lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

DORN

ahd. bis spez. · 26 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

BMZ
Anchors
38 in 26 Wb.
Sprachstufen
9 von 16
Verweise rein
167
Verweise raus
123

Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)

DORN stm.

Bd. 1, Sp. 384a
DORN (Gr. 1,665. 2,154. Graff 5,226) stm.
1. dorn, der stachelichte auswuchs; dann stachel überhaupt.
a. eigentlich. der rôse stam ist dorne vol Geo. 41. b. swâ sich diu rôse erzeiget, dâ reiget der dorn an daʒ zwî MS. 2,167. b. Maria heißt: rôse âne dorn MS. 2,96. b. 222. a. so nennt auch Walther 19,13 die kaiserin Irene rôs âne dorn; vgl. Lachm. anm. du frîer rôse sunder dorn Walth. 7,23. ein rôse sunder dorn MS. 2,172. rôsegarte dornes âne MS. 1,28. b. — soltich mit in ze holze gân, mich stæche lîhte ein dorn MS. 2,118. b. ein mære stichet als ein dorn Parz. 66,1. daʒ in der dorn iht steche sô er die rôsen breche Trist. 18075. wie rûmet si alle sîne wege vor distele und vor dorne Trist. 18109. si hânt in selben in den vuoʒ gestecket einen wessen dorn MS. 2,161. a.von den stacheln des igels Karaj. 97,9. phys. 321 M. treit der igel dorne in sîner hiute MS. 2,168. a. — diu brücke was beslagen mit îsenînen dornen Tundal. 49,75. — glesin ist diu rinke, von kupfer ist der dorn (am gürtel) MS. 2,80. b.
b. metaphorisch. disiu vrâge ist ein dorn nicht zu beantworten, épineuse Vrid. 17,4. liegen triegen deist ein dorn von dem uns kumt der gotes zorn das. 167,6. rôse im himeltouwe sunder sünde dorn betaget (Maria) MS. 2,170. b. nu wahset in mîn swære ein niwer dorn W. Tit. 111,4. sîner ougen senfte, sherzen dorn Parz. 600,10. eʒ was ir bêder ougen dorn, swâ si den werden man gesach das. 365,23. er ist mir in den ougen niht ein dorn ich habe ihn ungemein lieb MS. 1,16. b. vgl. 2,98. a. Ls. 2, 159. nu scherfe ich mîner zungen dorn MS. 2,146. b. — der liebe dorn = minnedorn MS. 2,208. b.
2. dornstrauch. er hafte sîn ors bî dem zoume an einen dorn Wigal. 2318. blüejen als ein dorn in dem meien das. 7628. man siht bekomen rôsen von dem dorne MS. 2,177. b. der ander sâme in dorne quam Barl. 41. swer sich habet an den dorn, so er vellet der hât zwirnt verlorn Vrid. 96,27. — der von dem Swarzen dorne Iw. 209. — der am kriuze het den dorn ûf dem houpte zeiner krône W. Wh. 166,2. wol dir sper kriuz unde dorn Walth. 15,18, wo dorn Christi dornenkrone bezeichnet; wogegen Walth. 37,6: sîn lîp wart mit scharpfen dornen gar versêret auf die geiselung geht. vgl. W. Grimm Christusbilder 44. Haupt's zeitschr. 5,381 gegen Kläden in der Germania 6,238 f.
3. eine mit dornbüschen oder büschen überhaupt bewachsene stelle, buschholz. verborgen in dem dicken dorn U. Trist. 991. er kumt morgen in den dorn das. 1049. vgl. 1070. 1113. 1129. 1219. 1363. 1438.
2476 Zeichen · 123 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    dorn

    Etymologisches Wb. des Ahd. (EWA) · +4 Parallelbelege

    dorn¹AWB m. a-St., vom 8. Jh. an: ‚Dorn, Sta- chel, Dornstrauch, Brombeerstrauch, spina, sentis, dumus‘ 〈Var.: th-〉. – M…

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    DORNstm.

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +4 Parallelbelege

    DORN ( Gr. 1,665. 2,154. Graff 5,226 ) stm. 1. dorn, der stachelichte auswuchs; dann stachel überhaupt. a. eigentlich. d…

  3. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    dorn

    Mnd. Handwb. (Lübben/Walther) · +1 Parallelbeleg

    dorn, m. Dorn; Zaun von Dorn.

  4. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    1. Dorn

    Adelung (1793–1801) · +8 Parallelbelege

    1. Der Dorn , des -es, plur. die Dörner und die Dornen. Es bedeutet, 1. Eigentlich, einen jeden Stachel, oder einem Stac…

  5. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    Dorn

    Goethe-Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    1 Dorn Pl vereinzelt ‘D-e’ (in 1 a) u ‘Dörner’ (in 1 b u 2 c) 1 von der Pflanze a spitzer, stechender Auswuchs an Zweige…

  6. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Dorn

    Herder (Konv.-Lex., 1854–57) · +3 Parallelbelege

    Dorn , Joh. Albr. Bernh., geb. 1805 zu Scheuerfeld im Koburgischen, seit 1843 Oberbibliothekar der kaiserl. öffentlichen…

  7. modern
    Dialekt
    Dorn

    Bayerisches Wörterbuch · +8 Parallelbelege

    Dorn Band 4, Spalte 4,1f.

  8. Sprichwörter
    Dorn

    Wander (Sprichwörter)

    Dorn 1. An den Dornen bleibt viel Wolle hängen. 2. Auch unter Dornen wachsen Rosen. It. : Anco tra le spine nascono le r…

  9. Spezial
    Dorn

    Deutsch-Ladinisch (Mischí)

    Dorn m. (-[e]s,-en/-e) 1 ‹bot› spina (-nes) f. , ficiun (-s) m. 2 (Stift) puntel (-tí) m. 3 ‹fig› spina (-nes) f. , sofe…

Verweisungsnetz

251 Knoten, 255 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 15 Hub 2 Wurzel 1 Kompositum 212 Sackgasse 21

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit dorn

953 Bildungen · 500 Erstglied · 449 Zweitglied · 4 Ableitungen

dorn‑ als Erstglied (30 von 500)

Dorn I

Idiotikon

Dorn I Band 13, Spalte 1622 Dorn I 13,1622

Dorn II

Idiotikon

Dorn II Band 13, Spalte 1645 Dorn II 13,1645

Dornberg

SHW

Dorn-berg Band 1, Spalte 1589-1590

Dornbuckel

SHW

Dorn-buckel Band 1, Spalte 1589-1590

Dornbusch

SHW

Dorn-busch Band 1, Spalte 1589-1590

Dorndreher

SHW

Dorn-dreher Band 1, Spalte 1589-1590

Dorngäkser

SHW

Dorn-gäkser Band 1, Spalte 1591-1592

Dorngätzer

SHW

Dorn-gätzer Band 1, Spalte 1591-1592

Dornhag

SHW

Dorn-hag Band 1, Spalte 1591-1592

Dornhaken

SHW

Dorn-haken Band 1, Spalte 1591-1592

Dornhecke

SHW

Dorn-hecke Band 1, Spalte 1591-1592

Dornhäker

SHW

Dorn-häker Band 1, Spalte 1591-1592

Dornkirsche

SHW

Dorn-kirsche Band 1, Spalte 1591-1592

Dornmühle

SHW

Dorn-mühle Band 1, Spalte 1591-1592

Dornpfad

SHW

Dorn-pfad Band 1, Spalte 1591-1592

Dornwald

SHW

Dorn-wald Band 1, Spalte 1591-1592

Dornzaun

SHW

Dorn-zaun Band 1, Spalte 1589-1590

Dornach, Dorneck

Herder

Dornach, Dorneck , Dorf im Kanton Solothurn, in fruchtbarer Gegend, mit 800 E., altem Schlosse, Kapuzinerkloster; Sieg der Schweizer d. 22. …

dornacher

MeckWB

dorn·acher

Wossidia dornacher danach, später: darnacher des Nachts Disk. 10.

Dornägerste

ElsWB

Dornägerste , [Tòrnákərtə, Ternákərtə Olti. Fisl. Attenschw. ; Tònákərt Ensish. Su. ] f. rotrückiger, gemeiner, grosser Würger. — Idiotik…

dorn als Zweitglied (30 von 449)

agaldorn?

KöblerAhd

*agaldorn? , st. M. (a) Hw.: vgl. as. agalthorn

Ɉudendorn

Campe

Der Ɉudendorn , des — es, Mz. die — en , ein Name des Kristdornes.

Ackerandorn

Campe

acker·andorn

Der Ackerandorn , des — es, o. Mz. eine Art des Andorns, der auf den Äckern wächst; auch schmalblättriger Hechtzahn ( Galeopsis lodanum L.);…

adamsdorn

DWB

adams·dorn

adamsdorn , m. im sinne des alten Adam: ja, du wirst noch den Adamsdorn, als ungedult, geiz, rach und zorn, sampt ander schwacheit mehr derg…

adeldorn

AWB

adel·dorn

adeldorn mhd. st. m. ; vgl. Fischer 1,104 s. v. Adelsbeer. — Graff V, 227. adil-dorn: nom. ( acc.? ) sg. Gl 3,467,12 ( Florenz xvi, 5; clm 6…

andorn

DWB

andorn , m. marrubium, prasium, bei Nemnich auch stachys, ballota nigra, galeopsis ladanum, leonurus marrubiastrum, weil man das deutsche wo…

apfeldorn

DWB

apfel·dorn

apfeldorn , m. nd. appeldören, appeldörel, acer campestre, entstellt aus dem ahd. aphultra und vermischt mit maʒaltra, maszholder.

Asdorn

RhWB

As-dorn RhWBN āsdrə Eup ; āstər Prüm-Kopp m.: Ahorn.

Attendorn

Meyers

atte·n·dorn

Attendorn , Stadt im preuß. Regbez. Arnsberg, Kreis Olpe, 255 m ü. M., an der Bigge und der Staatsbahnlinie Finnentrop-Rothemühle, hat 2 kat…

Batteldorn

RhWBN

Battel-dorn (s. S.) Prüm-Büdesh m.: Weissdorn, Crataegus; vgl. Buttel.

bocksdorn

DWB

bocks·dorn

bocksdorn , m. astragalus tragacantha, tragant, wurde zumal ins osterfeuer geworfen ( mythol. 583).

börteldorn

DWB

bortel·dorn

börteldorn , m. bei den zinngieszern ein dorn in der docke, an welchem sie das, was gebörtelt werden soll, befestigen.

Bränkeldorn

RhWB

braenkel·dorn

Bränkel-dorn -dēər Ottw-Eppelborn , Saar-Hüttersd m. Pl.: Dorngestrüpp, das am Boden umherrankt.

Brambārddōrn

WWB

brambard·dorn

Bram-bārd-dōrn ⟨ Brömmeldore Kr. Lingen Lin Kr. Lingen@Beesten Be = Beesterm, „ Brummdoäan “ ( Kr. Herford Hfd Kr. Herford@Bischofshagen Bi …

Brameleⁿdorn

Idiotikon

Brameleⁿdorn Band 13, Spalte 1639 Brameleⁿdorn 13,1639

Bramendorn

ElsWB

bramen·dorn

Brame n dorn [Prómətôrn, Pl. –tèrn Osenb. ] m. Brombeerstrauch, Pl. –hecke.

Ableitungen von dorn (4 von 4)

bedornen

DWB

bedornen , spinis conserere, zumal im part. praet. bedornt. Brockes 8, 108 ; keine mit lebensgefahr und straszenraub bedornte reise. Herder …

dorne

KöblerMnd

dorne , Sb. Vw.: s. drōne (1)

undorn

DWB

undorn , m. , böser dorn: stoss im vergifft und untoren dar eyn, so muosz er sterben. und stiessen da doren und gifft im in seyn vinger heil…

verdornen

DWB

verdornen , verb. mit dornen versehen, versperren: mhd. die stîge solt dû verdürnen innen unde vor, ahte niht ûf ir zürnen lâ si nindert kom…