Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
fîgboum st. m.
st. m., mhd. vîc-, vîgenboum, nhd. feigenbaum; mnd. vîgenbôm, mnl. vigeboom; ae. fícbeam. — Graff III,428.
fic-poum: nom. sg. Gl 1,600,22 (M). 672,59 (M). 819,54 (M). 2,9,46 (Sg 242, 10. Jh.). Npw Cant. Abac. 17; dat. pl. -]un 634,50 (M, 2 Hss.); acc. pl. -]a 439,7. Npw 104,33; -boum: nom. sg. Gl 1, 726,43 (-ov-). Hildebrandt I, 176,84 (SH A, -ov-). Npw Cant. Abac. 17; acc. pl. -]e Gl 1,600,23/24 (M, -ov-); -bovm: nom. sg. 3,93,43 (SH A). 195,16 (SH B). 256,22 (SH a 2). 5,33,12 (SH A); -baom: dass. 3,195,16 (SH B); -bovn: dass. 36,50 (Admont 106, 12. Jh.; zu -n statt -m vgl. Weinhold, Mhd. Gr. §§ 216 u. 218); fiic-baum: dat. sg. -]e F 19,11/12; fîg-poum: nom. sg. Np Cant. Abac. 17; fîgh-: acc. pl. -]a 104,33; fig-boum: nom. sg. Gl 1,516,58 (M, -ov-). 3,36,50 (2 Hss.). T 121,1. 2; dat. sg. -]e T 17,5. 6. 121,3. O 2,7,64; acc. sg. -] T 121,1. O 4,6,5; fiig-: nom. sg. WA 41,1; fich-poum: nom. sg. Gl 1,516,57 (M). 3,36,49 (-ov-). 473,29; dat. sg. -]e Npgl 34,12 (-î-); dat. pl. -]in Gl 1,634,52 (M); -povm: nom. sg. Gl 3,36,49; acc. pl. 1,600,22 (M); -boum nom. sg. 4,97,25 (Sal. a 1). Hss. Augsb. S. 62 (-ov-); -bovm: dass. Gl 1,672,58 (M). 3,36,48 (2 Hss.). 93,43 (SH A, 2 Hss.). 4,160,10 (Sal. c); -bovn: dass. 3,36,48 (Admont 476, 12. Jh.; zu -n statt -m vgl. Weinhold, a. a. O.).
vic-poum: gen. pl. -]o Gl 1,819,53 (M, 2 Hss., davon 1 Hs. u-); acc. pl. -]a 1,444,3 (u-). 600,23 (M, -ov-). 2,302,48 (M, 4 Hss., davon 3 u-); -boum: nom. sg. 3,528,21; -bovm: dass. 93,42 (SH A). 256,21 (SH a 2); acc. pl. -]e 1,439,17 (M, u-); -baum: nom. sg. 3,36,52; vik-bovm: dass. 1,726,43; vig-boum: dass. 3,386,36. W 41,1 (B, C u-); vigen-bovm: dass. Gl 3,37,1 (clm 614, 13. Jh.); vigin-boim: dass. 539,23 (Wien 2524, 13. Jh.); vign-bovm: dass. 43,16 (Leipzig, Paulinus 106, 13. Jh.). — vich-poum: nom. sg. Gl 1,439,11 (M). 600,24 (M, -ov-); gen. pl. -]o 819,51 (M, 2 Hss., 1 u-); dat. pl. -]un 634,48 (M, 2 Hss.); acc. pl. -]a 439,8 (M, u-). 600,19 (M, 4 Hss., davon 3 u-); -] 439,9 (M, u-); -bovm: nom. sg. 11 (M, u-); -bovm: dass. 3,93,41 (SH A, u-); -bum: dass. 36,49 (clm 22 213, 12. Jh., u-).
phig-boum: dat. sg. -]e T 102,2; acc. sg. -] T ebda. (zu ph- s. Gr. § 32; dazu Schatz, Abair. Gr. § 77 b).
uuic-poum: nom. sg. Gl 1,600,25; acc. pl. -]a 439,8; uuih-: dass. -] 600,20; -]a 439,10; wich-: dass. -]a 12; -bovm: nom. sg. 10; wihe-bovm: acc. pl. -]a 15 (alle M). Zu uu-, w- statt f- vgl. Weinhold, Bair. Gr. § 131 u. Mhd. Gr. § 174 (letztere allerdings nur mit späten Belegen). Oder handelt es sich nicht um Schreibung uu- (w-) für f-, sondern um Verwechslung von fîgboum (fîchboum) mit lat. casia übersetzendem uuîhboum (s. u. Bedeutungsteil)?
feig-pavm: nom. sg. Gl 3,36,51. 44,39 (v-) (beide Melk K 51, 14. Jh.).
fic-poūm: dat. pl. Gl 1,634,51 (M); -poū: nom. sg. 672,59 (M). 4,529,13 (clm 6413, 9./10. Jh.); figB: dass. 3,353,26; fig-bov|: dass. 36,51; fig-bom: dass. 52/37,1. — fich-poū: dat. pl. 1,634,52 (M).
uic-bom: nom. sg. Gl 3,36,52. — uich-povm: nom. sg. Gl 1,439,12 (M); uich-poū: nom. sg. 3,93,42 (SH A); vich-boū: dass. 468,51 (o aus u korr., Steinm.). feigenp.: nom. sg. Gl 4,355,44 (clm 24 727, 14. Jh.); feig-paum: dass. 3,93,43/44 (SH A); -bAvm: dass. 37,1 (-ey-). 44,40 (beide cgm 649, 15. Jh.); veig-poū: dass. 43,16 (Innsbruck 355, 14. Jh.).
Verschrieben: vvihcpoma: acc. pl. Gl 1,439,13/14 (M); wichpcuma: dass. 16 (M); uilippavm: nom. sg. 726,44 (clm 14 745, 14. Jh.); verstümmelt: figbou.: T 121,2. 1) Feigenbaum, Ficus carica L., vgl. Marzell, Wb. 2,431: fichbovm ficus Gl 3,36,48 (18 Hss., davon 1 Hs. faige). 195,16. 353,26. 386,36. 468,51. 473,29. 4,355,44. caricus 3,528,21. ficpoum 4,529,13 (in einer Federprobe). ficbovm ficus a fecundidate dicitur, nam ter quaterque in anno generat [Summ. Heinr. IV, 3,176] Hildebrandt I,176,84. fichbovm ficus Hss. Augsb. S. 62. er thanne dih Philippus gruozti mit thiu thu uuari untar themo figboume, gisah thih priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te T 17,5. fona fiicbaume danne chunnet biuurti . saar so siin ast muruuui uuirdit enti lauph uphgengit . uuizut daz danne nah ist sumere ab arbore autem fici discite parabolam. cum iam ramus eius tener fuerit et folia nata, scitis quia prope est aestas F 19,11/12. ih sah thih, er thih holoti joh Philippus giladoti, untar themo loube zi themo figboume O 2,7,64. vnde daz uueter sluog uuinegarten unde fighpouma . unde uermuleta boumelich dar in lande et percussit vineas eorum . et ficulneas eorum . et contrivit lignum finium eorum NpNpw 104,33. be diu fluocheta ih dero selbun sterilitati in arbore (unberehafti an demo fichpoume) Npgl 34,12. diu ficpoum unde uuingarte uuas gotis Npw Cant. Abac. 17 (Np ficus). der uigboum habet uurebraht sine bitteruigon W 41,1; — der F . als Spender der Blätter für die Lendenschurze Adams u. Evas: ficpoum ficulnea (Hs. de ficulnea) [qui prior in mundo deprompsit tegmina vestis aut quis clementer miserum protexit egenum? Aldh., Enigm. 132,11] Gl 2,9,46; — der unfruchtbare F . als Sinnbild für die Synagoge u. die in ihr fehlenden guten Werke: zi bilide er iro harta then figboum irtharta, wanta sie firbarun, thaz guatu werk ni barun [vgl. et arefacta est continuo ficulnea (dazu Hrab.: arborem ..., quam intelligimus synagogam, ... (invenit) absque ullis fructibus veritatis), Matth. 21,19] O 4,6,5; — ferner: T 17,6 (ficus). 102,2 (arbor fici). ebda. (ficulnea). 121,1 (arbor fici). ebda. (ficulnea). 2 (ficus). 3 (ficulnea). NpNpw Cant. Abac. 17 (ficus).
Um ungenaue Übers. des lat. ficetum ‘Feigenpflanzung’ (oder wird fîgboum generalisierend verwendet?) handelt es sich wohl bei: fîgboum [oliveta vestra, et] ficeta [vestra comedit eruca, Am. 4,9] Gl 1,672,58 (3 Hss. fîgboum, 6 fîgboumahi); um Umdeutung eines verderbten lat. Textes bei folgendem Beleg: mit iruvortanen vichpoumun [propterea habitabunt dracones] cum faunis (Hs. fatuis) ficariis [: et habitabunt in ea struthiones: et non inhabitabitur ultra usque in sempiternum, Ier. 50,39] 634,47. — Fehlübersetzungen: fichpoum [mirrha, et gutta, et] casia [a vestimentis tuis, a domibus eburneis: ex quibus delectaverunt te filiae regum in honore tuo, Ps. 44,9] Gl 1,516,57 (10 Hss., davon 7 uuîhboum; falsche Übersetzung wahrscheinl. ausgelöst durch ähnlich klingendes uuîhbaum der Parallel-Hss., s. o. Formenteil). vignbovm erl alnus 3,43,16 (weitere Hss. erila, erl-, erlinboum, erliner boum, je 1 Hs. fîgboum, elme, ilmahi). viginboim carpenus 539,23. 2) uuildêr fîgboum: Wilder Feigenbaum, Maulbeerfeigenbaum, Sykomore, Ficus sycomorus L., vgl. Pritzel-Jessen S. 152: vuilda ficpovma [et cedrorum praebuit multitudinem quasi] sycomoros [, quae nascuntur in campestribus, Reg. III,10,27] Gl 1,439,7 (14 Hss., davon 2 fîgboum, 4 uuildêr fîgboum vel uuildêr mûlboum, 1 Hs. uuildêr oliboum vel fîgboum). 444,3. [lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus:] sycomoros [succiderunt, sed cedros immutabimus, Is. 9,10] 600,19 (11 Hss., davon 1 Hs. uuilda uuîhboum; vgl. o. Bedeutungsteil 1, Abschn. 2, sowie Formenteil). [et praecurrens ascendit in arborem] sycomorum [ut videret eum, Luc. 19,4] 726,42 (4 Hss., davon 1 Hs. uuildêr mûlboum). 819,51. [implet pastorem armentarium] sycomoros [vellicantem, Greg., Hom. II,30 p. 1580] 2,302,48. wilder veigpavm sicomorus 3,44,39 (4 Hss., davon 1 Hs. uuildêr mûlboum, 1 maulpant). 256,21. 4,97,25. 160,10.
Abl. fîgboumahi