Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
langsam adj.
adj., mhd. lancsam, nhd. langsam (beide in anderer Bed.); as. langsam; mnd. lancsam, mnl. lancsam (in anderer Bed.); ae. langsum. — Graff II,229.
lanch-sam: Grdf. Gl 1,667,6 (M; -sā). — lanc-sam: Grdf. (?) Gl 2,49,18 (Jc; -sā; oder Verlust einer Flexionsendg.? s. u.); nom. sg. f. -]iu 293,3 (M, 2 Hss., 1 Hs. -iv); dat. sg. n. -]emo 1,806,13 (M, 4 Hss.); dat. sg. f. -eru S 196,15 (B); acc. pl. n. -iu Gl 1,619,8 (Rb). — lang-samiro: comp. nom. sg. m. Gl 2,313,69 (Rb).
von (verhältnismäßig) großer zeitlicher Ausdehnung, lang, lange dauernd: langsamiro [prolixiora vitia aegritudo] prolixior [exurat, Greg., Hom. I,19 p. 1515] Gl 2,313,69. chunni ... einchoranero ... die ... des munistres chorungu lancsameru ... lirneton vvidar diubil ... fehtan monasterii probatione diuturna S 196,15, hierzu wohl auch: lancsam zit uuilagiu [qui monasterii probatione] diuturna (Hs. diuturnitas) [... didicerunt contra diabolum ... pugnare, Reg. S. Ben. I] Gl 2,49,18 (attribut. auf zît bezogen, als Wiedergabe von diuturnitas, so Möllmann, Adjektive S. 121? Vgl. aber Gl.-Wortsch. 5,463, wo der Beleg auch s. v. langsamî angefragt ist); sô langsam: in so lancsamemo quanto [tempore heres parvulus est, nihil differt a servo, Gal. 4,1] 1,806,13 (zur Wiedergabe von lat. quanto (tempore) durch eine präpos. Fügung statt durch Konjunktion vgl. Möllmann a. a. O. S. 120); — spez. auf sprachliche Äußerungen bezogen: langwierig, ausführlich, weitschweifig: lanchsam [habent singuli (der zwölf Propheten) poprietates suas ...] longum [est nunc de omnibus dicere, Os., Prol.] Gl 1,667,6. lancsamiv [ne vos et extensa processio, et] prolixa [expositio videatur onerare, Greg., Hom. I,19 p. 1510] 2,293,3; — bei Vertauschung der Bezüge mit der vorangehenden Glossierung (? Vgl. Möllmann a. a. O. S. 116 f.): duruh scemmi lancsamiu [sed quod in Demosthene et Tullio solet fieri, ut] per cola [scribantur et] commata [, qui utique prosa, et non versibus conscripserunt, Is., Praef.] Gl 1,619,8.
Abl. langsamo; langsamî; langsamôn.