Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
lernunga st. f.
st. f., mhd. lernunge, frühnhd. lernung; as. lernunga (s. u.); ae. leornung. — Graff II,262 u. 261 f. s. v. lirnunga.
lirnung-: nom. sg. -a Gl 2,49,16 (Jc); dat. sg. -u 1,281,48 (Rd); -o 656,12 (M, 3 Hss.); acc. sg. -a NpNpw 118 I,66; nom. pl. -a Gl 1,281,63 (Jb-Rd). Nc 807,8 [126,2]; dat. pl. -on AJPh. 55,228 (clm 6293, 9. Jh.). Nk 487,10 [133,12]; acc. pl. -a Gl 2,231,29 (S. Flor. III 222 B. Wien 949, beide 9. Jh.). Nc 847,4 [170,16]; lirnuncha: gen. sg.? Gl 2,52,15 (Prag, Lobk. 434, f. 51b, 9. Jh.; zu -ch- vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 149 Anm. 8).
lernunga: nom. sg. Mayer, Griffelgl. S. 106,510 (Vat. Ottob. lat. 3295, 9. Jh.); dat. sg. Gl 1,281,48 (Jb). [Wa 107,12]. 1) überlieferte Lehre; Vorschrift; Lehrstoff: a) überlieferte Lehre: lernunga [vanitas magicarum artium, ex] traditione [angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis seculis valuit, Hrab., De consang. nupt. p. 1097 B] Mayer, Griffelgl. S. 106,510; b) Vorschrift: kirusti lirnunga [haec sunt] instrumenta [tabernaculi testimonii, Ex. 38,21] Gl 1,281,63; c) Lehrtext, Leseabschnitt (aus der Bibel): lirnuncha lectiones (Hs. leccionis) [sanctas libenter audire, Reg. S. Ben. 4 p. 23,65] Gl 2,52,15. 2) Studium, Studieren: lirnungon [qui (Benedikt) ... Romae liberalibus litterarum] studiis [traditus fuerat, Greg., Dial. 2, Praef., PL 66,126 A] AJPh. 55,228; — spez.: das Lesen, die Lektüre: lirnungo [post Quintiliani et Tullii] lectionem [ac flores rhetoricos, Dan., Prol.] Gl 1,656,12. 3) (Lehr- u.) Erziehungseinrichtung (für Mönche): kinoscaf lirnunga [constituenda est ergo a nobis dominici] schola [servitii. In qua institutione nihil asperum, nihil grave nos constituturos speramus, Reg. S. Ben., Prol. p. 7,117] Gl 2,49,16 (oder zu 1 b?). 4) vorsätzliches Streben, Absicht: lirnungu [si quis per] industriam (Hss. industria) [occiderit proximum suum, et per insidias, Ex. 21,14] Gl 1,281,48 (zur La. de industria, vgl. Fischer-Weber 1,106). lirnunga ahtit [non tam prave facta dominus, quam] studia [pravitatis] insequitur [Greg., Cura 3,32 p. 91] 2,231,29. 5) Unterweisung, Belehrung; Zucht, strenge Erziehung: [uan lernunga [(psittacus) caetera nomina] institutione [discit, Is., Et. XII,7,24] Wa 107,12.] sumeliche diernun . die liste unde lirnunga hiezen puellae ... quarum artes aliae . alterae dictae sunt disciplinae [vgl. inter artem et disciplinam hoc distat . disciplina est dum discitur . ars autem cum ad perfectum animi habitum .i. intellegentiam pervenerit, Rem.] Nc 807,8 [126,2]. unde zeigont sie . zimige lirnunga et disciplinas annotabunt sobrias [vgl. et annotabunt .i. describent .s. illi libri sobrias .i. moderatas disciplinas artium, Rem.] 847,4 [170,16]. also iz feret in lirnungon ... Taz man zeigondo leren sol quemadmodum in disciplinis ... in demonstrativis disciplinis Nk 487,10 [133,12]. lere mih kuoti ... unde gib sament iro lirnunga . unde lere mih dero gedultig sin ... Sumeliche interpretes chaden fure disciplinam eruditionem bonitatem et disciplinam ... doce me NpNpw 118 I,66.