Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)
nâhe adv.
1. in der nähe, in die nähe, eigentlich u. übertragen. swâ uns dehein lant iender nâhe lac Walth. 85,27. si sprach, ich müese ir herzen nâhe sîn das. 72,28. in erbarmet diu gâbe, die der helt guot bî sînen lesten zîten sô nâhe hête getan Nib. Z. 336,63. — die hêt ich hie nâhe bî verlân Nib. Z. 78,42. der wintersorge würde ich frî, wær uns der sumer nâhe bî Walth. 76,7. er was nâhe bî Ordorf geseʒʒen Ludw. 76,21.
2. beinahe, fast. vom einfachen nâhe liegt mir kein beispiel vor, vil nâhe steht im Flore, leseb. 552,14, wo aber die bessere lesart nâch ist, bei Sommer 5836. doch wird man darum noch nicht diese form der correcten mhd. rede absprechen dürfen.
3. nahe am herzen, nahe ans herz (vgl. nâhen 3). ich hân mit der werlde die tage vertriben, die mir ûf nâhe gêndem leben lêre und geleite solden geben Trist. 69. daʒ si mit mîmem mære ir nâhe gênde swære ze halber senfte bringe das. 74. ich tuon iu schîn, daʒ iuwer minne mir nâhe gât. dass ich euch von herzen liebe, Wigal. 9407. ich wæne, dér minne nâhe gât das. 9539. dô ir versagen mir sô nâhe gie MS. 1,144. a. ich enphâhe ir minne und ir gruoʒ, der güete mir sô nâhe lît Wigal. 8490. doch galt er ir mit triuwen, daʒs ime vil nâhe lac Walth. 90,8. dô schôʒ mir in mîn herze, daʒ mir iemer nâhe lît unz ich getuon des er mich bat das. 119,32. diu mir ie sô nâhe lac MS. 1,190. a. dô daʒ wort gie von ir munde, daʒ dem herzen mîn sô nâhe lac MS. 1,50. b. diu vrouwe, diu mir sô nâhe lît das. 1, 45. a. und mich diu grôʒe liebe twanc, diu nâhe in mînem herzen saʒ Wigal. 9667. mîn rede ist alsô nâhe komen MS. 1,65. a.
4. genau, nahe ins auge fassend, deutlich. kunst unde nâhe sehender sin Trist. 33. mit nâhe merkender spehe das. 6510. Philippes künec, die nâhe spehenden zîhent dich, dun sîst niht dankes milde Walth. 19, 17. daʒ andere sint grôʒe meistere, di di schrift al zu nâhe dûten, alse Arius, zu genau, spitzfindig, myst. 33, 36. — comparativ nâher, næher. ir mugt hie nâher vinden ein alsô hôchgeborn wîp Nib. Z. 57,34. vil balde gêt her nâher das. 71,53. si lie niht nâher gên (das ross) das. 200,42. dô ich im nâher quam Iw. 421. ir möhtet sitzen nâher baʒ das. 2267. er gestuont dar nâher baʒ das. 5228. er hielt sich im ie nâher baʒ Ludw. kreuzf. 3484. — nie kein süeʒe nâher dranc ze herzen Gfr. L. 2,43. gelieben dunket lîhte, daʒ eteswer dâ (dem anderen theile) lieber sî und nâher gênde (näher am herzen liegend), dan si sîn Trist. 13057. mir gêt ze herzen ir klage nâher danne Iw. 1434. lât nâher gên, hêr minnen druc Parz. 533,1. der sinn muss sein: verfahrt nicht so hart; etwa: erfüllt auch die, welche geliebt wird, mit liebe? — ich behielt si zehen jâr ê, danne ich si nâher, wohlfeiler, geben wolte Amis 1772. vgl. Frisch 2,6. c. — nicht neher mocht er im kumen pass. K. 19,74. fürkeufer umb daʒ næher Berth. im leseb. 664,1. umb zwên und zweinzik gib ich dirn und auch nit neher oder lass mirn fastnachtssp. 271,14. — superlativ nâhest und næhest. duo wir nâhest, vor kurzem, hie chouften Genes. fundgr. 2,66,11. dô ich nâhste von iu reit frauend. 26,21. diu guote, dô ich si nâhste sach das. 29,6. dô ich si nâhest sach Trist. 9359. dô ir nâhest bî ir wâret das. 14553. dô ich allernâhest hinnen reit das. 14977. — daʒ fiwer hât stat ze næhste bî deme himele arzneib. Diemer a. I. czu næhste an der burgmöl zitt. jahrb. 3,4. — diu, næhste, vor kurzem, rüebe in mînem garten grüebe Nith. 42,1. dô ich allernæhest von dir schiet MS. 1,42. a. — man koufe si, sô man næhste mac, so wohlfeil wie möglich, Frl. 221,4.