lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

dumm

mnd. bis spez. · 17 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MeckWB
Anchors
19 in 17 Wb.
Sprachstufen
6 von 16
Verweise rein
46
Verweise raus
67

Eintrag · Mecklenburgisches Wb.

dumm

Bd. 2, Sp. 562
Wossidia dumm Komp. dummer, dümmer, Superl. dummst, dümmst dumm; der Volksmund kennt zahlreiche Wendungen und Rdaa., um die Dummheit seiner Mitmenschen zu kennzeichnen: dei is dumm weig't un dwatsch söögt Wo. Lüd' 35; dei is dumm geburen, un taulihrt hett hei nicks ebda; SchwSchwerin@CrivitzCriv; gewöhnlich knapper: dumm geburen un nicks taulihrt; de Lüd' seggen ümmer, du büst dumm, je, du büst 'n Deuwel klauk Wo. Lüd' 35; ji sit all' dumm un fräten giern un schiten 'n groten Hümpel RoRostock@NiendorfNiend; dei is tau 'n Fräten tau dumm Ha Hagenow@RedefinRed; dei is tau 'n Starben tau dumm Ma Malchin@GnoienGnoi; ..., süs wir hei all lang' krippiert wääst HaHagenow@BelschBelsch; ..., dei möt dot slahn warden Wo. Lüd' 33; du bist tau dumm tau 'n Groffsmidt, hadd'st Uhrkenmaker warden süllt 35; häufig wird der Grad der Dummheit durch launige Folgesätze oder Vergleiche veranschaulicht: de Dummst is hei nich, œwer dei nah kümmt 31; hei is so dumm, dor kann 'n Wänn' mit inrönnen SchwSchwerin@PampowPamp; MaMalchin@GnoienGnoi; dee is so dumm, dee weit nich, ob he hinnen läwt oder vörn Wo. Lüd' 32; ... dee weit nich von 't halw Brot, wenn he 't heil in 'n Liw hett ebda; ... dee weit wider nicks, as dat he sin Pip int Mul hett ebda; ... dee weit nich an oder van (nich hül oder hott, nich von hüll oder düll) ebda; ... wenn man em natt gütt, glöwt he, em sweit't 33; ... dee kennt nich Kauh oder Kalf ebda; ... denn' kann man inbillen, dat de Oss Kalwer kriggt ebda; de Diern is so dumm, wenn se melken will, geiht se unner 'n Bullen sitten 34; dumm as 'n Strump, as 'n Klotz, as 'n Bund Heu, as 'n höltern Tüffel, as baukweiten Grütt, as 'n Stück Schit, as Blanken sin Sadelpierd, as Haaksch ehr Swin, as ne Köstersœg', as sœben Daglöhnerfarken, as 'n Hinnerviertel von 'n Swin; he is dummer as 'n Bad'gast RoRostock@WarnemündeWarn; ..., as dei Pullizei erlauwt MaMalchin@GnoienGnoi; du büst so dumm, as du lang büst LuLudwigslust@EldenaEld; Wa; MaMalchin@GnoienGnoi; he is so dumm as lang un hett 'n dœsigen Gang SchwSchwerin@PampowPamp; wenn du so lang wierst, as du dumm büst, un so breet, as du narrsch büst, wierst du vierkantig StaStargard@StrelitzStrel; anderseits jem., der sich zu helfen weiß, is gor nich so dumm, as he utsüht allgem.; 'Dat hei so dumm nich iß, as hei iß dick üm Liefe' (Ro 1711) Kohf. Hg. 8, 3; öft. mit gleichbedeutenden Adj. verbunden: dumm un dämlich Reut. 1, 286; dumm un dœsig RoRostock@KlockenhagenKlock; MaMalchin@GnoienGnoi; dumm un dwatsch SchöSchönberg@DemernDem. In Verbindung mit einem Substantiv: Un rönnt in sinen dummen Dämel Herinner in en Durnrämel Reut. 5, 57; he geiht ut sinen dummen Kopp dor up los WiWismar@PoelPoel; 'na minem dummen Raht' (Ro 1678) Kohf. Hg. 3, 2; nah minen dummen Verstand GüGüstrow@GülzowGülz; MaMalchin@GnoienGnoi; 'manch dumme Düfel' (einfältiger Tropf; Ro 1706) Kohf. Hg. 7, 2; Scheltnamen: du dumme Deuwel Reut. 1, 243; 5, 172; du olle dumme Drauß H. Schröd. Krä. 28; dumme Dutt Wa; du dumme Hund Reut. 5, 195; 'n dummen Michel RoRostock@KlockenhagenKlock; dumm Hans ebda; WaWaren@MarihnMar; dumm Hans von 'n Lann' schelten die Knaben aus der Stadt die Bauernjungen Gü; Ma; an das Märchen vom dummen Hans, der es schließlich weiter bringt als seine klugen Brüder, knüpft sich die Rda.: dumm Hans kümmt am besten in de Welt fuurt RoRostock@BastorfBast; de dumm Senater der unstudierte Senator Mi 79a; wenn sich bei dem kleinen Kinde die ersten Spuren geistigen Lebens zeigen, heißt es: nu is he ut 't dumm Vierteljohr rut Wo. V. 3, 237; dumm Tüg Unsinn; Scherzfrage: wat is dumm Tüg? Mählsupp ahn Klüt Wo. V. 1, 612. Sprichwörtliche Wendungen: kein Narr is so dumm, hei finnt einen, dei em för klauk höllt Raabe Allg. Volksb. 75; trööst di man, dor is kein Hund so dumm, dat hei nich bellen lihrt Pa Parchim@PlauPlau; wo dummer de Buer, wo mihr Bohnen Wo. Lüd' 37; de Dummen bugen de mihrsten Tüffeln dorüm, wil se de Scheid' nich weiten ebda; de Dummen kœnen woll knapp warden, œwer se warden nich all' 36; de Dummen warden nich all', alle Johr ward 'n Schäpel utseig't ebda; ..., uns' Herrgott seig't alle Johr 'n ganzen Slagg Pa; mank de Arwten warden de Dummen mank sei't SchöSchönberg@WarnowWarn; Weiteres s. böhren1 (1, 996); Boort (1019); Wo. Lüd' 31 ff. Scherzfragen: Wennihr is de Buer am dümmsten? Wenn he sick von 'n Bullen de Tasch vull migen lett V. 1, 634; Wecker sünd de drei dümmsten Kreaturen? Dat Schap, de Aant un de Frugenslüd' 564; Wer is de Dümmst in de Schün? De Tääms' (das Sieb), dee lett dat Best fallen un behöllt dat Slichtst 565. Besondere Verwendung wie Abweisung einer unberechtigten Forderung: so dumm, de Katt verköpen un denn sülben musen! PALübz; RoRostock@KühlungsbornKühl; meinst du, ick bün so dumm as Farken, dee in 'n Trogg schiten un denken, dat warmt? WaWaren@RöbelRöb; einen dumm maken foppen, zum besten haben, ihm etwas vortäuschen KLuck; MaMalchin@GnoienGnoi; WiWismar@PepelowPep; ebenso einen för dumm verköpen: Reut. 5, 335; einen för dumm hollen ihn unterschätzen: dee denn' för dumm höllt, dee is allein nich klauk RoRostock@KlockenhagenKlock; sick dumm maken sich unwissend stellen MaMalchin@GielowGiel; ähnl. den Dummen an 'n Hals slahn: Reut. 4, 410; 420; wirr: mi würd' so dumm in 'n Kopp GüGüstrow@GülzowGülz; Ro; dat Schap is dumm hat die Drehkrankheit Ha Hagenow@BelschBelsch; RoRostock@DiedrichshagenDiedr; ärgerlich, fatal: dat is dumm mit de Lus'mütz Wa; sick dumm kamen sich gegenseitig Grobheiten sagen RoRostock@KühlungsbornKühl; WaWaren@Groß FlotowGFlot; in der Verneinung tüchtig, klug: dat is keen Dummen Ro; dee is nich dumm allgem.; beim subst. Neutrum gut, wertvoll: dat wir nicks Dumms das sah gut aus Wa; Wagtsm. Dörp. 1, 92. Dim. dümming Mi Nachl.; du lütt Dümming MaMalchin@GnoienGnoi. Zss.: grütten-, kanonen-, klotzen-, ossen-, stiern-, stock-, swin-, swinhageldumm; Buerdumm. — Mnd. dum. — Br. Wb. 1, 269; Dä. 95a; Kü. 1, 389; Me. 1, 909; Schu. 86.
5417 Zeichen · 91 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    dummAdj.

    Köbler Mnd. Wörterbuch

    dumm , Adj. Vw.: s. dum (1)

  2. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    Dumm

    Adelung (1793–1801) · +5 Parallelbelege

    Dumm , dümmer, dümmste, adj. et adv. 1. * Eigentlich, der Sprache oder des Gehöres beraubet. Diese im Hochdeutschen vera…

  3. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    dumm

    Goethe-Wörterbuch

    dumm etwa 200 Belege, häufig beim jg G; t- DjG 3 1,405 Mitsch 2 735 -mb 16,126 HSachsPoetSdg 114 mehrf subst 1 phys u an…

  4. modern
    Dialekt
    dumm

    Elsässisches Wb. · +7 Parallelbelege

    dumm [tùm allg.; Kompar. tìmər S. Banzenh. NBreis. Obhergh. Bf. Str. ; temər Steinbr. Steinb. b. Sennh. Ruf. Su. Co. Dü.…

  5. Sprichwörter
    Dumm

    Wander (Sprichwörter)

    Dumm 1. Das war dumm, sagte der Tod, dass ich den Doctor Pillmann geholt habe. Weil dieser ihm durch seine Pillencuren s…

  6. Spezial
    dumm

    Deutsch-Ladinisch (Mischí) · +1 Parallelbeleg

    dumm I adj. 1 (nicht intelligent) da tec, da totl 2 (unklug) da tec 3 (unwissend) ignorant (-nc, -a) 4 (benommen) amatí …

Verweisungsnetz

101 Knoten, 101 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Hub 2 Kompositum 82 Sackgasse 14

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit dumm

225 Bildungen · 210 Erstglied · 9 Zweitglied · 6 Ableitungen

dumm‑ als Erstglied (30 von 210)

Dummbach

SHW

Dumm-bach Band 1, Spalte 1817-1818

Dummbauer

SHW

Dumm-bauer Band 1, Spalte 1817-1818

Dummbeutel

SHW

Dumm-beutel Band 1, Spalte 1817-1818

Dummbock

SHW

Dumm-bock Band 1, Spalte 1817-1818

Dummdulle

SHW

Dumm-dulle Band 1, Spalte 1817-1818

dummeln

SHW

dumm-eln Band 1, Spalte 1817-1818

dummern

SHW

dumm-ern Band 1, Spalte 1819-1820

Dummes

SHW

Dumm-es Band 1, Spalte 1819-1820

dummfromm

SHW

dumm-fromm Band 1, Spalte 1819-1820

Dummian

SHW

Dumm-ian Band 1, Spalte 1819-1820

Dummkoderer

SHW

Dumm-koderer Band 1, Spalte 1819-1820

Dummkoller

SHW

Dumm-koller Band 1, Spalte 1819-1820

Dummkopf

SHW

Dumm-kopf Band 1, Spalte 1819-1820

Dummnickel

SHW

Dumm-nickel Band 1, Spalte 1819-1820

Dummschaf

SHW

Dumm-schaf Band 1, Spalte 1819-1820

Dummschmus

SHW

Dumm-schmus Band 1, Spalte 1819-1820

Dummschule

SHW

Dumm-schule Band 1, Spalte 1819-1820

Dummstolz

SHW

Dumm-stolz Band 1, Spalte 1819-1820

dummtaub

SHW

dumm-taub Band 1, Spalte 1819-1820

dumm als Zweitglied (9 von 9)

blitzdumm

DWB

blitz·dumm

blitzdumm , gleichsam vom blitz gerührt und am geist geschwächt.

chrageⁿbābidumm

Idiotikon

chrageⁿbābidumm Band 4, Spalte 918 chrageⁿbābidumm 4,918 o.

chrǖzdumm

Idiotikon

chrǖzdumm Band 12, Spalte 1848 chrǖzdumm 12,1848

geildumm

DWB

geil·dumm

geildumm , übermütig von selbstgefühl: der ihm selbst geylthumb ist, ist andern ein grewel. Lehman flor. 2, 36 ; vgl. geil werden vom selbst…

saudumm

DWB

sau·dumm

saudumm , adj. dumm wie eine sau, in grober schelte.

sommerdumm

DWB

sommer·dumm

sommerdumm , adj. : er ist sommerdumm und im winter nicht gescheit. Wander 4, 609 ( Köthen ). das wort bedeutet wol eigentlich: dumm in folg…

stockdumm

DWB

stock·dumm

stockdumm , adj. , im höchsten grade dumm ( verstärkung auf grund von stock 7 a δ ): stokkdumm Schottel 456 ; welche rolle würdest du wol un…

strohdumm

DWB

stroh·dumm

-dumm , adj. , sehr dumm; aus redensartlichem gebrauch von stroh ( s. d. 3 d u. vgl. strohkopf ) entstandene zusammensetzung: ich bin das ge…

Ableitungen von dumm (6 von 6)

bedummen

MeckWB

bedummen für dumm halten, behandeln: bruukst mi nicks tau bedummen brauchst mir nichts vorzumachen Ha Mor .

dumme

Lexer

dumme BMZ aus lat. domini entstellt Walth. nummer dummen Elis. 7070. in nummer dummer Otn. 418,4.

erdummen

DWB

erdummen , stupere, stupefieri, verdummen: das volk erdummt, wenn die wissenschaften untergehen. mhd. ertumben.

urdumm

DWB

urdumm , adj. adv. (ur- C 4 a ); sehr dumm Hügel Wiener dial. 177 : die intentionen waren nicht schlecht, aber sie waren u. Fontane an W. Wo…

verdummen

DWB

verdummen , verb. dumm werden, dumm machen, mhd. vertumben, vertummen, in den glossarien des 15. jahrh. verdommen, vertummen, temerare Dief.…

verdummung

DWB

verdummung , f. übergang zur dummheit.