fressen
Rhfrk
-ęs-, dǫu –išt, Part. gəfręs; Mosfrk
-ęs-, –Eă-, dou frest (-ø-), Prät.
-ū:s, Conj.
-ī:s, –ē:-, Part. gəfrEs (-Eā-); Rip
-Es- [uSieg u. LRip
-ęzs-, –ęis-],
du fris (-e-), Prät.
-:s u.
-ō:- [Eup, Aach
-·ə.- u.
ęisət], Conj.
-:s u.
-:-, Part. frEsə, jüngst auch
jə-; SNfrk-
-Eətə, –ēə-, du –ets, Prät.
-·ə.t, –ū·ə.t, Conj.
-·ə.-, Part. jəfrEətə, –ēə-; Klevld
-Etə, he –et, Prät.
-t, dou –ǫts, Part. γəfrtə, –E- st.: wie
nhd. 1. ohne verächtl. Nebensinn, von Tieren Allg.;
et Veh es schlih em fr. will das Futter nicht fr. Sieg-Fussh;
de Ferkes fr. sech gut an't Mess fr. tüchtig Emmerich. RA.:
Wat nit frett, daugt auch nit vom Vieh u. vom Gesinde NBerg, Allg.
Wat net fresst, hirt och net scherzh. beim Kegeln, wenn die Kugeln auf Zuruf doch keine andere Laufbahn nehmen Daun-Tettschd.
Wenig Mölich, wenig Möst (Mist)
göt die Kuh, die wenig frösst Trier-Mehring.
Wann de Koh friss, dann kalf se nit Köln.
De Kalwer, de neist fr., dogen neist Trier-Fell.
E Kalf, dat wahl seift, dat fresst net vill Prüm, Allg.
Mak dek nit grüən, sös fr. dek de Hippen (Ziegen)
! Hochmut kommt vor dem Fall NBerg.
En al (alte)
Hipp friss och emol gern e grön Blättche Rip, Allg.
He käut grad wie en Gess, de Bretzele friss Rip.
Ich wess jet, dat mi Mo en G. hät; ich wess och nouch jet mih, de G., de friss och Kli Dür.
Strof mot sin, sät den Hahn, do frot he de Piər (Wurm) Mörs-Vluyn, Rees.
En Hohn friss de ganzen Dag Rip, Allg.
Su rasch lafen, wie en H. fresst Westerw.
Et frösst ke Wolf den aneren Bitb.
Das is grad so vill, wie wann e W. e Schnok (Schnake)
frisst Simm-Horn, —
e Kouh (Kuh)
e Eərber (Erdbeere)
fresst Birkf.
De W. fresst och de gəzechent (gezallte) Schof Rip, Allg.
Waröm fr. de witte Schop miəh als de schwatte? Wel miəh w. send we schw. MGladb, Prüm-Ihren.
We sich unger de Kleie (klene Grumbere, Krienzele) mengk, wed vun de Säu (Ferke) gefresse Köln, Allg.
En got Ferken frett alles Nfrk, Allg.
Ber se got es, den fr. de Sei May-Trimbs.
Friss de Hongk Gras, rent (regnet)
et moər (morgen)
nass Bergh, Allg.
Van dem fresst kene H. e Steck Brut Prüm, Allg.
Wat mer spart (verwahrt) für (
iwer Prüm)
der Mongk, fress de Katz of der H. Rip, Allg.
Et kennt Mölich sen, hot de Katz gesot, do hott se de Ram gefress Merz-Nunk.
Et steht sech glick, of de Schlecken (Käwer, Kälver) et fr. oder de Rupen (Raupen) Kref-Osterath, Nfrk;
wat de Käwern net fr., dat fr. de Ruppen NBerg.
Müs-che, wat dehs du en mengem Hüs-che? Speck fr. O, ich sall dir Sp. fr.! Kindersp. Dür.
Die werden noch van de Müs gefresse! Rip, Allg.
Den werden de Leis (on de Flih) noch fr. Trier, Allg.
Dann sall mech der Fuss (Fuchs)
fr.! Beteuerungsformel Altk-Birken.
So (weitmaschig)
stricken, dat de Gäns Hawer dadurch fr. kinne Simm-Argenth.
De Möskes (Vügel), die so frug senge (flöte, peife), die frett de Katt öwer Dag (op) Klev, Allg.
Wo de Vogel frett, do dritt hej gern Mörs, Rees.
Vugel, fress oder sterf! Rip, Allg.
Freck, awer fress Käs! May-Collig.
De fr. schons de Moden er ist schon lange tot Trier. — 2. derb vom Menschen, gierig, viel essen. a. Obj. sind gewöhnliche Speisen (oder absol.). RA.:
He ess net, he fress Rip, Allg.
Krank wesen es en Huhn, gutt fr. on nicks duhn von einem, der nicht gern arbeitet u. vorgibt, krank zu sein
n. Ruhr.
De frisst wie en Bär Simm, Allg., —
en Ferke (ut de Stol) Kemp, Allg., —
en Kuh Klev, —
e gepand (gepfändet)
Perd Bitb, —
en gepander Gaul Rhfrk, —
en Sau Allg., —
en Schwein Allg., —
en Herd Säu Sieg, —
en (hongerige) Wolf Allg., —
en Koərwolf Dür-NZier, —
en Werwolf Simm, —
en Briedler (einer von Zell-Briedel) Zell-Raversbeuren.
Der frisst wie en Gess (Geiss)
de Grumet Saarbr-Holz;
de frett wie en Koh on süpp wie e Perd Erk-Bellinghv;
de süpp äs en Ketter (Ketzer)
on frett äs en Ferken Rees;
freət wie en Katz un sup wie ene Hongk, dann blifs du ömmerdar gesongk! MGladb-Giesenk;
du bes krank en ongesongk, kanns fr. wie ene Schoəfshongk Simulant Aach, MGladb, Kref, —
en Schepershond Mörs, —
en Schleiterschhongk NBerg.
De friss wie ene Bürschtebengder Ahr, Verbr., —
ene Drescher, — ene Schürendrescher Rip, Allg., —
ene Hedhäcker OBerg, NBerg, —
ene Klompemächer MüEif, —
ene Mürer Remschd, —
ene Plaggenhäuer Mörs, —
en Rödder Sieg, —
ene Röschenhäuer MGladb, Kref, —
ene Sträuvermähder Monsch-Strauch, —
de isere Wellem Barm, —
ene Karebengel MGladb, —
mih als he verdent Rip, Allg. —
mih wie e verdrohn kann. De fress wie ne Schüredrescher un scheiss wie e Ackerperd Bo-Kessenich;
de konn fr. as en Döscher (Drescher)
un supen as en Nagelschmed Ess, Rees;
de frett wie en Kaf (Kalb)
on schitt (scheisst)
wie en Mösch (Spatz) von einem, der beim Kartensp. grosse Spiele gewinnt u. kleine verliert Heinsb-Erpen.
Wer süff we en Senk, krit bal de Kränk; wer friss wie en Der, krit se noch ehr Köln, Jül.
De friss, dat e net mih gappe kann Rip, —
mer dran föhle kann Köln, —
em de Oarsch ofstaht be er dude Sau Koch-Lutzerath, —
en an ener Seit opgeht Bitb-Rittersd NWeis, —
em de Buchnabel blenk(wih deht) Sieg-Rhönd, —
em der Nawel von der Platz retscht Birkf-Idar, —
de Mul (Beck) öm schümt Geld, Allg., —
em de Bart trippst Saarbr, Ottw, —
em der Damp zom Orsch erauskimmt May-Trimbs, —
em kei Katz meh de Moən (Magen)
furtschleppt Saarbr-Herrensohr.
He frett, dass er dämpig (engbrüstig)
wird, — er strack steht Birkf, —
dat he schwett (schwitzt)
un he arbeit, dat he früs (friert) der Faulenzer Ess, Allg.
He friss, bös em de Narsch opsteht Sieg-Ägid, —
he met de Föngere dra föhle kann Dür, Eup, —
e net mih kann Allg., —
as wenn e moərn söll gehange wearen NBerg, Mörs, —
als wie wenn e ausgeholt wär Goar.
Fret, dat de barst on dann gehste lopen! Dinsl, Rees.
De friss för (erer) sechs Düss, Allg.
Den hät den Buk (Bauch)
so voll gefreete, dat men drop trommele kann Rees.
De friss sech de Balg (Panz) voll, — sech en Küz (Tragkorb)
an Rip, —
en Schwammbalg Mülh Ruhr;
he friss sech zom Schänzche Bo;
he fritt sich en de Erd fas (fest) bis er nicht mehr gehen kann Heinsb-Millen.
Er frisst, er ment, er hätt ka Borem, — e gestrickte Maə (Magen) Simm.
De friss nouch met de Zeck (Zeit)
Schanzerämmele Dür;
de friss Schohnäl, wann se got gestuv sen Köln;
de frisst e Viehbitt voll Kreuzn. —
noch de Schottel möt Rip, Allg.;
de friss sech en Stivel (Zeugs, Massa) zesamme Rip. —
De ös noch ze ful (domm), für ze fr. Rip, Allg.;
he es ze domm, met er Sau us em Troug (Trog)
ze fr. Jül-Inden;
hei es för alles te d., bloss nit för te fr. Mörs-Asbg.
He kom, oss, fross un ging der Ungehobelte Waldbr-Wildbg.
Fr. brengk mih Lück (Leute)
no Malote (Kirchhof)
wie drinke Köln.
Fr. un saufe, dat steht uns wohl an; hommer de Ponz (Panz, Wanst)
voll, da simmer e Monn Saarbr-Herrensohr.
Got fr. o saufen o scheissen o sächen, dat es alles, wat e kann Merz.
Fr. un stenke, dat es ühr Leəvensverdrif MGladb-Rheind.
Wie gefress, eso geschafft Trier-Fell;
wie ener friss, so drisch e (och) MülhRh, Köln.
Duə häs en Mul, die bött (betet)
sich net ger, die fresst äver ger Dür-Abenden.
De kallt met die Mull, wo he möt frett MGladb-Rheydt.
Be net well essen met de Seunen, kann fr. met annerleuts Schweunen Koch-Lutzerath.
Wärs dau su gruss em Arweide, bie
sde (wie du)
em Fr. bes, dann wär et got Kobl-Bend.
Golden Tressen, nicks ze fr.! Trier.
Die han nüs ze fr., nüs ze bisse Aach-Strasbg.
Nicks we fr. un suffe, noher gohn se op Schluffe Köln. Was verdienst du? Antw.:
Alle gölde söwe Weke en de Kost en neks te fr. Rees.
Do ka me em Bur ni mit taggen (reizen, necken),
wemme nit fritt MülhRuhr.
Fress orer freck! Simm.
Frau fress, Mann schaff! Eusk-Billig.
Wann et der net schmeckt, da fress! Ottw-Bub.
Wann de net wellscht, da häschte gefress! ebd. Gehschte do nuf un frescht! Ruf der Eltern an die Kinder, die zum Essen kommen sollen Saarbr.
Fress un prass, esu lang du en Hembd am Arsch häs! Köln.
Muck der Geck (schmeichele ihm),
da frett e got! Kempld.
Deə frisst sauer o faul nicht wählerisch Goar. —
Hej es tahm (zahm)
geworde, hej frett üt de Hand Rees, Allg.
Die fr. ut ene Troəg handeln einträchtig Heinsb.
De muss aus em Reif fr. ist stolz Boppard.
Du kas met de Hipp ut de Räup (Raufe)
fr. hast schmale Backen Duisb.
Den frett üt de Täss (Tasche) er nascht, lebt kümmerlich Emmerich, Düss.
Van er netten Schötteln frett mer nit Remschd.
Den kann met de Müs (Kanine) dor de Tralljes fr. so mager ist er Mörs, Rees.
De friss lever neve de Därm, ih e enem jet metgit Bergh-Buir.
Ebbes mat Haut un Hor fr. Bitb, Allg. —
Wen sek nit satt frett, leck sek ok nit s. Mörs, Allg.
De es te näu (geizig),
dat e sech s. frett MGladb, Allg.
So geht et, dot deht et, se fr. sich s., dann gonnt se, dot donnt se Kemp-Grefr.
Spreək platt on freət dich s.! MGladb.
Fret sche s. un supp sche dick und bliw mit der Schnuten ut de Politik! MülhRuhr.
Sech s. fr. un dann getruərt wie de Hohnder! Bergh-Esch.
De friss sech fett on scheiss sich mager Rheinb-Meckenh, Dür-NZier, Heinsb-Dremmen, Sol, MGladb.
Enem Bur frett sech suə stif, dat e neit mihr gape kann Kemp-SHubert.
Sich sou stif fr., dat men en Fluəh op de Buk ka knippe Heinsb-Höngen. —
Wat de Bauer net kennt, dat fresst en net Bitb, Allg., —
awer suppen döht he et doch Barm (
s. Bauer).
Wat de Alde herbeischaffe, fr. die Junge Simm-Ebschd.
Wenn ich geəte han un han de Mul afgewösche, dann ös et egal, wat ech fr. han Erk-Bellinghv.
De os lus (schlau)
en senge Sack; wat e kret, dat fresst e strack Schleid-Reifferschd.
Wis (willst)
dou nit fr., wat ik bit, dann sas (sollst)
dou fr., wat ik drit sagt die Maus Meiderich. —
De well alles fr. ein Habgieriger, der alles für sich haben will Allg.;
he frett alles, wat sech net wehrt Kemp-Kaldenk;
he fritt alles, wat üm tüschen de Hauers kömmp MülhRuhr, —
bluss ken rosteg Drohtnägel Bitb.
Hon se (die Drescher)
alles gedresche, su hon se alles gefresse Westerw. —
Dat was der en sonder Sten, sei den Bur, du frot hej en Schleck för en Quets (Zwetsche) Rees.
No fress de Platz met de Kurente! Ausruf der Verwunderung Köln.
De friss och Blotwuərsch der Eingebildete Grevbr.
E frösst de Äppel möt de Bledern (Blättern) Trier.
De kann Spargele quer fr. er hat einen grossen Mund Kref, Köln-Brühl.
De süht ut, äs wenn e der Läəger (Nachgeburt)
hött fr. Erk-Keyenbg. Gehe ich mit? Antw.:
Blif bi die Moder un sägg, du häs Käs gefrete! Duisb.
Der hat nit genug Butterschmere gefress ist schwach Saarbr.
Fress Hundsfotze, dann wiərd der ach de Schniss net firerich (federig)
! zu dem, dem das Essen nicht behagt Goar-Halsenb.
Ich han kene Ochs gefresse, dat ich su en Esel drihn (tragen)
kann wenn sich einer an mich hängt Kobl-Sayn.
Dat is en Mordskerl, frisst Brot un scheisst Worscht Simm-Laub.
Die fr. Scherven on Spöhn Mörs-Xanten, —
Schem-mel on Schof essen schlecht MGladb.
Dau bos en Noarr om (im)
Weissbrut;
dau fress de Kurscht mot Koch-Urschmitt.
De friss noch senge ege Dreck der Geizige Rip, Allg., —
de scheire Schess Kobl-Bend.
De hät en Schniss, do kamme Schess met fr. raffiniertes Maulwerk ebd
Sieve Säck Salz met enem fr. Allg. —
De hät e Stöck vam Entenviərdel fr. ist sehr beweglich Sol.
Häste e Stöck van der Honnerfott gefresse? der nicht gut schweigen kann Düss-Ld, Rees.
De hät van de Entefott gefreten ein Schwätzer Ess.
Do has dau van em weisse Kalf gefress da kannst du von Glück sagen Prüm-Burb. —
De fresst sech jet Schnidden (Brot)
heren Rip, Berg. —
Freisse (fressend)
Begard, freissen Oəss, freisse Manes; freisse Köus Fresser Aach, Geilk. — b. Obj. andere Dinge (nicht gewöhnl. Speisen). RA.:
Mer ment, den wellt de Orbicht fr. der Überfleissige Bitb, Wippf.
De hät der Verstand mem Schümleffel gefresse, do es et Beste durchgelofe Rip, Allg.
Gedold es der Liebe Spis; mar o wih dem, de se fr. mott! MGladb.
Ech fr. mei Wort net! nehme es nicht zurück, halte mein Versprechen Rhfrk, Mosfrk;
ne nette Mann, de sin eige W. friss! Köln.
Den hät Letters (Buchstaben)
gefrete er hat studiert, weiss mehr als gewöhnliche Leute Nfrk, NRip. —
Die fr. enem noch de Uhre (et Hor) vam Kopp (et Hemb vam Lif) Rip, Allg.
Du fretts mech noch der Name Jeses van et Hus (af) MGladb, —
der Nam Goddes vam Dak (af) Kemp-Waldniel.
Sich de Woll vom Reck (Rücken)
fr. losse Bitb.
De frett os noch et Kappwerk vam Hus SNfrk.
Du fretts noch der Boəm (Boden)
ut der Teller Nfrk, Allg.
Doll Lück (Leute)
gonn och en de Kerk, die fr. et Weihwater MGladb-Kleinenbr.
De deht, als wanne Für (Feuer)
fr. hätt tobt Sieg.
Ek well en betschen F. fr. etwa
s rauchen Mettm-Neviges.
De hat Geld se fr. viel G. Rhfrk, Mosfrk;
der hät auch ken G. ze fr. Altk-Wissen.
Ek höbb et Ler (Leder)
gefrete ich soll Schuld daran sein Mörs, Rees.
Weər et gläbt (glaubt)
wird selig, weər Schouhnäl (Schuhnägel)
fresst, wird nälig (elend) Birkf, Simm.
De hat dat Dong (Ding)
üwer gefressen ist erpicht darauf Malm-Manderf.
Ech han der eneu Honger, ech könnt en Besem (Riserbesem, Wolf, Ferken) fr. Rip, Allg.
Wenn dat wohr es, dann fress ich en (stombige) Bessem! (Var.
s. Besen) Verbr.
Wann ech Lompen friss a Scheider schess, da wär ech eier Mann Bitb-Geichl.
De kann Spän schisse on Stencher fr. Schleid-Hellenth.
Et Perd hät e Fass gefress ist eine alte Mähre Merz-Keuching.
Freass de Pann met der Wurscht! wenn einer beim Kartensp. immer gewinnt Trier-Mehring.
Mer mant (meint),
den hätt e Kerchhof gefress ein Mensch mit übelriechendem Munde Trier.
He frett Lück (Lüttich)
on Hamburg anenein wenn einer übermässig viel isst Mettm-Neviges.
Et hat noch kei Wolf e Wenter gefress Saarbr-Quierschd.
Der Ochs hot em de Hemet gefress von dem, der nicht weiss, wo er geboren ist Daun-Strohn. —
Wat mag der wahl fr. han! was mag der Übeltäter wohl Böses getan haben Rip, Allg. —
Ech moss fr. beim Kartensp. ‘kaufen’ Aach. — c. einen fr. RA.:
Der kickt enen an, as wenn he enen gefreten hett on well an den andern begennen Mörs, Rees.
Der mach e Gesich, wie wenn er enen fr. wöll Rip, Allg.
Fret mech neit, dann moss de mech och utdrite! Antw. auf den Satz:
ech kös dech fr.! oder auf zornige Blicke hin Kref-Fischeln.
De friss dech net! geh nur ohne Angst zu ihm u. trag dein Anliegen vor Allg.
Hen hat meich bal mot den Awen gefress Trier.
Eich kennen hean esu genau, als wenn ich he gefreass hät Bitb-Rittersd.
Dau hos eine gefresse bist verrückt Westerw;
den han ech gefressen ich bin seiner überdrüssig Wermelsk.
Reim dich oder ech fress dich! Birkf.
He mackt en Gesech, as wenn he tehn Deuwels gefreten hätt on wöll am elften anfangen NBerg, Ruhr, Rees.
Ech han en Honger, dat ech e Köngk (Kind)
us de Weg (Wiege)
fr. könnt Bo-Walbersbg, —
Mensche fr. kinnt Kreuzn-Seesb.
Wenn dat woəhr ös, dann freət ek ene Jud op! Kemp.
E Kengk fr. han ein Mädchen zu Fall gebracht haben Monsch-Witzerath. Wer war das? Antw.:
Der, wo dat Kend gefress hät ohne Senfət Ottw-Kairen, Saarbr-Dudw. —
An enem ne (der) Geck gefresse han für einen grosse Vorliebe zeigen ohne vernünftigen Grund Rip, —
de Narre Rhfrk, —
den Af Trier, Bitb. —
d. einen von etwas wegfr., durch vieles Essen vertreiben, ruinieren;
he fret den Bur van den Hof Duisb, Rees;
enen (sech) van Hus on Hof fr. Rip;
de fr. mech noch beddelarm Rip, Allg. — e. sich aus einer misslichen Lage ziehen, glücklich herauswinden;
hean hat sich erum do erausgefreass Bitb, Allg.;
fret dej mär nit herüt! keine Winkelzüge Klevld;
sich dur de Hasch (Harst)
fr. mödde MGladb-Rheind;
he fritt sich öwerall doar MülhRuhr, Allg. —
f. Part. mit ‘sein’;
he es voll gefresse Rip, Allg.;
he es so voll gefress, dat en Bom (Baum)
steht Bitb. —
be en Tromm May-Collig;
de es so voll fr., dat em der Kiddel krus
steht Eusk-Dirmerzh;
he es geck fr. en doll gewegt (gewiegt) Monsch-Witzerath. — 3. Subj. leblose Dinge;
es fresst in em es wurmt ihn Saarbr, Allg.;
dat Ouglöck (de Kommer) friss em am Herz Rip, Allg.;
de Ne
id fresst en bal Saar, Allg.;
de Wond friss öm sech Rip, Allg. RA.:
Het kann koəste, wat et fr. hät koste, was es will Kempld.
Dat es ener, der och lever süht, dat de klen Arbed de grusse friss MülhRh-BGladb.
Nemmt mar met, de Täss (Tasche)
frett et nit! zu einem, der ausgehen will u. Furcht hat, mehr Geld einzusteck
en, als er unbedingt nötig hat Kemp-Bracht.
Manicher hat en Steckenperd, dat frisst em de Supp vom Herd Mos (o. O.).
Ohngedank soss am Desch, fross on gong er dankte nicht für das Essen Ahrw-Sinzig.
Den Dreck frösst en noch; de get noch vom Dr. gefress Mosfrk, Allg. —
Koppin (Kopfpein)
es fretende Pin Rees.
Hen hät de freəsse Kränk on de leie (liegende)
Plog der Faulenzer Schleid-Dreiborn;
deə hat de freisse Zeəhrongk (Zehrung) Aach.
Fressende Möbel die nichts einbringen Köln.