lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

dem

ahd. bis spez. · 12 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

WWB
Anchors
12 in 12 Wb.
Sprachstufen
6 von 16
Verweise rein
84
Verweise raus
13

Eintrag · Westfälisches Wb.

dem

Bd. 2, Sp. 83
dem Art. Pron. Dat. Sg. m. n. [allg. SWestf Kr. BürenBür Kr. WarburgWbg Kr. Waldeck u. Kr. Frankenberg (niederdeutscher Teil)Wal Wol, verstr. Kr. Recklinghausen u. die krfr. Städte Bottrop u. GladbeckRek Lippe Kr. WiedenbrückWie Kr. PaderbornPad Höx] dem. — 1. Best. Artikel. Diam Wiewe kann me nit truggen (Kr. Altena u. die krfr. Stadt LüdenscheidAlt Kr. Altena u. die krfr. Stadt Lüdenscheid@KierspeKi). Hei dregget dat Mäntelken no dem Winde er ändert ständig seine Meinung, er paßt sich an (Kr. BrilonBri Kr. Brilon@RixenRi). Opp diäm rechten Ohr höre iek nitt guet ich will von dieser Sache nichts wissen (Kr. MeschedeMes Kr. Meschede@BrachtBr). Diäm eynen seyn Iul is diäm annern seyn Nachtigall (Kr. ArnsbergArn Kr. Arnsberg@VolkringhausenVo || verbr.). — Beispiele für verkürzte Formen: Hai kǖrt eut me sammeden Būüleken er redet honigsüß (Kr. BrilonBri Kr. Brilon@AssinghausenAh). De Sniute, de gäit ’i as ’m Ennerke (Enterich) de Fuet er hat ein recht großes Mundwerk (Kr. IserlohnIsl Dh). He günnt kainem Mens-chen et Swatte unnerm Nāgel er ist sehr neidisch (Kr. IserlohnIsl El). — 2. Pron.Dem. Met dem kann me Peere stehlen auf ihn kann man sich verlassen (Kr. BrilonBri Kr. Brilon@RixenRi). An diǟmme iß kain Ēes un kain Kopp ahne er weiß nicht, was er will (Kr. OlpeOlp Kr. Olpe@RepeRp). Diäm hett se äinen op te Lampe guäten er ist betrunken (Kr. IserlohnIsl Is). Diäm dait de Kopp nit mehr wai er ist tot (Kr. MeschedeMes Kr. Meschede@WenholthausenWh || mehrf.). Dat is nich an deïm das trifft nicht zu (Kr. TecklenburgTek Kr. Tecklenburg@MettingenMe || mehrf.). — Umschreibung des Genetivs: Dïem seïn Läun sein Lohn (Kr. IserlohnIsl Dh). — 3. Pron.Rel.: Dä Junge, däm ek dat dōan he, es lange wäch (die krfr. Städte Dortmund, Castrop-Rauxel u. LünenDor Wl). ⟨Verbreitung: in aus dem Hd. entlehnten Präpositionalphrasen auch nördlicher als oben angegeben: an deïm (Kr. TecklenburgTek Kr. Tecklenburg@MettingenMe); Dat. im N mit → den gebildet. — Lautung: ›deªm‹ [Kr. Recklinghausen u. die krfr. Städte Bottrop u. GladbeckRek SWestf Kr. BürenBür Kr. WarburgWbg Kr. Waldeck u. Kr. Frankenberg (niederdeutscher Teil)Wal Wol], ›dem‹ (bes. Art.) [allg. im Verbreitungsgebiet], bes. nach Präp. häufig verkürzt zu ’m, nach auslautendem -n auch ’n: in ’n Māi (Kr. Unna u. die krfr. Stadt HammUnn Af); ›deªme‹ ausschließlich beim Pron., aber selten; t- nach vorangehen- dem stl. Konsonanten⟩ Vgl. → den.
1642 Zeichen · 47 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    .dem

    Althochdeutsches Wörterbuch

    .dem Beitr. 73,200 ( nach Gl 2,150,27) nicht gedeutet.

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    demm.

    Mhd. Handwörterbuch (Lexer)

    dem m. s. dëhem.

  3. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    demDem.-Pron.

    Köbler Mnd. Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    dem , Dem.-Pron. Vw.: s. dēme

  4. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    Dem

    Campe (1807–1813) · +1 Parallelbeleg

    Dem . 1) Der dritte Fall der Einzahl des Deutewortes der. S. 1. Der. 2). Der dritte Fall der Einzahl des persönlichen Fü…

  5. modern
    Dialekt
    dëm

    Elsässisches Wb. · +4 Parallelbelege

    dëm , dem [tam Lutterb. Osenb. Logelnh. Co. ; tèm U. ] diesem, dem, Dat. Sing. des hinweisenden Fürw. mit Präpos. zu Kon…

  6. Spezial
    dem

    Deutsch-Ladinisch (Mischí)

    dem art. (Dativ) al, ala. ▬ dem Bruder al fre; dem Mädchen ala möta.

Verweisungsnetz

87 Knoten, 75 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 7 Hub 1 Kompositum 75 Sackgasse 4

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit dem

958 Bildungen · 760 Erstglied · 195 Zweitglied · 3 Ableitungen

dem‑ als Erstglied (30 von 760)

Dem(en)

BWB

Dem(en) Band 3, Spalte 3,1388

demnach

SHW

dem-nach Band 1, Spalte 1465-1466

Demādes

Meyers

dema·des

Demādes , Redner und Staatsmann zu Athen, talentvoll, witzig, schlagfertig und, obwohl ohne höhere Bildung, von hinreißender Beredsamkeit, a…

demäudig

MeckWB

demäudig -ö- demütig Mi 14 b ; (Gü 1512) Jb. 57, 162; 'dat demödige Gebedt' Gry. Both. Jon. P 8 a ; supplicatio 'eine demödige Bede' Chytr. …

Demäuschen

RhWB

Demäus-chen demę·i.sχən Saarl-Felsbg n.: schwächliches Kind.

Demagōg

Meyers

Demagōg (griech., »Führer des Demos, Volksführer«), im alten Griechenland derjenige, der durch persönliches Ansehen und Kraft der Rede das V…

demagoga

LDWB1

demagoga [de·ma·gọ̄·ga] f. (-ghes) Demagogin f.

Demagoge

Pfeifer_etym

Demagoge m. ‘Volksverführer, Aufwiegler’, entlehnt Mitte des 18. Jhs. aus griech. dēmagōgós (δημαγωγός), einer Zusammensetzung aus griech. d…

DEMAGOGEN

DWB2

dema·gogen

DEMAGOGEN-. zuss. und zusb. mit demagoge 1 seit ende des 18. jhs.; in der 1. hälfte des 19. jhs. in zusammenhang stehend mit den politischen…

DEMAGOGENTUM

DWB2

demagogen·tum

DEMAGOGENTUM n. abl. von demagoge m. 1. politisches verführertum: 1894 diese selbständigkeit dient zur schutzwehr gegen den revolutionslüste…

demagogh

LDWB1

demagogh [de·ma·gọ̄gh] m. (-gs) Demagoge m.

demagogia

LDWB1

demagogia [de·ma·go·gī·a] f. (-ies) Demagogie f. , Volksverhetzung f ., Volksverführung f ., Volksaufwiegelung f .

demagogich

LDWB1

demagog·ich

demagogich [de·ma·gǭ·gich] adj. (-cs, -ca) demagogisch, aufwieglerisch, hetzerisch.

Demagogie

LDWB2

De|ma|go|gie f. (-,-n) (Volksaufwiegelung, politische Hetze) demagogia (-ies) f.

DEMAGOGIK

DWB2

dem·agogik

DEMAGOGIK f. abl. von demagogie f. 1. politische agitation: 1935 einen .. ausbruch des urhaft tierischen, den man durch maßlose demagogik im…

dem als Zweitglied (30 von 195)

brädem

BWB

-brädem Band 3, Spalte 3,29

Adembadadem

Idiotikon

Adembadadem Band 1, Spalte 85 Adembadadem 1,85

Andem

Campe

Andem , s. An, I) 1) 4.

apfelgadem

KöblerMhd

apfel·gadem

apfelgadem , st. N. nhd. Apfelbaumgarten ÜG.: lat. pomarium Voc Q.: Voc (1482) E.: s. apfel, gadem W.: nhd. DW- L.: LexerHW 1, 86 (apfelgade…

belzgadem

MWB

belz·gadem

belzgadem stN. ‘Kürschnerwerkstatt’ pellicina: beltzgaden VocOpt 21.033 MWB 1 567,58; Bearbeiter: Schnell

bidem

Lexer

bidem stn. = bidemen beben, erdbeben Mgb. 362,28. 108,13 ;

blâdem

MWB

blâdem stM. 1 ‘das Wehen, Blasen’ 2 ‘Blähung’    1 ‘das Wehen, Blasen’ daz in der Beier lande / der wint zefuorte und zetrande / mit sînem b…

blādem

KöblerMhd

blā·dem

blādem , st. M. nhd. Blähen, Blähung, Wehen (N.), Blasen (N.) Q.: Ot (FB blādem), SalArz (Anfang 13. Jh.) E.: s. blæjen W.: nhd. DW- L.: Lex…

bodem

DWB

bodem , m. fundus, ahd. podam, podum ( Graff 3, 86 ), mhd. bodem ( Ben. 1, 220 b ), später boden, das alte M hat sich im 15. 16. 17 jh. oft …

bradem

DWB

bra·dem

bradem , m. vapor, ahd. prâdam ( Graff 3, 299 ), mhd. brâdem ( Ben. 1, 232 a ); bradem, tampf oder swadem, i. e. exhalatio oder rauch, der v…

brenngadem

Lexer

brenn·gadem

brenn-gadem stn. schmelz-, brennhütte. was arzt gesmelzt wirdet, das sol in der von Salzburg prenngaden bracht werden Mh. 2,202.

Brodem

Pfeifer_etym

Brodem m. ‘Dampf, Dunst’, ahd. brādam (11. Jh.), mhd. brādem, bradem, mnd. brādem, verwandt mit aengl. brǣþ, engl. breath ‘Atem, Hauch’, ano…

brâdem

MWB

brâdem stM. ‘Brodem: Ausdünstung, Hauch, Dampf, Qualm’ swaz edelen smac von arte birt / oder arômâtes namen ie gewan / [...] der daz allez i…

Brädem

BWB

Brädem Band 3, Spalte 3,28f.

brîsvadem

MWB

brîsvadem stM. ‘Schnürband’ so treit manik edel kneht / sine kleider gar unreht: / sin prisvadem hanget nider Jüngl 93; er [Dietrich] wænet …

brādem

KöblerMhd

brā·dem

brādem , st. M. nhd. Dunst, Brodem, Hauch, Ausdünstung, Dampf, Qualm Hw.: vgl. mnd. brādem Q.: Apk, EckhII, Hiob, Minneb (FB brādem), Cranc …

brīsvadem

KöblerMhd

brī·s·vadem

brīsvadem , st. M. nhd. „Schnürfaden“, Schnürband Q.: Jüngl (nach 1280) (FB brīsvadem), Virg E.: s. brīsen, vadem W.: nhd. DW- L.: Lexer 26b…

brōdem

KöblerMnd

brōdem , M. nhd. Brodem, Dunst Hw.: s. brādem; vgl. mhd. brādem E.: s. ahd. brādam M., Dunst, Dampf, ae. bræp; Kluge s. u. Brodem W.: nhd. B…

Bēzwidem

Idiotikon

Bēzwidem Band 15, Spalte 591 Bēzwidem 15,591

bōdem

KöblerMnd

bōdem , M. Vw.: s. bōdeme

diadem

DWB

dia·dem

diadem , n. διάδημα , mhd. dîadêm m. Ben. 1, 323 . königliches stirnband, krone, dann auch herschaft, regierung. diadem, ein kron der geistl…

dāchtvādem

KöblerMnd

dāchtvādem , M. nhd. „Dochtfaden“, Garn zu Lichtdochten Hw.: s. dāchtgārn E.: s. dācht, vādem L.: MndHwb 1, 388 (dâchtvādem)

Ableitungen von dem (3 von 3)

deme

DWB

deme , s. dehme .

erdem

AWB

erdem | Gl 2,530,20 s. ir- themphen.

gedem

DWB

gedem , s. gedäm , vergl. ungethüm .