forma

forma, -ae f. script. fur-: MLWMLWMLWl. 58. p. 395, 50. 396, 52.fora: MLW p. 397, 42. μορφή, εἶδος, σχῆμα – Form: I gener.: A de rerum qualitate: 1 figura, habitus – Gestalt, (äußere) Erscheinung(sform), Figur, Aussehen: a de hominibus (de diabolo: MLW p. 391, 2; de angelis: MLW p. 391, 6; de cadavere: MLWMLWl. 68. 69; de equo: MLWMLWl. 71. 72): α in univ. (fere de figurae pulchritudine nobilitateque): MLWChron. Fred. 4,51 furmam status meae (sc. Adalulfi) laudare dignasti (sc. regina). MLWLex Sal. Pipp. prol. 1 (rec. D; vs.) gens Francorum inclita ..., nobilitasque eius incolumna vel -aforma mirabiliter aegregia (MLWWiduk. gest. 2,36 p. 95,10 egregiae -aeformae. al. sim. MLWWalahfr. carm. 88,2 egregius -a)forma. MLWArbeo Emm. 2 erat ... procerus statura, decorus -aforma. MLWRegino chron. a. 866 p. 91,22 tam -aforma quam animo ad regni gubernacula coaptatus. MLWIoh. Plan. hist. 5,2 hi populi (sc. terrae Mongal) omnes unam -amformam personarum et unam linguam habebant. persaepe.de cadavere: MLWArbeo Corb. 35 qui ... ab humo deductus ... tam vivi similis -aforma repertus est. 38 tante pulchritudinis -aforma et corporis color, quantum prius gestabatur vivus.de equo (usu plur.: MLWl. 72): MLWArbeo Corb. 21 p. 212,2 mulier ... deducens Iberum ... raptum -eforme et speciae decoris inmense. 22 p. 213,13 quomodo -isformis nobilitatis Iberi concupiverat comes. β de figura assumpta, persona: MLWWalth. Spir. Christoph. II 2,5 texerat occulte serpentem -aforma columbae. MLWAnnal. Altah. a. 1065 p. 67,7 ipsum (Guntherium) ... non episcopum, sed regem Romanorum esse credebant Graeci et ob hoc in -aforma episcopi se occultare, quoniam eqs. MLWMetell. exp. Hieros. 3,762 complentes angeli mandata, polum repetentes sumptas aerio reddunt -asformas elemento. MLWArnold. Lub. chron. 3,5 p. 146,41 cum olim -amformam nautarum in vestitu habuissent Dani. al. γ expressius i. q. pulchritudo – Schönheit: MLWVita Leb. 6 p. 794,4 conticuerunt obstupescentes ad verba et ad insolitam -amformam (speciem var. l.) viri. MLWWaltharius 456 hunc incredibili -aeformae decorata nitore assequitur ... puella. MLWCod. Udalr. 281,1 (vs.) -aforma iacet Paridis, tumor Hectorianus, Achillis robur, Alexandri fortuna subacta favillis. al.in imag. de fide, virtutibus sim.: MLWWalth. Spir. Christoph. I 2 interioris hominis -amformam bonorum operum studuit adornare constantia. MLWBerno epist. 17 p. 50,14 praeclara christianae fidei -aforma in te (sc. archipraesule) splendens. δ facies – Antlitz, Gesicht: MLWWalahfr. Wett. 897 inspiciunt vultus, nec pallida -aforma videtur, non macies foedat, nec membra dolore rigescunt. MLWWalth. Spir. Christoph. II 6,133 pręco Dei roseam servans in imagine -amformam. ε figura humana, esse humanum – menschliche Gestalt, das Menschsein: MLWRup. Tuit. vict. 6,29 p. 212,29 solet quęri, utrum mentem solam et non etiam -amformam amiserit Nabuchodonosor. b de animalibus, rebus naturalibus, corporis partibus: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 57,11 ova ... cuiuscumque speciei avis non sunt eiusdem -eforme. 6 p. 187,9 quidam (falconum peregrinorum) ... sunt bone -eforme membrorum et pulcri plumagii eqs. MLWAlbert. M. veget. 1,139 planta licet habeat partes sic terminatas, tamen nec sunt similes in -aforma nec aequales in quantitate. animal. 1,531 pars ... quaedam vermicularis -aeformae, quae est pars cerebri. saepius. cf. et MLW p. 390, 70.sqq. c de rebus: α in univ.: MLWWalahfr. (?) carm. 54,22 Bactrica non ebeni radiat sic -aforma nigelli. MLWEinh. Karol. 33 p. 40,18 (testam.) quae (mensa) -aforma (formula var. l.) quadrangula descriptionem urbis Constantinopolitanae continet. MLWAnnal. Xant. a. 838 ignis -aforma draconis in aere visus est. MLWCarm. Scot. II 1 sol. 5,5 mox assint terni (lapilli), quos candida -aforma decorat. MLWCatal. Thes. Germ. 73,46 quorum (vasorum) unum est in -aforma leonis. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 51,17 una est ... -aforma generalis facta omnibus nidis, concavitas scilicet in medio. saepe. β de vestibus: MLWIdung. Pruf. dial. 3,956 est et alia sublimior ... figura in cuculla nostra ...: habet enim rectissimam crucis Christi -amformam. MLWStatut. ord. Teut. p. 39,25 clerici in -aforma vestis eciam in seculo religionem pretendere debent. γ spectat ad vanam simulacrorum figuram: MLWHraban. carm. 38,4 plus quia gramma valet quam vana in imagine -aforma. MLWHrotsv. Agn. 170 quae (simulacra) conformata metallo membrorum falsam portant solummodo -amformam. δ adventicia – äußerer Glanz, Äußerlichkeit: MLWChart. Basil. A I 112 p. 173,4 (a. 1041) inardescente avaritia ecclesiae nostrae ministri ... plus aequo diligentes -amformam nummi. ε splendor – Pracht: MLWCarm. Bur. 153,1,4 ver ... redit floridum, -aforma rebus datur. ζ exsecutio – Ausgestaltung, Ausführung (usu plur.: MLWl. 53): MLWHraban. epist. 1 p. 382,3 ne forte, si -asformas figurarum variaverit et scripturae ordinem commutaverit (sc. qui opus rescribit), operis precium perdat. MLWIdung. Pruf. dial. 1,23 scriptorem non habens propria manu libellum hunc conscripsi, quod testatur litterarum informis -aforma. η usu plur. fort. i. q. latitudo – viell.: Ausdehnung, Fülle: MLWErmenr. ad Grim. 1 p. 536,23 habemus ... in eodem rivo (in imag. de regibus) maiores copias Scythico Tanay -asqueformasque ipsas Nylo pręferendas (ni spectat ad MLWl. 32.sqq.). θ color – Farbe (c. gen. inhaerentiae: MLWl. 66): MLWHeraclius I 8,9 ederam talis probat ordo: nam subula rami ... forati emittunt viscum, quem qui sibi sumpserit illum, transferet in rubeam coctum prurigine -amformam. 21,7sqq. non pulcram capiet testa nisi frigida -amformam, nam dum fit vitrum nimis fervere, coloris huic auffert propriam flammae violentia -amformam. d per malam interpr. Graeci verbi φήμη: MLWChron. Grad. p. 41,17 ipse (patriarcha) ... ecclesiam Sancte Eufimie iuxta nominis proprietatem fabricare precepit, nam quod grece Eufimia, latine ‘bona -a’forma sonat. 2 ratio, modus – Beschaffenheit, (Art und) Weise: a de rebus: α in univ.: MLWChart. Heinr. Leon. 93 (a. 1172) fratribus pari -aforma, quantum iusticia dictaverit, in iudicio nostro sententiam ... dandam non negabimus. MLWChron. reg. cont. I a. 1187 p. 136,40 stragem populi christiani factam; quod in hanc -amformam fertur accidisse eqs. MLWAnnal. Erf. Praed. a. 1234 p. 85,26 plerisque ... magistri Cunradi visitandi hereticos seu examinandi -aforma displicuerat. al.expressius i. q. ratio vitae – Lebensform, -weise, -führung: MLWConc. Karol. A 38,4 ipse episcopus vita, habitu, -aforma et conversatione sancta suis subiectis exemplum praebeat. β status – Zustand: MLWDipl. Loth. I. 120 p. 277,16 donec ad primam -amformam, si possibile sit, perducatur (sc. ecclesia possessionesque eius; antea: ad primum statum).expressius i. q. status bonus – guter Zustand: MLWDipl. Heinr. II. 440 ut ... tecta (sc. ecclesiae) reparentur, et, quicquid oportunum fuerit ad corporalem -amformam ipsius domus Domini, ibi inde administretur. γ amplitudo – Größe, Ausmaß: MLWLeg. Burgund. const. I 70,2 redimat (sc. fur) se secundum -amformam pretii constituti ab eo, cui furtum fecit. MLWChart. Rhen. inf. I 7 tradidi ... hovam integram Alfgating Hova cum pascuis et perviis ... et scara in silva iuxta -amformam hovę plenę. MLWChart. Sangall. B 143 p. 141,25 -amformam ... panis triticei studiosissime preparati ... constituimus, eo videlicet pondere, ut modius non exorbitet a numero xxx panum. MLWChart. Tirol. notar. I 456 p. 219,2 quod dictum preceptum deberet reduci ad arbitrium boni viri secundum -amformam delicti (inde 461). b de hominibus i. q. ingenium, indoles – Veranlagung, Disposition: MLWCatal. Weing. (MGScript. XV p. 1313,30; c. s. XIII.^med.) erat Dietmarus abbas ... clare morigeratus, -aforma spiritalis ..., omni ... virtute inbutus. 3 genus – Art, Sorte: MLWMappae Clavic. 272 de iiii -isformis specierum: compositio iiii -isformis specierum plus utilis ad incendendum. MLWChart. Brixin. 218 p. 209,10 (a. 1277) sine qualibet exceptionis -aforma. al. B de re formata: 1 creatio, creatura – Schöpfung, Geschöpf: a in univ.: MLWHraban. carm. 9,22 Deus ... verus amator humanae -aeformae. MLWWandalb. creat. mund. 129 quae (sc. tellus) iussa animatas posset gignere -asformas. MLWWalth. Spir. Christoph. II 3,113 divina suam respectans gratia -amformam. al. b de actione creandi: MLWWalth. Spir. Christoph. II 3,186 ante tuam (sc. regis) fuerant ipsi (sc. dei falsi) sine nomine -amformam. 2 corpus – Körper, Leib: a de terra (in imag.): MLWWandalb. creat. mund. 71 tellus nuda repente -amformam laeta virentem frondis compsit honore. b de toto homine: MLWWalth. Spir. Christoph. II 4,204 tuum precibus venerare (sc. rex) patronum, nulla cui proprię pręponitur hostia -formę (v. notam ed.). MLWHildeg. epist. 5,27 paupercula -aforma tremit, quod in sono verborum loquitur ad tam magnum magistrum. 11,17. ibid. saepius. c de toto animali: MLWVita Liutg. I 26 avis sive piscis -aforma e nube lapsa tam valide in fluvium cecidit, ut eqs. d de constructione fallaci figuram animalem simulante (‘Attrappe’): MLWFrid. II. Imp. art. ven. 3 p. 40,1 super -amformam ... leporinam superius inter collum et dorsum colligabit carnes. 3 fabrica – Gebilde, Bau, Erzeugnis: a in univ.: MLWAethicus p. 92,4 haec omnia (sc. infernum) subterius in ipsa massa deorsum a Deo iudicando (iudicandos var. l.) iudicio Dei habuisse sub -amformam (-aforma var. l.) Aethicus sofista scripsit. p. 93,5. p. 96,8 ut non fierit -aforma, quae inferius erat impiorum excidium, vacua sine habitatoribus.de fornice caeli: MLWEkkeh. IV. pict. Mog. 7 septemplex mundo (gloss.: firmamento) solidatur -aforma secundo (gloss.: die sine sole) atque polum flexis complexibus alligat axis (sed cf. notam ed.). b aedificium – Gebäude: MLWChart. Mar. Magd. 81 p. 78,9 (a. 1199) cum facta esset ... -aforma ecclesie, ceperunt habitatores ... ville ... bis in ebdomada ... parrochianos suos allicere. c vas – Gefäß: MLWCompos. Matr. 73,7 omnia simul tere et mitte in -asformas lapideas et adhuc, cum sint humidae, perdunde. cf. et MLW p. 394, 18.sqq. d de caseo (‘Laib’): MLWTestam. Adalg. 30 (ed. W. Levison, Aus rhein. u. fränk. Frühzeit. 1948. p. 130; a. 634) c modios tritici, porcos x, -asformas casei xl dare studeas. MLWWalahfr. Mamm. 5,5 caseus efficitur paulatim lacte coacto pinguis et inmissis ditescit fiscina -isformis.expressius i. q. caseus – Käselaib: MLWChart. Tirol. 1248^a p. 370,13 (c. 1250) pro portione Bardabii solvitur viii -asformas de xxx libris ad staderam de monte et i -amformam Odarici ad i locationem et comedere et bibere illis, qui veniunt ad capiendam portionem. e scabellum (ad genuflectendum), subsellium sim. – (Knie-, Kirchen-)Bank (de re v. L. Eisenhofer, Handb. der Liturgik. I. 1932. p. 379): MLWConsuet. Eins. 47 in caena Domini, quamvis super -asformas iaceant, altare pallio ornetur. MLWWilh. Hirs. const. 1,26 p. 958^C si est iuvenis (sc. frater), cum custode suo inter -asformas locat se post novitios. MLWConsuet. Marb. 22 dum ... conventus vel super -asformas prosternitur aut in misericordiis incurvatur, nullus chorum intrare vel exire presumat. MLWLiber ordin. Rhenaug. p. 48,8 agitur oratio super -asformas procidendo et tunc demum -formę complicantur, tapetibus operiuntur. MLWCatal. thes. Germ. 106,10 octavum (dorsalium) cum ymaginibus apostolorum, quod in sedili ponitur, et quatuor, cum quibus -asformas sternimus. persaepe. f fistula, per quam aqua ducitur, aquaeductus – Wasserrinne, -leitung: MLWDipl. Otton. I. 336 p. 452,40 offerimus ... casalem ... in integrum et -asformas terraneas tres. MLWGreg. Cat. chron. I p. 154,14 a primo latere -aforma ad concurrendum aquam iuxta monumentum antiquum usque in cacumina montis Palumbi. p. 160,11 ad aquam per -amformam deducendam. saepius.in nomine loci (‘Sant' Angelo in Formis’): MLWLeo Mars. chron. 1,57 episcopus ... ecclesiam sancti Angeli in loco, qui ... nunc ... nuncupatur Ad F-amFormam, ... cuidam diacono suo in beneficium tradidit. 4 imago – Bild: a spectat ad imaginationem: MLWHugo Honaug. div. 26,6 dicitur ... aliter -aforma, scilicet vana superstitiosorum conformatio ..., dicitur -aforma ista confictio, quia eqs. MLWAlbert. M. animal. 8,231 ymaginationis ... bonitatem quatuor praecipue perficiunt ...: spiritus purus, mundus, solidus et sufficienter clarus adunatas et stantes ministrat -asformas. mot. proc. 2,10 p. 71,3 non est talis dispositionis, quod a -aforma apprehensa moveri possit, sicut diximus supra de frigidis, qui ad coitum non moventur, etiam quantumcumque -asformas venereas apprehendant. al. b imago (speculo repercussa) – (Spiegel-)Bild: MLWAlbert. M. metaph. 5, 6,14 p. 296,34 sciagraphia, hoc est umbrae, quae non sunt nisi lucis privatio ..., talium autem aliquid quidam dicunt esse -amformam, quae apparet in speculo. c symbolum, figuratio – Sinnbild, Symbol, Gleichnis (usu plur.: MLWl. 34): MLWEkkeh. IV. bened. I 35,55 vicerat his -isformis (gloss.: armis in crucem formatis) Eraclius acer in armis. MLWAlex. Min. apoc. 16 p. 346,29 (add. C) quo monstrante Iohannes in -aforma ecclesiae ‘vidit de ore draconis’, id est omnis hominis truculentiam exercentis, ... ‘tres spiritus immundos ... exire’. MLWFund. Consecr. Petri p. 216,12 in -aforma ecclesie asperserunt et dedicaverunt consecrantes ecclesiam ipse Petrus pontifex (sc. et apostoli). d praefiguratio, typus – Vorabbild, Typus: MLWRup. Tuit. vict. 5,6 p. 158,3 ‘invenit eum (prophetam) leo in via et occidit ... (Vulg. III reg. 13,24)’; -aforma hęc mystica est et predicti sancti prophetę Iheu ... et omnium sanctorum et prophetarum, qui occisi sunt eqs. e simulacrum, effigies – Bildnis, Darstellung: MLWAnast. Bibl. epist. 7 p. 418, 11 similiter et -aforma sanctae crucis (sc. opus manuum hominum est), quam se adorare omnes ... christiani fatentur. MLWPurch. Witig. 361 introitum claustri ... sub -aforma patrum iussit variare meorum, quos mihi (sc. Augiae) prelatos fecit prelatio dignos. al. f impressio (sigilli, monetae), signum – (Siegel-, Münz-)Bild, Gepräge, Abdruck: MLWDipl. Heinr. II. 63 p. 78,25 hanc ... paginam manu propria roborantes imaginis nostrę -aforma inprimi decrevimus. MLWCosmas chron. 1,33 p. 59,1 res ... publica, licet sit nimis adaucta, per -amformam nummismatis falsam cito erit ad nihilum redacta (cf. notam ed. p. 58). MLWConst. imp. I 156 nostram propriam monetam novam noviter cudi et fieri precepimus, que -amformam nostram pariter cum nomine nostro in se debeat continere. MLWChart. episc. Hild. II 751 aposuimus -amformam nostre bulle. al.in imag.: MLWChron. rhythm. Col. 5,78 meritum pro culpis antea factis vir capit interitum; -amformam dedit exitus actis, sed cor contritum salvat. g tabula, mappa – (Land-)Karte: MLWMappa Ebstorf. p. 8^b,17sq. mappa dicitur -aforma, inde mappa mundi, id est -aforma mundi. 5 verbum, vox – Wort, Spruch, Rede, Text (cf. et MLW p. 397, 53.sqq.): a in univ.: MLWConc. Karol. A 56^A,16 convenit ... sacerdotali ministerio scire -amformam ewangelicam, documenta apostolica, canonum instituta, normam regulae pastoralis eqs. MLWWalth. Spir. Christoph. II 4,238 si forte velis sana resipiscere mente auriculasque tuas nostris inpendere -isformis, hac ope consilii eqs.fort. de poemate (in loco corrupt.): MLWFroum. carm. 5,5 tales prestes -eforme mihi cernere scripte rixas rectrices. b tenor, dictio – Wortlaut, Formulierung: MLWConc. Karol. A 61 p. 802, 40 si quem aliqua scandalizet dubitatio, ecce hic adposita est eadem immutata conscriptionis -aforma, expressa per singula verba, ut eqs. MLWTheod. Eptern. chron. 2 (MGScript. XXIII p. 50,20) tempus est, ut testamentorum ipsius sanctae virginis -amformam describamus; cuius tenorem talem habemus: eqs. MLWTrad. Salisb. II 289^a facta ... delegatione in manum Alberonis ipse (Rudolfus) ... ad altare ... delegavit (sc. praedium suum) iuxta predictum tenorem et -amformam verborum. saepe. 6 ?formatio, cultus – ?Bildung: MLWDhuoda lib. man. invoc. 8 p. 72 hoc opusculum ex nomine meo scriptum in tuam (sc. filii) specietenus -amformam legendi dirigo (sim. 10,3,3 finita sunt huius verba libelli, quae ... utiliter in tuam specietenus -amformam transcribere iussi; ni loci spectant ad MLW p. 393, 19.sqq., c. sensu exemplaris textus). C de re formante: 1 corpor. i. q. exemplar – Modell, (Muster-)Form: a in univ.: MLWTransl. Chrys. et Dar. 26 haec (femina caeca), si ille (funis signorum) non competeret, -amformam sibi a custode petiit dari, quo revertens domum aptum praeparare potuisset. b de instrumento, vase ad res e molli quadam materia formandas apto: α in univ.: MLWMappae Clavic. 52 contunde ..., donec fiat mellis pinguedo, et tunc dimitte in -amformam et patere triduo eqs. MLWEpist. Teg. I 23 fingere fecimus -amformam campanam fundendam. MLWTheoph. sched. 3,27 quam -amformam, cum siccata fuerit, calefacies et liquefactum argentum infunde. MLWAlbert. M. animal. 4,63 testa eorum (sc. malakye) ... interius est comminuibilis substantia sicut creta, propter quod ... in testis illis figuras et -asformas faciunt fusores auri et argenti, in quos fundunt metalla sigillanda. saepius. β instrumentum ferreum ad pecuniam cudendam aptum, ferramentum – (Präge-, Münz-)Stempel, Prägeeisen: MLWDipl. Frid. I. 112 p. 191,20 nos fidelibus nostris Lucensibus eam monetam cum cuneo et -aforma, qua hactenus cudebatur, ... confirmamus. MLWChart. civ. Magd. 126 p. 67,44 cum novos denarios cudi necesse est, canonicis ... -eforme, secundum quas cudi possunt, exhibebuntur et illa -aforma servabitur, que ... archiepiscopo placuerit. saepius. 2 incorpor. i. q. exemplum – Vorbild, Beispiel, Muster: a de hominibus: MLWLiutg. Greg. 3 crevit ... adolescens Gregorius cum sancto magistro in omni operum virtute ... secundum -amformam magistri, a quo didicerat. MLWRud. Fuld. mirac. 1 p. 330,14 in oratione, vigiliis et abstinentia ... -amformam se sibi subditis praebebat Hrabanus abbas. MLWEkkeh. IV. bened. I 16,77 -aforma (sc. confessionis) sit in Petro pectus quatienteque retro. MLWVita Norb. II add. 1,8 (vs.) vir fuit insignis, crux pravis, -aforma benignis. MLWStatut. ord. Teut. p. 66,18 ut omnibus hominibus ... vite bone exemplum prebere studeant -amqueformamque modestie et discipline. persaepe. b de rebus: MLWAdam gest. 2,82 p. 140,1 iactis ... fundamentis ad -amformam Coloniensis ecclesiae disposuit archiepiscopus huius nostrae (sc. ecclesiae) magnitudinem perducere. MLWChart. Argent. I 616,1 ad -amformam aliarum civitatum in eo honore condita est Argentina, ut eqs. MLWYsengrimus 1,401 res est -aforma rei, factis facienda notantur. al. II spec.: A zool. spectat ad metamorphosim q. d. amphibiorum: MLWAlbert. M. animal. 1,31 quaedam (animalia) ... mobilia sunt a -aforma in -amformam sicut rana aquatica. B philos., natur., alch.: 1 in univ.: MLWAdalbold. Boeth. 82 omnis -aforma formati -aforma est. MLWAlfan. premn. phys. 2,60 p. 38 non potest actu esse corpus, antequam suscipiat -amformam (PG 40,564^A εἶδος). MLWOtto Frising. gest. 1,55 p. 78,25sq. cum ... omne esse ex -aforma sit, quilibet subsistens rem et nomen a sua capit -aforma. MLWAlbert. M. veget. 1,22 -aeformae ..., quae sunt genera, dant nomina sua et rationes suis speciebus. 1,24 coelestia ... animata non erunt, eo quod sint impassibilia, non recipientia impressiones -arumformarum extranearum. metaph. 4,3,5 p. 192,67sq. motus est -aforma post -amformam sive -aforma fluens. MLWConr. Mur. summ. p. 43,14 causa formalis est, secundum quam res fit et -amformam recipit, et dicitur -aforma quasi foris manens. persaepe. 2 in oppositione materiae: MLWHerm. Carinth. essent. 1 p. 76,28sq. -aforma ... ornatus est materie; materia vero -eforme necessitas. MLWOtto Frising. gest. 1,5 p. 20,29 omnem ... -amformam ad hoc, ut integre subsistentem informet, compositam esse necesse est. MLWAlbert. M. bon. 2 p. 2,32 materia desiderat -amformam. metaph. 1,4,2 p. 48,69 non sunt nisi duo principia entis, quae sunt -aforma et materia. MLWGeber. investig. 13 p. 496 corruptionem imperfectorum accidentaliter supervenisse, quae materiae novam et corruptam dedit -amformam. persaepe. 3 de vi (principali) formante: a in univ.: MLWHerm. Carinth. essent. 2 p. 232,2 nec ... ullo pacto illud ... immortale (sc. anima) in hoc corporeo ... retineri posset nisi nodis armonicis in cognato celestis -eforme receptaculo. MLWAlbert. M. spirit. 1,1,10 p. 229^b,15sq. una -aforma, qua ab anima informatur spiritus, quae -aforma vitae vocatur. caus. univ. 2,1,3 p. 63,77 -aforma ... substantia est substantiae dans esse, influxa a substantia primae causae. al. b de idea (sensu Platonico): MLWHugo Honaug. div. 26,1 exemplar non est una tantum -aforma, sed plures, quas Plato mundum archetypum et ideas, Latini principales figuras et -asformas et species vocant. 26,4 -aeformae ... nomen ideo figuris et naturis corporum est indultum, quia ut imagines traductae sunt ab aeternis exemplaribus, quae vere sunt -aeformae, et eis assimilantur. MLWAlbert. M. resurr. 133 p. 327,72 -aforma idealis ponitur respectu creaturarum, non respectu Dei, quia creaturae tantum ideatae sunt. anim. 1,2,2 p. 21,64 hanc ... -amformam, quia separatam posuit Plato, vocavit ideam, quod Latine sonat -aforma, eo quod omnia sequentia format. saepe. c de causa causante (‘Wirkursache’): MLWAlbert. M. incarn. 42 p. 214,83 caritas est vita animae, item caritas est -aforma omnium aliorum virtutum. 4 de entelechia (‘Verwirklichung’): MLWAlfan. premn. phys. 2,56 p. 37 ⌊species ... sive -aforma et explementum⌋ (PG 40,561^B εἶδος δὲ καὶ ἐντελέχεια) primum oculi est ipse visus, qui dat ei posse videre, secundum autem explementum est actus oculi, secundum quem videt. MLWManeg. c. Wolfh. 3 p. 49,13 Plato ... animam diffinivit essentiam se moventem, alius numerum se moventem, alius entelechiam, quod interpretatur corporis -amformam. 5 de differentiis specificis speciem, materiam sim. definientibus: MLWOtto Frising. gest. 1,5 p. 17,34 partes ... voco eas -asformas, quae ad componendam speciem aut in capite ponuntur, ut generales, aut aggregantur, ut differentiales, aut eas comitantur, ut accidentales. MLWAlbert. M. incarn. 32 p. 202,90sq. inter -asformas accidentales nulla est unio in Christo, sed -aeformae substantiales uniuntur in eo in una persona. miner. 3,1,6 p. 66^a,27 -aforma ... essentialis in omnibus dat esse. meteor. 4,4,8^capit. secundum -asformas specificas consideranda sunt naturalia in sequentibus libris et non secundum materiales -asformas. caus. univ. 2,2,22^capit. intelligentiae superiores habent -asformas universales et inferiores -asformas particulares. persaepe. C theol.: 1 de vi (principali) formante (i. Deo): MLWGerhoh. epist. 28 p. 617^B potius id credam, quod tu (sc. Deus) sis -aforma informans omnia formosa. MLWAlbert. M. incarn. 22 p. 193,40 divina essentia perfectissima -aforma est, quae non est susceptibilis alicuius. metaph. 1,4,9 p. 60,32 Deus ... est -aforma omnia formans. saepius. 2 spectat ad singulas trinitatis personas: MLWConst. Constant. 41 ut in trinitate perfecta et plenitudo sit divinitatis et unitas potestatis: Pater Deus, Filius Deus et spiritus sanctus Deus ...; tres itaque -aeformae, sed una potestas. MLWManeg. c. Wolfh. 14 p. 75,7 ut ... indicaret ex naturali et insito Patris et Filii simplicissimam unitatem, -amformam Patris Filium appellavit Paulus eqs. 3 spectat ad Christi naturas: MLWPirmin. (?) scar. 27 p. 63,19 se in -aforma (furmam var. l.) servi humiliavit Dominus. MLWAmalar. cod. expos. I 2 ut ad tactum spiritus Dei ... aliquando deprecarentur prophetae -amformam Dei ... et aliquando de<precarentur> -amformam servi. MLWMilo Amand. I 1 p. 451,18 operatur ... utraque -aforma divina atque humana in una salvatoris persona. MLWArno Reichersb. apol. p. 160,38 -asformas ... divinitatem et humanitatem dicimus. saepe. 4 spectat ad transsubstantiationem q. d.: MLWAlbert. M. euch. 3,3,1,1 p. 305^a,10sq. qualiter totus Christus tam sub -aforma panis, quam sub -aforma vini contineatur. 3,3,1,4 p. 308^b,42 dicunt, quod corpus Christi est sub eadem -aforma cum substantia panis eqs. ibid. al. D gramm.: 1 spectat ad fictionem verbi: MLWErchanb. gramm. p. 39,12 -aeformae (sc. verbi) ... dictae sunt eo, quod non suis significationibus informent et quasi ad -amformam, hoc est ad regulam, nostram intellegentiam dirigunt ...; sic enim ... ordinantur: meditativa, inchoativa, perfecta, frequentativa. MLWAnselm. Bis. rhet. 1,17 p. 133,8 Prisscianus ... in suo libro (Prisc. gramm. II 68,15sqq.) cum de -isformis scriberet possessivis, duas species interposuit: eqs. 2 spectat ad flectionem verbi i. q. paradigma, species (coniugationis) – (Beugungs-)Muster, Schema, Paradigma: MLWPaul. Diac. carm. 15,2,2,2 addunt ... <et> istas ad correptam tertiam ‘io’ terminatas quinque -asformas, nam est decima supra nonam ‘o’ ‘vi’ mutans, ut ‘cupivi, cupii’. 15,2,5,3 ‘instruo, instruxi’ datur -aeformae sextae decimae. MLWGodesc. Saxo gramm. 2 p. 423,19 ut ... clareat et pateat -aforma conformis et norma regularis, consimile verbum competit quaeri, quo eqs. v. et MLW p. 395, 63. E geom. et math.: 1 de figura geometrica: a in univ.: MLWPs. Boeth. geom. 284 quas unumquemque (sc. angulorum) suas intus in -aforma oportet accipere portiones. MLWGerb. geom. 2,6 solidus (pes) ... est longitudine, latitudine altitudineque aequaliter distensus et quadratus ..., -amformam videlicet cubi vel tesserae retinens. MLWAnon. geom. I 3,19 p. 330,13 orthogonii. MLWAdalbold. sphaer. 5 modii. al. b de figura geometrica, quae multiplicationem numerorum reddit (‘Würfel-, Körperzahlen’; de re v. MLWp. 227, 62sq.): MLWSyll. Sangall. app. 5,73sqq. hinc planę -formę vel linea longa iaceb<i>t, additur et numerus crassus ad alta volans; inde cibus, crib<r>um seu -aforma triangula surgit (cf. notam ed.). MLWWalth. Spir. Christoph. II 1,162 cybicas effingere -asformas nituntur famulae (sc. Arithmeticae). 2 de differentia numeri (‘[Ziffern-]Stelle’): MLWGerb. epist. math. I 1,1 p. 11,26 (gloss. Vat. C) quemcunque ... centenus (sc. numerus multiplicat), propriae quantitatis iuxta denominationem a multiplicato ponit digitum in positione articulorum -amformam denariae quantitatis non refutans. 3 schema, diagramma – Schema, Tabelle: MLWPs. Boeth. geom. 461 quidam ... apicum notas sibi conscripserant, ut haec notula responderet unitati: ‘1’ ...; quidam vero in huius -aeformae (sc. figurae abaci) depictione litteras alfabeti sibi assumebant. F mus.: 1 in univ.: MLWCarm. Cantabr. A 12,2^b,9 tonorum quamlibet informem vim latere noscens -aforma addita artem pulchram primus edidit (sc. Pythagoras). 2 spectat ad structuram intervalli: MLWFrutolf. brev. 10 p. 66 (vs.) intervalla novem dabit haec lex agnitionem: ... mox diapentinam sonat emmele septima -amformam. ton. p. 153 possidens inter ‘C’ et ‘c’ totam diapason -amformam. MLWGuido Aret. reg. rhythm. 226 spatiosis ... -isformis maximeque vacuis raro utimur in cantu: eqs. al. 3 spectat ad modulationem cantus: MLWPs. Hucbald. ton. 118 per omnes pene octo tonorum melodias finis versuum variatur, quarum diversitatum in primo tono hae -aeformae sunt: eqs. MLWAlia Musica 41 p. 183 concluditur ... huius tropi -aforma intra integrum diapente. MLWGuido Augens. mus. 432 ad habendam ... de quolibet cantu ... scientiam, cuius sit toni, scire necessarium est, cuius sit manerie et cuius -eforme, plagalis videlicet vel autentice. al. G publ., iur., eccl., canon.: 1 in univ. (‘gültige, rechtskräftige Form, Rechtsform’): MLWConst. imp. I 321 (a. 1188) ego Albertus notarius ... imperatoris interfui et ... suprascriptum laudum in hanc publicam -amformam redegi (MLWActa imp. Böhmer 911 p. 622,20. persaepe. sim. MLWChart. Tirol. notar. I 69 p. 33,13 i. p. -amformam reduxi. saepe). MLWChart. Ror. 40 p. 194,37 sub -aforma concambii (MLWChart. Monast. 25. al.). MLWChart. Eichsf. 471 curiam meam ... vendidi ... conventui in Riphenstein ... proprietatis -aforma iure perpetuo possidendam. persaepe. 2 norma, regula, praeceptum, lex, institutum, ius – Norm, Regel, Ordnung, Vorschrift, Gesetz(gebung), Recht: a in univ.: MLWLeg. Burgund. const. I 7 inter Burgundionem et Romanum haec -aforma servabitur (MLWConc. Merov. p. 81,6 furma servetur. MLWLeg. Wisig. 3,4,12 -aforma servetur. persaepe). MLWLudow. II. ad Basil. (MGEpist. VII p. 386,32) indicat ... dilectio tua ... veterum imperatorum -asformas commutare. MLWActa imp. Winkelm. I 786,1 quibus (sc. salis venditoribus) talem -amformam constituatis vendendi, videlicet ut eqs. 797 p. 621,34 -aforma statuta per curiam de bucheriis demanii (antea: iura statuta). 626 secundum -amformam in litteris pape et imperatoris evidencius expressam. MLWChart. civ. Spir. 199 p. 158,2 ne panni fiant contra -amformam littere de hoc facte. persaepe.principium – Grundsatz: MLWLiber diurn. 93 ut ea, quae legaliter geruntur et equitatis -aforma conveniunt, nulla valeant refragatione perturbari. b de regula monastica sim.: MLWWillib. Bonif. 2 p. 10,12 secundum praefinitam beati patris Benedicti rectae constitutionis -amformam (MLWHugeb. Willib. 5 p. 102, 23 r. c. -amformam et cenobialis vitae normam. al.). MLWArnold. Lub. chron. 5,30 p. 212,25 multi ... soli Deo militare cupientes -aforma quadam Templariorum omnibus renunciantes. MLWDavid expos. reg. 2,39 propter transgressionem -aeformae, quam hic regula tradit expresse. saepe.de constitutione capituli: MLWEmo chron. 26 -amformam capituli, quod per triduum celebratur, in scriptum redegit hoc modo: ‘eqs.’ c de iure canonico: MLWChart. Aquens. 252,12 (a. 1217) sententia secundum -amformam ecclesie relaxata (MLWEmo chron. 68 p. 186,22. saepe). d de iure civitatis: MLWChart. Heinr. Leon. 46^a quod (oppidum Suerinum) ... a Saxonibus in potestatem redactum ius et -amformam civitatis acceperat (ex Saxo Gramm. 14,30). MLWActa imp. Winkelm. I 59 p. 54,41 (dipl. Otton. IV.) confirmamus ... Alexandrinis ... omnes honores, consuetudines et mores, statum, -amformam et usancias nobilis civitatis. al. e spectat ad morem beneficium pauperibus clericis conferendi fere i. q. consuetudo – etwa: Gepflogenheit, Usance: MLWChart. eccl. Werd. 70 p. 91,12 (a. 1280) cum ... intencionis ... pape non sit, cum cuiquam mandatur in -aforma pauperum provideri, privilegiatis ecclesiis circa ipsarum privilegia derogari. f condicio, clausula – Bedingung, Auflage: MLWChart. Stir. II 236 (c. 1225) nos ... querimonie contra fratres ... plenariter cessimus tali -aforma, ut eqs. (MLWChart. Eichsf. 290 sub t. -aforma. persaepe). MLWChart. Brixin. 105 p. 113,2 donavimus ... sub hoc modo seu -aforma, ut eqs. MLWChart. cell. Paulin. 89 p. 101,9 huic ... venditioni hec -aforma fuit adiecta, quod eqs. saepe.c. gen. inhaerentiae: MLWChart. Tirol. 701 p. 149,7 (a. 1217) sub hac condicionis -aforma, ut eqs. 3 sanctio formalis – formaler Abschluss: a in univ.: MLWAnnal. Magd. a. 1187 p. 195,17 imperator pro pace formanda ... legatos ... misit, qui bene prosperati pace in -amformam acta legationem imperatori retulerunt in Lutra. b conventum, compositio – Abkommen, Übereinkunft: MLWChart. Aquens. 39,21 (a. 1180) pro ... satisfactione et pacis -aforma reliquam possessionem ... fratres Aquenses ecclesię de Loneke tradiderunt (MLWConst. imp. II 107,4 p. 138,1. persaepe). MLWEmo chron. 64 p. 166,19 -amformam compositionis inter prefatos enunciavit magister Oliverus (MLWChart. Tirol. 782 p. 214,11. persaepe). MLWHeinr. Lett. chron. 24,4 p. 174,5 si ... Rigenses ... cum Lyvonibus ... in hanc (sc. de potestate tranferenda) -amformam consensum suum preberent. MLWChart. Eichsf. 320 p. 184,6 omnem ordinationem et -amformam super predictis bonis ... factam ... servabimus. MLWChart. Friburg. 169 si quis ... contra -amformam predictam ... inquietare presumpserit (MLWChart. Pomm. 1109 p. 383, 36. al.). persaepe.spectat ad conscriptionem compositionis: MLWActa imp. Winkelm. I 565 p. 453,36 (a. 1259) nos visa et diligenter inspecta et perlecta -aforma pacis ... eandem pacem gratam et ratam habemus. 4 -aforma iudicii, iuris sim.: a iudicium, actio, causa – (Gerichts-)Verfahren, Prozess: MLWChart. Brixin. 130 p. 137,26 (a. 1255) quod ... episcopus ..., si componere non potest secundum iusticiam utriusque (litigantis), inter eos fora (sic in cod.) iudicii procedat. MLWChart. scrin. Col. B 965 domina Hoda ... obtinuit in -aforma iudicii per sententiam scabinorum ... tria iugera terre. MLWChart. Hall. 353 p. 325,40 si quis equum, domum ... in -aforma iudicii impecierit et in causa defecerit. persaepe. b sententia, arbitrium – Urteil, (Urteils-)Spruch, Gutachten: MLWChart. Stab. 139 p. 284,6 (dipl. spur. Heinr. V. s. XII.) iuxta -amformam iuditii a patre nostro promulgati. MLWChart. Raitenh. 102 p. 97,7 ut ... hec -aforma arbitrii rata in futurum habeatur (MLWChart. eccl. Erf. 215. 247 p. 134,26. persaepe). MLWChart. Burgenl. II 66 quod vidimus in litteris -amformam iudicii continentibus comprehendi. 5 formula – Formel, Formular: a spectat ad votum sim. certis verbis conceptum: MLWHincm. divort. 6 p. 155, 37 secundum quendam modum -aeformae baptismatis Dominus invocatur. MLWChart. Solod. I 294 p. 166,24 (a. 1213) comes ... feodum in manu nostra resignavit sub tali fidelitatis -a:forma ‘eqs.’ MLWAlbert. M. sacram. 6 p. 5,2 sanctificatio ex invocatione est, quae est -aforma sacramenti. MLWStatut. ord. Teut. p. 87,17 prior ... secundum -amformam penitencie clericis diffinitam puniat confitentem. MLWAlbert. M. euch. 6,2,2,1 dicemus ... primo de -aforma, quae dicitur super panem, et postea de -aforma, quae dicitur super vinum. cf. et MLW p. 393, 63. b spectat ad exemplar, ad cuius similitudinem litterae formantur: MLWDipl. Constantiae 13 p. 44,11 nos ... -amformam imperialis privilegii prosequentes ecclesiam ... Sancte Marie de Iosaphat in protectione nostra recepimus (13 p. 47,42. 14 p. 50,25). MLWInnoc. III. registr. 1,456 p. 681,32 si ... littere, in quibus fuit falsitas deprehensa, -amformam de simplici iusticia habuerunt. MLWChart. episc. Halb. 888 p. 150,22 (epist. papae) aliqui super hiis litteras confirmationis in -aforma communi a sede apostolica impetrarunt (MLWChart. Stir. IV 285 p. 170,18. persaepe). al. 6 processus, caerimonia – formaler Ablauf, Ritual: MLWManeg. c. Wolfh. 21 p. 92,3 per apostolicam impositionem manuum sacrorum ordinum institutum est sacramentum et venerandi concilii pia collatio; quam -amformam sequentes patres imitarentur eqs. 7 exemplar (chartae, instrumenti), charta, instrumentum – Urkunde(nfassung): a in univ.: MLWChart. episc. Halb. 929 p. 174,10 (a. 1257) presens -aforma ... archiepiscopi ... sigillorum appensionibus ... est munita. MLWChart. Burgenl. II 52 p. 34,9 conceptum in -aforma breviori petentes. saepius. b adumbratio (chartae, instrumenti) – (Urkunden-)Skizze: MLWVita Annon. I praef. p. 466^a,6 qui (administrator coenobii) -amformam scribendorum tradens ita me ... huic operi subiugavit, ut eqs. MLWHeinr. Wirz. cur. 218 sunt ibi, qui norunt formare negocia quevis, et sunt, qui -asformas abreviare sciunt. 8 status (legitimus, iudicialis) – (rechtliche) Stellung: MLWLeg. Wisig. 4,57 p. 206,32 ut, quicumque ... de talibus parentibus repperti fuerint ... condicione ... ingenuitatis adsumpta, ... in ingenuitatis -aforma vel decore absoluti persistant. MLWForm. Arvern. 5 nullam habeo substantia, unde me redimere debeam, nisi tantum -amformam et statum meum, quem libero et inienuo videor habere eqs. MLWChart. Hans. 745 p. 261,5 (a. 1274) qui ... artem mechanicam qualemcunque sub -aforma famuli vel servi exercere voluerit, solvet quolibet anno xii den. de exercitione sua. H medic. de infirmitate ungulae equorum (‘Mauke’; cf. francog. forme; v. Wartburg, Frz. etym. Wb. III. p. 715^b): MLWIordan. Ruff. equ. p. 87,5 fit ... infirmitas, quae dicitur -aforma vulgariter, inter iuncturam pedis et ungulam. cf. formata.Leithe-Jasper