cancellarius

cancellarius, -i m. MLWscript.: ka-: p. 145,21.57. cha-: p. 145,22. co-: MLWl. 24. p. 145,23. adde MLWDipl. Loth. II. 50 p. 458,6 (ed. Th. Schieffer. 1966) comerius. -alc-: p. 145,23. -nge-: MLWl. 29. p. 145,29. -nte-: MLWl. 25. -ncze-: MLWChart. Bund. 1011. -nze-: p. 145,19.41.146,54. -nzal-: MLWl. 24. -nzl-: MLWl. 24. -cil-: p. 145,20. -ela-: p. 145,19.21sq. 146, 57. -ellera-: p. 145,47.146,11. -enla-: MLWl. 23. p. 145,18. -ler-: MLWGesta Frid. imp. A p. 36,7. etym.: p. 149,23sq. de re v. MLWBresslau, Urkundenlehre. I. p. 377sqq.; H.-W. Klewitz, MLWDtArch. 1. 1937. p. 50sqq. I scriba (diplomatum vel chartarum), notarius — (Urkunden-)Schreiber, Kanzlist, Notar: A publ.: 1 in iudicio comitum (cf. MLWSchröder-Künßberg, Rechtsgesch. p. 178): a strictius: Lex Ribv. 62,5 si autem -uscancellarius mortuus fuerit. Trad. Weiss. 194 p. 184,17 ego Liudoinus -uscancellarius sive et inmanuensis hoc testamentum rogatus scripsi (Dipl. Merov. II 11 p. 99,37 Chaldo -uscancellarius, rogatus a Karolo ..., MLWs. et subscripsi. Chart. Sangall. A 46 cancenlarius ... sub Warino comite. 82 canzalarius. 241 conzlarius. 297 ad vicem ... cantellarii. Chart. Turic. 208. MLWal.). Conc. Karol. 37,44 presbyteros ... -oscancellarios publicos esse ... decrevimus inhibendum (Dipl. Heinr. III. 192 p. 242,31 vocati sunt ad placitum per publicum -umcancellarium Petrum Papiensem). Capit. reg. Franc. 158,12 ut -icancellarii (cang-cangellarius 1) electi boni et veraces cartas publicas conscribant ante comitem et scabinis. MLWal. b latius: Lex Raet. Cur. 1,11,2 (ed. E. Meyer-Marthaler. 1959) ipse -uscancellarius vel consiliarius aput illum alium iudicem tres annus conversare debet. Vita Eparch. 2 (MGMer. III p. 553,17) ab avo suo ... comitive est receptus Eparchius, quem ille -umcancellarium sibi instituit. Dipl. Loth. I. 102 (ed. Th. Schieffer. 1966) pro duobus advocatis ... seu totidem -iscancellariis. Trad. Ratisb. 74 nobilem presbyterum Alawihum, -umcancellarium Rodoldi comitis. MLWfort. MLWadd.: Chart. Ital. Ficker 9 p. 12,29 (a. 824) erantque nobiscum (sc. Widone misso) ... iudices domni imperatoris, Hildebrandus -uscancellarius, Madelbertus scavinus. Dipl. Otton. II. 315 p. 372,23 Sergius ... tabellio, Bernardus tolonarius, Martinus -uscancellarius astantes in generali placito imperatoris. 2 in curia vel capella regum vel imperatorum: a strictius: Dipl. Karoli III. 111 p. 178,7 Hernustus -uscancellarius advicem ... archicancellarii recognovi (Dipl. Conr. I. 1 [cf. 6.7.9 notarius]. Dipl. Otton. I. 1 p. 90, 28 [cf. 2.3.6 notarius]. MLWal., cf. MLWBresslau, op. cit. p. 439sq.). Dipl. Arnulfi 122 Ernusto, -ocancellario nostro, quasdam res ... donavimus (cf. P. Kehr, MLWAbhBerl. 1939/IV. p. 22). Almann. Niv. 10 (MGMer. V p. 168,24) manu -icancellarii ... regis privilegium scribi voluit. b latius: Vita Arid. 5 (MGMer. III p. 583,7) ut -uscancellarius prior ante conspectum regis adsisteret. Notker. Balb. gest. 1,30 descriptionem ego inclusus absolutis -iscancellariis vestris relinquens. MLWfort. MLWadd.: Leg. Burgund. const. I 5 p. 31,14 domestici et maiores domus nostrae, -icancellarii etiam. MLWBrev. Notit. p. A 9,29 filius Madelgozzi, -icancellarii Theodonis ducis (cf. H. Fichtenau, MLWMIÖG 71. 1963. p. 11). B eccl.: 1 in monasteriis: a strictius: Chart. Fuld. B 275 (a. 801) ego Racholfus -uscancellarius scripsi (Chart. Fuld. A 277 signum Hruodolfi, -icancellarii Fuldensis, qui hanc kartulam ... MLWs. Chart. Rhen. MLWinf. I 52. Chart. Rhen. MLWmed. I 163 p. 228,11 Uogo -uscancellarius scripsit et subscripsit. MLWal.). Chart. select. Loersch 76 p. 60,26 ego Lanterus -uscancellarius, cantor quoque Blandiniensis coenobii, ... interfui et annotavi. b latius: Dipl. Otton. I. 82 p. 163,23 (interp. MLWs. XI.) annuimus abbati -umcancellarium sibi constituere. 2 in episcopiis: Vita Germ. 7 (MGMer. VII p. 422,7) vocans -umcancellarium (notarium Ven. Fort.) ait MLWeqs. Trad. Frising. 958 Paldricus -uscancellarius precepto Arnoldi episcopi scripsit. Dipl. Conr. II. 65 p. 81,18 cum -iscancellariis, quos ... Mutinensis ecclesia de clericis sui ordinis ad scribendos sue potestatis libellos et fidecarios habuit (cf. MLWBresslau, op. cit. p. 640⁴). C theol. de angelis c. sensu pronuntiationis MLWi. q. nuntius, praeco — Bote, Verkünder: Albert. M. summ. creat. I 4,53 p. 591^b,11 non mittuntur superiora agmina ad [] distans, sed potius illuminando reducunt in divinam cognitionem -oscancellarios et commansionarios eiusdem domus (i. caeli). cf. p. 149,23sq. II princeps notariorum (diplomata recognoscens [sed v. p. 144,44sqq.] et custodis sigilli simul munere fungens) — Leiter des Beurkundungsgeschäftes, Vorsteher der Kanzlei, Kanzler (accedente officio consiliarii MLWsim.: MLWl. 15.26sqq. 38sqq.; bibliothecarii MLWsim.: MLWl. 11. p. 146,9sq.34; legati: MLWl. 29.45sq.56. p. 146,17): A publ.: 1 in curia vel capella regum vel imperatorum: a spectat ad Francos, Teutonicos: Capit. reg. Franc. 50,8 istius capitularii ... quartum exemplar habeat -uscancellarius noster. Leo III. epist. 5 p. 95,35 potestis interrogare ... Ercanbaldum -umcancellarium. Dipl. Ludow. Pii (Dipl. Belgica. I. 1950. 25 p. 46,22) Fridugisus abba et sacri palatii nostri summus -uscancellarius (Dipl. Ludow. Germ. 17. 26. Hincm. ord. pal. 16 MLWs. -uscancellarius, qui a secretis olim appellabatur). Dipl. Loth. II. 13 p. 404,27 (ed. Th. Schieffer. 1966) Ercamboldus, regiae dignitatis -uscancellarius, recognovi (31 p. 436,34 -uscancellarius [cancenlarius MLWcod.]. Capit. reg. Franc. 238 p. 146,45 -zelariuscanzelarius advicem ... archicanzelarii r. Dipl. Arnulfi 141 -cillariuscancillarius [cf. 140 p. 213,36 archicancellarius. Dipl. Otton. I. 351 kanzelarius. Dipl. Otton. III. 100 p. 512,24 chancelarius ... recognovit. Dipl. Heinr. II. 97 concellarius. Dipl. Heinr. III. 398 p. 556,1 calcellarius. MLWal.). Dipl. Otton. II. 183 Hildiboldo ... episcopo, simul etiam nostre maiestatis publico -ocancellario, ... donavimus. Dipl. Otton. III. 281 p. 706,10 Heriberti, dilectissimi -icancellarii et archicapellani nostri, ... postulationibus (334 ob interventum ... Heriberti, nostri logothetę principalis et -icancellarii fidelis). Chart. Ital. Ficker 58 p. 84,4 Adalgerii misus et cangellarii. Dipl. Heinr. III. 112 episcopi Romanique palatii -icancellarii (cf. Herm. Augiens. chron. MLWa. 1047 p. 126,33sq. Ravennati aecclesiae Hunfridum, -umcancellarium suum in Italia, Constantiensi Theodericum, per alias provincias -umcancellarium, ... praefecit imperator. Wolfher. Godeh. II 33 p. 216,8 Hezilo ..., regius capellanus et Romanus -uscancellarius. Annal. Hild. MLWa. 1036 p. 41,4 Cisalpinus -uscancellarius. Annal. Altah. MLWa. 1057 p. 54,5 -ocancellario Italico). Chart. Rhen. MLWmed. I 530 p. 588,33 maior prepositus et regni -uscancellarius Arnoldus. Otto Frising. chron. 7,14 p. 328,3 Albertus, ... regis -uscancellarius et primus ... consiliarius. Const. I 172 p. 238,15 imperialis aulę -ocancellario mediante (Chron. Reinh. MLWa. 1212 p. 580,44 -uscancellarius et secretarius. MLWal.). Otto Mor. hist. p. 168,8 Rainaldus ..., qui -zellariuscanzellarius primum vocabatur, sed postea fuit archicanzellarius Ytaliae. Chart. Wirt. II 419 p. 205,18 Gotefridus, -uscancellarius imperatoris et scriba imperatoris. Gisleb. Mont. chron. 170 p. 253,13 privilegium ... fuit ... -ocancellario et prothonotario ad faciendum commissum. Const. II 37,11 -ocancellario imperii praesente. Chart. Turic. 1576 p. 288,1 (dipl. Rud. I.) presentibus ... Rudolfo nostro -llerariocancellario, ... Gottefrido nostro notario. persaepe. remissius de duce militari: Albert. Mil. MLWtemp. 187 obsessa fuit civitas Faentie a Bertoldo, -ocancellario imperatoris Frederici. per errorem de capellano: Richer. Senon. gest. 2,1 p. 269,28 erat vir ille (Angelramnus) imperatori ... ita carus, ut ipsum suum -umcancellarium efficeret. b spectat ad alios populos: Chron. Pol. epist. p. 1,7 venerabili -ocancellario Michaeli. Rahew. gest. 3,54 p. 229,4 caniclinus ..., quem nos -umcancellarium dicere possumus (Hist. de exp. Frid. imp. p. 15,17 legati Constantinopolitani imperatoris ..., -uscancellarius ... ipsius ... et alii. p. 49,12 kancellarius). Sicard. chron. MLWa. 913 Beringarii -uscancellarius ... Cremone fuit episcopus. Heinr. Lett. chron. 23,2 p. 154,15 -uscancellarius regis Daciae. Wilh. Rubruqu. itin. p. 318,8 -uscancellarius, hoc est maior scriptor curie, nomine Bulgai. Acta imp. Winkelm. I 989 p. 739,16 custodia sigilli spectat ad officium -icancellarii et eciam sigillare omnia, que sigillanda sunt. Chart. Burgenl. II 42 p. 30,8sq. (dipl. regis Hungariae) Philippo Waciensi, aule domine regine ..., matris nostre, -ocancellario, Paulo ..., aule nostre -ocancellario, ... ecclesias gubernantibus. MLWal. 2 in comitatibus, territoriis: Chart. Tirol. 293 p. 139,14 (a. 1164) Hecil, huius terre -uscancellarius, ... subscripsit (cf. Chart. Bund. 340 -uscancellarius de Tyral). Gesta Camer. cont. I D 20 p. 508,29 Petrus ..., sancti Audomari praepositus et Flandriae -uscancellarius (cf. Chart. Lux. II 2 p. 3,12 Gerardo, preposito de Brugis et Flandriorum -ocancellario). MLWal. 3 in civitatibus: Annal. Ianuens. I p. 18,8 clavarii scribanique, -uscancellarius ... primitus ordinati fuerant (III p. 141,10 potestas comisit[] ipsa sigilla ... Guilielmo de Varagine et ipsum constituit comunis Ianue -umcancellarium). Chart. civ. August. 4 testes sunt ... Hainricus Schongoare -uscancellarius, Hesse MLWeqs. MLWibid. MLWal. 4 in iudicio pacis: MLWPax Valenc. p. 605^b,43 quicumque contrarium fecerit ..., solvet sexaginta solidos, quorum ... habebit ... -uscancellarius pacis quadraginta. MLWibid. MLWal. B eccl.: 1 in curia Romana (cf. MLWFeine, Rechtsgesch. ³I. p. 284): Chart. Fuld. A 747 p. 357,12 (epist. papae; MLWa. 1046) datum ... per manus Petri diaconi, bibliothecarii et -icancellarii sanctae apostolicae sedis (Const. I 51 p. 100,6. MLWal. cf. Chart. Mur. 3 [MLWQuellSchweizGesch. III 3. 1883. p. 113,9] diaconi cardinalis et -llerariicancellarii. Gerhoh. ad Innoc. p. 236,17 querela de -iscancellariis et notariis nimium parcis. Hist. de exp. Frid. imp. p. 6,4 papa Gregorius (VIII.), qui prius in Romana ecclesia -icancellarii functus officio et dignitate MLWeqs. MLWal. per errorem de vicecancellario: Heinr. Lett. chron. 29,2 summus pontifex ... misit ... Mutinensem episcopum, palatii sui -umcancellarium. 2 in (archi)episcopiis, capitulis: Gesta Camer. 1,86 precepit episcopus ... Widoni, suo -ocancellario, ut MLWeqs. Albert. Aquens. hist. 6,39 p. 489^F Arnulfum ... -umcancellarium sanctae ecclesiae Iherusalem ... praefecerunt principes. Greg. IX. registr. 502 H., -uscancellarius Baiocensis, qui sigillum tenet ipsius episcopi. Albert. M. cael. hier. 6,4 p. 147^b,26 sicut dicit -uscancellarius Parisiensis (Salimb. chron. p. 182,23 littera magistri Phylippi, -icancellarii P. p. 223,10 domnus Oddo, qui condam P. -uscancellarius fuerat. MLWal. cf. Albert. M. summ. MLWtheol. II 4,14,3,2,1 dictum -icancellarii Philippi). Chart. Carniol. II 345 p. 267,1 patriarche -ocancellario. Chart. Helv. arb. 141 p. 220,17 vice Normandi, cantoris et -icancellarii Sedunensis. MLWal. de titulo honorifico: Chart. Eichst. 79 (a. 1265) episcopus Eistetensis, sancte Moguntine sedis -uscancellarius ([cf. A. Werminghoff, Geschichte der Kirchenverfassung Deutschlands. I. 1905. p. 237¹]. Chart. Brixin. 207). 3 in universitate litterarum: v. MLWl. 23sqq. C 1 in imag.: Rup. Tuit. MLWinc. 23 (MLWDtArch. 22. 1966. p. 471,8) ut tu (sc. Laurentius), qui es in regno celesti -uscancellarius dignus regis Christi et sanctae eius genetricis reginę ..., sis etiam ... patronus et tutor huius loci Deo dicati. 2 per compar.: Helw. denar. p. 92,23 ipsi (sacerdoti) clavium tuarum potestatem commisisti (sc. Deus), ut ... secreta conscientie ... ut -uscancellarius audiens sigillaret. 3 in cognomine: Chart. Worm. 113 (a. 1209) Iohannes de Capella, Heinricus cognomento C-usCancellarius. III archicancellarius (sc. archiepiscopus cancellariae ob honorem praepositus) — Erzkanzler (cf. Gloss. III 379,1 St.- S. archicancellarius uronecancelere, -uscancellarius idem. de re v. Bresslau, op. cit. p. 451. 494sq.): Dipl. Zwent. 3 archiepiscopus et -uscancellarius Ratpotus (cf. 5 p. 27,1 summus -uscancellarius noster [v. MLWed. p. 6]). Dipl. Loth. III. 2 p. 3,30 ad vicem -icancellarii (70 p. 109,12. MLWibid. MLWal.). Epist. Wibald. 340 p. 471,28 cum ... ex officio Coloniensis ecclesiae in Italico regno -uscancellarius existat archiepiscopus (MLWAnnalista Saxo MLWa. 1132 p. 768,4. Chart. Bund. 331 p. 242,17 [dipl. Frid. I.] Arnoldus, C. archiepiscopus et Italici regni -uscancellarius). Sicard. chron. MLWa. 1161 p. 166,21 Romanis Tusculum impugnantibus et -iscancellariis (sc. Rainaldo et Christiano archiepiscopis) ... eam defendentibus (de eisdem: Ioh. Codagn. annal. MLWa. 1167 -zellariicanzellarii imperatoris). Burch. Ursb. chron. p. 42,37 imperialis aule -uscancellarius (Alex. Min. apoc. 20 p. 425,11). MLWal. IV per confusionem MLWi. q. cellerarius — Kellermeister: Form. Augiens. B 37 signum preposito et decano et -elariocancelario et camerario. Heßler