lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

bat

as. bis lat. · 18 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

BMZ
Anchors
29 in 18 Wb.
Sprachstufen
8 von 16
Verweise rein
157
Verweise raus
66

Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)

bat stn.

Bd. 1, Sp. 77a
bat gen. bades, pl. beder (Mart. 46 ), vgl. Gr. 1,678. stn. bad. Ein bad war im mittelalter die haupterfrischung. so bittet sich die gerettete Gudrun ein bad, als erste labung, aus Gudr. 1297,4. so wurden die ritter, wenn sie zu der herberge kamen, vor allen dingen gebadet, getwagen, und gestrichen. mîn lîp dâ in daʒ bat gesaʒ, dâ von ich müede vil vergaʒ frauend. 227,3. was bei einem bade erforderlich war beschreibt Helbl. 3. Ehe man in das bad stieg, band man einen questen, d. h. eine art schürze, um die hüften; nach dem heraussteigen wurde ein badelachen geboten (Parz. 167,21 ); auch legte man sich bisweilen nach dem bade zu bette (Parz. 168,1). Auf den ritterburgen wurden dem gaste reine wäsche und kleider von dem wirthe gegeben, der darauf eingerichtet war (Iw. 88). In dem bade wurde man, wenn es ein öffentliches war, von badern bedient; auf einer ritterburg von jungfrauen (Iw. 88. Parz. 167,26 ), seinen pflegevater bediente Tristan (Trist. 4065). twahen und strîchen war dabei die hauptsache.Als besondere auszeichnung galt, den badenden und die badstube mit frischen rosenblättern zu bestreuen (Parz. 166,26. frauend. 228,23. 30). daʒ bat bedeutet sowohl das wasser in der batstande als auch die badstande allein. frauend. 227,31. — vil snelle im bereitet was nâch sînem willen ein reineʒ bat Wigal. 2744. in dem bade sitzen Parz. 116,3. si sach mich niht dô si mich schôʒ, daʒ mich noch sticht als eʒ dô stach, swann ich der lieben stat gedenke dâs ûʒ einem reinen bade trat Walth. 54,26. Isot geht mit dem schwerte über Tristanden dâ er in einem bade saʒ Trist. 10149. wær er zuo den stunden in daʒ bat gebunden, und Isôt eine dâ gewesen, er wære doch vor ir genesen Trist. 10238. der knappe legt einen teppich vür daʒ bat und auf diesen die geschenke diu cleinôt frauend. 227,29. man schuof im guoten gemach von cleidern, von spîse und von bade Iw. 139.bildl. si bereite aber ein bat mit weinenden ougen a. Heinr. 518.
2133 Zeichen · 55 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    batAdj., Adv.

    Köbler As. Wörterbuch

    bat , Adj., Adv. nhd. besser, um so eher ne. better (Adj. bzw. Adv.), the more so Hw.: s. bet*; vgl. ahd. baz Q.: Gl (Sa…

  2. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    batadj.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    bat adj. vgl. unbatto sw. m.

  3. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    batstn.

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +8 Parallelbelege

    Lexer LexerN FindeB bat gen. bades, pl. beder ( MWVQVZ Mart. 46 ), vgl. MWVQVZ Gr. 1,678. stn. bad. Ein bad war im mitte…

  4. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    batAdv.

    Köbler Mnd. Wörterbuch · +9 Parallelbelege

    bat , Adv. nhd. besser, mehr, weiter, wohl Vw.: s. süste-, vērne-, vȫr-, vōrt- Hw.: s. bet (2), bēter Q.: SSp (1221-1224…

  5. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    bat

    Grimm (DWB, 1854–1961)

    bat , ablaut von bitten.

  6. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Bat

    Meyers Konv.-Lex. (1905–09)

    Bat ( Tikal ), als ältere siamesische Münze von ganz seinem Silber, = 1 / 2 Tamlung = 15,12 g, auch in kleinern Stücken …

  7. modern
    Dialekt
    bat

    Mecklenburgisches Wb. · +3 Parallelbelege

    Wossidia bat s. bet 2 .

  8. Latein
    bat

    Mittellateinisches Wb.

    bat (bath) MLW adi. ( ד ) lineus — leinen : MLW Ekkeh. IV. pict. Sangall. 6 in ephôth bâth (gloss.: lineo toto) rite to…

Verweisungsnetz

208 Knoten, 206 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 8 Hub 2 Wurzel 4 Kompositum 175 Sackgasse 19

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit bat

896 Bildungen · 735 Erstglied · 155 Zweitglied · 6 Ableitungen

bat‑ als Erstglied (30 von 735)

bat...

KöblerMhd

bat... , . Vw.: s. bade...

Batabanò

Meyers

bata·bano

Batabanò , Stadt an der Südküste von Cuba, Provinz Havana, mit der 46 km entfernten Stadt Havana durch Eisenbahn, mit den Häfen der cubanisc…

batacör

LDWB1

bat·acoer

batacör [bạ·ta·cȫr] m.sg. 1 ‹med› Herzschlag m., Herzklopfen n. 2 (tëma) Beklemmung f., Angst f. ▬ i ciafi le batacör ich bekomme Herzklopfe…

batadl

LDWB1

batadl [ba·tạdl] (ma tla locuziun): diau de n batadl ! verfluchter Kerl!

batadú

LDWB1

batadú [ba·ta·dú] m. (-dus) 1 (jüch) Watten n., Kartenspiel n. 2 Aufschlag m. 3 (pro le carté) Schlag m. ▬ fá n batadú watten.

Batärel

ElsWB

Batärel [Patárl Bf. ] n. uneheliches Kind. — Demin. von frz. batard.

bataille

DWB

bata·ille

bataille , f. proelium, acies. dies fremde wort war schon frühe unter uns hergebracht, vgl. das mhd. verbum bataljen, proeliari bei Ben. 1, …

bataille,

FWB

1. ›Schlacht, Kampf, Gefecht‹.; 2. ›Heeresabteilung, Heerhaufe‹; Metonymie zu 1.; 3. ›Schlachtordnung‹; Metonymie zu 1.

Bataillon

Pfeifer_etym

Bataillon n. ‘militärische Truppeneinheit’; Übernahme (um 1600) von gleichbed. frz. bataillon. Dieses entspricht ital. battaglione, einer Ve…

Bataillonschirurgus

GWB

bataillon·s·chirurgus

Bataillonschirurgus Der hiesige Bataillons-Chirurgus Ernst .. geht auf Serenissimi Befehl nach Wien, um sich daselbst in Behandlung der Zähn…

Bataillonsschule

Meyers

bataillon·s·schule

Bataillonsschule , Einübung der durch das Exerzierreglement vorgeschriebenen Aufstellungen, Bewegungen und Entwickelungen des Bataillons auf…

Batak

Meyers

Batak , s. Meyers Batta .

Bataklang

LothWB

bata·klang

Bataklang [bataklą D. Si. ] m. 1. Singbude. — 2. unnützes Zeug, Habe, Siebensachen: en hot sei’ ganze B. verkâft. — WLM lux. ebenso; ElsWB …

Bataklick

ElsWB

bata·klick

Bataklick [Pataklik Bitschw. Str. ] f. Gesellschaft junger Leute, alle Teilnehmer einer Versammlung. Syn. [Patakl Pfast. ] = frz. bataclan.

batalana

LDWB1

bata·lana

batalana [bạ·ta·lạ·na] m.inv. Walker m., Wollschläger m.

batalgen,

FWB

1. ›fechten, militärisch kämpfen‹.; 2. als part. Adj. batalgt: ›gerüstet, kampfbereit‹.

Batalha

Herder

Batalha , Dorf 12 Meilen von Lissabon mit prächtigem Dominicanerkloster, erbaut von König Johann I. zum Andenken seines Sieges über die Cast…

batalia

LDWB1

bata·lia

batalia [ba·tạ·lia] f. (-ies) 1 Schlacht f. , Gefecht n. , Kampf m. 2 Streit m . ◆ batalia litala Wahlkampf m.; batalia navala Seeschlacht f…

batalié

LDWB1

bata·lie

batalié [ba·ta·li·ẹ́] vb.tr. (bataliëia) kämpfen, ringen → LDWB1 sćiampí .

batalierre

MWB

batalierre stM. → batelirre MWB 1 451,49;

баталия

RDWB2

баталия перен. мне пришлось выдержать целую баталию - ich wurde regelrecht attackiert

bataliun

LDWB1

bataliun [ba·ta·liụŋ] m. (-s) 1 ‹mil› Bataillon n. 2 ‹fig› (gran cuantité) Schar f ., Haufen m . ◆ bataliun de ciars armá ‹mil› Panzerbatail…

batalje

Lexer

LexerN FindeB batalje , batelle stf. BMZ = fz. bataille nhd. kampf MWVQVZ Karlm. 370,33. 60 ; bateile (: meile) MWVQVZ Krone 18389 ; patelle…

batalje, batelle

MWB

batalje, batelle stF. 1 ‘Kampf, Schlacht’ (von afrz. bataille )2 ‘Heerhaufen, Schar’    1 ‘Kampf, Schlacht’ (von afrz. bataille): die ritter…

bat als Zweitglied (30 von 155)

*abbat?

KöblerAs

*abbat? , st. M. (a?) (i?) nhd. Abt ne. abbot (M.) Hw.: vgl. ahd. abbat (st. M. (a?) (i?)) Q.: Holthausen, F., Altsächsisches Wörterbuch, 2.…

*albat

KöblerGerm

*albat , F. nhd. Schwan ne. swan; RB.: an., ae., ahd. E.: s. idg. *albʰos, Adj., weiß, Pokorny 30; vgl. idg. *al- (6), *alōu-, *aləu-, Adj.,…

abbat

AWB

abbat st. m. , mhd. MWB abbet, nhd. DWB abt; mnd. mnl. abbet; afries. abbete; ae. abbad; zu lat. abbas, -atis. — Graff I, 92. abbat: nom. sg…

acrobat

LDWB1

acrobat [a·cro·bāt] m. (-ac) Akrobat m. ◆ acrobat dla corda Seiltänzer m. , Drahtseilkünstler m.

Aërobāt

Meyers

aero·bat

Aërobāt (griech., »Lustwandler«), Seiltänzer; spottweise soviel wie Ideolog.

Aftersabbat

Campe

after·sabbat

✱ Der Aftersabbat , des — es, d. Mz. ungew. in Luthers Bibelübersetzung Luc. 6, 1. der Tag nach dem Sabbat, oder nach Andern, der erste Sabb…

Akrobat

Pfeifer_etym

Akrobat m. ‘Zirkuskünstler, Artist’ (mit besonderen Kraft- und Geschicklichkeitsleistungen) geht zurück auf griech. akróbatos (ἀκρόβατος) ‘a…

ambat

KöblerAhd

ambat , st. N. (a) Vw.: s. ambaht (2)

Arabát

Meyers

ara·bat

Arabát , schmaler, 110 km langer Landstreifen, der das Faule Meer vom Asowschen Meer trennt. Am Südende desselben liegen die Trümmer der von…

blōtbat

KöblerMnd

blōt·bat

blōtbat , N. nhd. Blutbad E.: s. blōt (1), bat (2) W.: s. nhd. Blutbad, N., Blutbad, DW 2, 175, DW2 5, 504? L.: MndHwb 1, 300 (blôtbat)

Bricbat

Herder

Bric-bat (frz. Brickba), Backsteinkäse. von seiner Form so genannt.

bruckenambat

KöblerMhd

bruckenambat , st. N. Vw.: s. bruckenambahte*

brûtbat

MNWB

brut·bat

brûtbat (-d-) , n. , Brautbad, Stovengang als Teil der Hochzeitsbräuche.

brūtbat

KöblerMnd

brūt·bat

brūtbat , F. nhd. Brautbad, Stovengang als Teil der Hochzeitsbräuche E.: s. brūt, bat (2) W.: s. nhd. Brautbad, F., Brautbad, N., Bad vor de…

büddenbat

KöblerMnd

büddenbat , N. Vw.: s. bȫdenebat*

bȫdenebat

KöblerMnd

bȫdenebat , N. nhd. Wannenbad E.: s. bȫde, bat (2) L.: MndHwb 1, 364 (büdde/büddenbat). Lü 69a (buddenbat) Son.: langes ö

Cabat

Meyers

Cabat (spr. -bá), Nicolaus Louis , franz. Maler, geb. 24. Dez. 1812 in Paris, gest. daselbst 13. März 1893, Schüler von Camille Flers, war e…

Chasseloup-Laubat

Meyers

Chasseloup-Laubat (spr. schass'lu-lobá), 1) François, Marquis de, franz. General, geb. 18. Aug. 1754 in St.-Sornin bei Marennes (Niederchare…

Cölibat

Meyers

Cölibat , s. Meyers Zölibat .

Combat

Herder

Combat (frz. Kongba), das Treffen. Combattanten diejenigen Leute in einem Heere, welche an dem Treffen Theil nehmen müssen; die andern z.B. …

Cölibat

Herder

Cölibat , s. Herder Ehelosigkeit .

Delibat

Herder

deli·bat

Delibat , Tollhonig, kommt am Pontus bei Trapezunt etc. vor u. soll von dem Honigsafte der Daphne pontica herrühren.

Ableitungen von bat (6 von 6)

bate

DWB

bate , m. sowol baptismi sponsor als filiolus baptismatis, das heutige pathe, der mhd. schreibung gemäsz ( Ben 1, 93 a ) und nach der üblich…

gebate

Lexer

ge-bate swm. BMZ BMZ pate MWVQVZ Ms. (= dirre pat H. 2,207 b ).

gebaten

Lexer

ge-baten swv. nützen, helfen MWVQVZ Albr. 1,573. 17, 205. MWVQVZ Rsp. 3008.

unbat

KöblerAhd

unbat , Adj. nhd. unbehilflich, träge, unbeholfen ne. lazy, awkward ÜG.: lat. (lentus) Gl Q.: Gl (nach 765?) I.: lat. beeinflusst? E.: s. un…

unbate

Lexer

FindeB un-bate f. BMZ BMZ ungewinn, hilflosigkeit, schaden, ungehörige menge? MWVQVZ Herb. 7717. 2296 (unmâʒe 2307).

Unbaten

PfWB

Un-baten Pl. : ' Unfug, Ungehörigkeit '. Stell mer jo kei(n) Onbare an! [Feierowend 14/1962 S. 2]; vgl. PfWB baten ; Syn. s. PfWB Tuck 1, Pf…