Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
irfirren sw. v.
sw. v., mhd. ervirren; ae. á-firran. — Graff III, 661 f.
ar-firr-: 3. sg. -it T 108,2; -et imp. pl. 117,3; inf. -an 2,11; part. prt. -it Gl 1,38,8 (Pa, ar:uirrit K); S 29,12. T 56,6. 63,4. 124,5; ir-: 1. sg. -o Np 88,34; 2. sg. -ist 39,12; -est Npw ebda.; part. prt. -it O 1,2,32; ir-fir-: 3. sg. prt. -ta 2,6,40; 3. sg. prt. conj. -ti 1,8,18; er-firr-: part. prt. -it T 149,8. 151,11; er-fir-: part. prt. dat. sg. f. -tero S 214,29 (B); ir-ferr-: 2. sg. prs. conj. -est Np 118 F, 43 (nach S.-St. ir-firrest); inf. -on Gl L 460 (zu -ferr- statt -firr- s. Anm. z. St., zu -on vgl. Pw Gr. § 109, insbes. δ u. θ).
ir-uirr-: imp. sg. -i Gl 1,529,71 (M, 4 Hss., davon 1 Hs. -v-); part. prt. -it 613,43 (M, 3 Hss., -u-); ir-uir-: 3. pl. prt. conj. -tin 698,43 (M, 3 Hss., davon 1 Hs. -v-); ir-uerr-: 2. sg. conj. -est Npw 118 F,43; er-uirr-: inf. -e Beitr. 85,111,181 c (Wien, Cod. 968 (Theol. 343), 10. Jh., nach Hofmann z. St. n-loser Inf.); part. prt. -it Gl 1,613,42 (M, -v-). S 85,19 (Ludw.). 261,25 (B, -v-). 1) etw. von jmdm. oder von einem Ort entfernen, jmdm. etw. wegnehmen, entziehen: a) mit Akk. d. S. u. Dat. d. Pers.: tho irfirta uns mer ouh thaz guat (das Paradies), thaz er (Adam) lougnen gistuat O 2,6,40; b) mit Akk. d. S. od. d. Pers. u. Adv. od. mit Präp. fona + Dat. d. Pers. od. S.: uuaz tuon ih, uuanta min herro arfirrit fon mir min ambaht? quid faciam, quia dominus meus aufert a me vilicationem? T 108,2. arfirret thisu hinan (aus dem Tempel) auferte ista hinc 117,3. fone minen uuanheilen liden ... neirfirrist du dina gnada [vgl. et noli removere misericordias tuas, Aug., En.] NpNpw 39,12, ähnl. 118 F, 43 (auferre). Np 88,34 (dispergere); c) mit Präp. fona + Dat. d. Pers., im Passiv: quement taga mit thiu arfirrit uuirdit fon in thie brutigomo venient autem dies cum auferetur ab eis sponsus T 56,6; ferner: 63,4. 124,5. 149,8. 151,11 (alle auferre); d) mit Akk. d. Sache: uuanta sus teta mir trohtin in tagon, in then her giscouuuota arfirran minan itiuuiz untar mannon quia sic mihi fecit dominus in diebus, quibus respexit auferre obprobrium meum inter homines T 2,11; e) ohne Best., als attr. Part. Praet.: die kislagane in chinnibahhon kebeen ioh andran erfirtero tunihhun farlaazzeen auh lahhan qui percussi in maxillam praebent et aliam auferenti tonicam dimittunt (die Mönche auf der vierten Stufe der Demut) et palleum S 214,29; f) reflexiv: sich entfernen, mit Präp. fona + Dat. d. Pers.: thaht er (Joseph) bi thia guati, er sih fon iru (Maria) dati, joh theiz gidougno wurti, er sih fon iru irfirti [vgl. nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam, Matth. 1,19] O 1,8,18; g) Glossenbelege: faruuazzan arfirrit cauuizzinot abominabitur alienabitur damnabitur Gl 1,38,8 (Pa K, arfremidit Ra). iruirri remove [a te os pravum, et detrahentia labia sint procul a te, Prov. 4,24] 529,71. irfirrit ni uuirdit [prope feci iustitiam meam] non elongabitur [, Is. 46,13] 613,42 (4 Hss., 1 Hs. firren, 1 firnideren). niruirtin [et alia huiusmodi dicens, hortabatur] ne [legem] amoverent [a corde suo, Macc. II, 2,3] 698,43 (3 Hss., 2 Hss. irfuoren, 1 Hs. irburien). eruirren [et volui, sarcina episcopatus mei deposita,] elongare [fugiens, et manere in solitudine, PL 59,437 C 2] Beitr. (Halle) 85,111,181 c; — hierher wohl auch: irferron (Ausg. konjiz. zu irfirron) [in fremitu conculcabis terram: in furore] obstupefacies (Sab.: deduces) [gentes, Hab. 3,12] GlL 460. 2) etw. von jmdm. od. einem Ort fernhalten, im Passiv: a) mit Präp. fona + Dat. d. Pers.: thes diufles giuualt uuerdhe arfirrit fona uns S 29,12; b) ohne präp. Obj.: irfirrit werde balo sin (des Teufels), thu druhtin rihti wort min! O 1,2,32. 3) in der Verbindung irfirrit uuesan: fern sein, ohne Best.: kuning uuas eruirrit, thaz richi al girrit S 85,19. eocouuelih si ervirrit ... antrahcha omnis auferatur necessitatis (des Privateigentums) excusatio 261,25.