Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
rotên sw. v.
sw. v., mhd. roten, rôten, nhd. dial. schwäb. roten Fischer 5,437; mnl. ro(o)den; ae. rudian (vgl. Bosw.-T., Suppl. S. 690), réadian; an. roða. — Graff II,485 s. v. rôtên.
Notker zeigt Schreibungen mit -ó- und mit -ô-, was auf zwei verschiedene Verbalstämme weist (vgl. Sehrt, N.Wortsch. S. 419). Das Verb mit kurzem -ŏ- geht nicht vom Adj. rôt aus, sondern ist eine Primärbildung (vgl. Aumann S. 13, Seebold, Starke Verben S. 377 f.); rotên verhält sich zu rôt wie tobên zu toub (Wißmann S. 88). Da sich rotên und rôtên außerhalb Notkers nicht unterscheiden lassen, werden sie gemeinsam behandelt.
Mit kurzem Vokal: rót-: part. prs. nom. sg. m. -en-dêr Nk 456,22 [101,19]; 3. sg. prt. -eta Nc 836,26 [158,9].
Mit langem Vokal: rôtenten: part. prs. dat. pl. Nc 741,3 [56,17].
Mit kurzem oder langem Vokal: rot-: 3. sg. -et Gl 1,210,18 (vgl. Gl 5,88,26; KRa; -&). ebda. (R; -&); -at 343,49 (S. Paul XXV d/82, 10. Jh.; zu -a- vgl. Braune, Ahd. Gr.16 § 58 Anm. 3c; oder zu rôtôn?); part. prs. -enti 148,31 (Pa). 149,31 (R). 243,1 (Ra); -endi ebda. (K); inf. -en 242,37 (RaR). — rod-: part. prs. -enti Gl 1,148,31 (Ra); 3. sg. prt. -eda 2,611,44 (Eins. 303, Hs. 11./12. Jh.).
Verschrieben: rottendit: part. prs. Gl 1,148,31 (K; l. rottendi, zu -tt- vgl. Kögel S. 105); ronten: inf. 242,37 (K; -e- wohl aus o korr., vgl. Steinm. z. St.; zu -n- vgl. Kögel S. 60).
Hierher wohl auch: rotendi: part. prs. Gl 1,242,19 (K); lat. Abl., s. b.
rot, rötlich sein oder aussehen: a) rötlich schimmern, funkeln: bedahta er (Jupiter) den nol mit einemo rotemo tuoche ... Taz ist ter septenarius numerus Palladis . ten si gegeben habet tien rotenten planetis Nc 741,3 [56,17]. sines (Jupiters) liehtes uuiziu natura . roteta in stilli . unde in spuote quadam prosperitatis tranquillitate rutilabat 836,26 [158,9]; hierher wohl auch: scinit rotet micat rutilat fulget Gl 1,210,18. ebda. (zum Lemma in R vgl. Splett, Sam.-Stud. S. 111). roten liuhten rutilare micare 242,37. ebda. (nur roten); b) gerötet sein, bez. auf die Gesichtsfarbe: caro uiua hoc est rotat [zu: cum ... (bei einem Aussätzigen) color albus in cute fuerit, ... ipsa quoque] caro viva apparuerit [Lev. 13,10] Gl 1,343,49 (oder steht rotat für rotaz (sc. Fleisch)?). rodeda [Catilina vero longe a suis inter hostium cadavera repertus est, paululum etiam spirans ferociamque animi, quam habuerat vivus, in] voltu (Hs. vultu) [retinens, Sall., Cat. 61 p. 220,1] 2,611,44 (in interpretierender Übers. von lat. vultus ‘Gesicht’). der durh scama irrotet . ter neheizet nieht turh taz rotender neque ... qui propter verecundiam rubeus factus est . rubeus dicitur Nk 456,22 [101,19]; — hierher wohl auch (vgl. Splett, Stud. S. 495, Gl.-Wortsch. 7,482): rotendi scama edho unkihaba rubore confusione vel verecundia Gl 1,242,19 (zur Übers. lat. Abstr. durch ahd. Part. vgl. v. Guericke S. 48 ff. 71 f.; dagegen im Ahd. Gl.-Wb. S. 493 als rōtēntī st. f. angesetzt); c) Glossenwort: farouua rotenti fulvum rubicundum Gl 1,148,31. 149,31 (falo statt farouua). prun (fehlt K) rotendi rufus rubeus 243,1 (zum lat. Lemma vgl. Splett, Stud. S. 357).
Vgl. rôtôn.