forma

forma -ae f. (musikalische) Struktur, Form, Gestalt — (musical) structure, form, design 1 die Intervallstruktur eines Tonbereichs betreffend — with respect to the intervallic structure of a tonal segment [s.VI] LmLBoeth. mus. 4, 14 p. 337, 23: Species autem est quaedam positio propriam habens formam secundum unumquodque[] genus in uniuscuiusque proportionis consonantiam facientis terminis constituta (inde LmLIac. Leod. spec. 4, 16, 4. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 1 p. 238, 13. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 5, 10. LmLBart. Ram. 1, 2, 8 p. 49. LmLGuill. Pod. 1, 20). LmLBoeth. mus. 5, 17 p. 369, 16: Eorumque tetrachordorum secundum Archytae sententiam divisorum formam monstrat subiecta descriptio. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 4, 14, 5: Unde sic diffinitur species: ‚positio habens propriam‘, i. diversam ab aliis, ‚formam‘, i. dispositionem cordarum. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 930/357, 4-5: ‚enarmonios‘ s. secunda forma. LmLMus. ench. 12, 23: videbisque eandem melodiae formam in transpositione sua manere non posse, sed per epogdoi vel semitonii distantiam modum unumquemque in alium transmutari (sim. LmLInch. Uchub. 458). LmLScol. ench. 3, 594: In tantum ergo semitonii vis valet ad ptongorum speciem deformandam, ut, si infra duos eosdem ptongos sesquitertio differentes diversum semitonii ordinem ponas, ipsi simul in diversam transeant formam. al. [s.X-XI] LmLOrg. Paris. 4. LmLBerno prol. 5, 16 app. crit.: [Diapason autem, quoniam his duabus consonantiis (sc. diapente et diatessaron) completur, tot habet formas, quot sub his continentur] (inde LmLPs.-Berno mon. 7, 6. LmLFrut. brev. 5 p. 46). LmLBerno prol. 6, 16 app. crit.: [inter ⋅D⋅ et ⋅d⋅ quartam diapason formam] (inde LmLTon. Seligenst. p. 108). al. LmLGuido reg. 224-232 (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 68, 1-2). LmLPs.-Berno mon. 7, 2: Diatessaron .. tres tantum habet species ... Quarum prima constat tono, semitonio et tono, quae est ⋅A⋅B⋅C⋅D⋅. Secunda forma est ⋅B⋅C⋅D⋅E⋅. al. LmLHermann. mus. p. 28 (p. 130b). al. LmLWilleh. Hirs. 8 (c. 7), 6. LmLAribo 22 p. 13: Formales sunt dicendae species, quae formam habent, non naturam, sicut est a ⋅D⋅ in ⋅G⋅; forma est primae speciei diatesseron habens semitonium in medio. Sed quia non inter duas constat primas, sed inter primam et quartam, dicenda est prima formalis, non prima naturalis. al. LmLComm. Guid. 98 p. 108 (inde LmLAnon. Lips. p. 155). LmLTon. Aug. p. 81. al. LmLPs.-Guido arithm. p. 57b. al. LmLFrut. brev. 6 p. 49: sextum tetrachordum eiusdem formae, id est duobus tonis et semitonio constans. al. LmLFrut. ton. p. 153. LmLAnon. Wolf p. 210-211. LmLQuaest. mus. 1, 21 p. 59. al. [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 409. LmLTon. Seligenst. p. 111: inter ⋅A⋅ et ⋅a⋅ primam diapason formam (cf. Berno, prol. 6, 16 app. crit.: ... speciem). [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 4, 38, 5: cum est transpositus (sc. tonus), non decantatur in naturalibus speciebus dyatesseron et dyapente et dyapason illius toni, sed in consimilibus secundum formam et aliis secundum locum et sedem naturalem. LmLIac. Leod. spec. 6, 2, 1: Species dicitur positio, idest ordinatio vocum habens propriam formam secundum unumquodque genus diatonicum, chromaticum et enharmoniacum, quia alia est vocum positio vel ordinatio in genere uno quam in alio. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 57. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 3, 15 p. 354, 25. LmLIac. Theat. 15. LmLGob. Pers. p. 181a. LmLUgol. Urb. 2, 4, 6: Consonantes autem coniunctiones secundum partitionem secundam aliquando perfectae sunt et aliquando imperfectae ... Perfectae sunt, quando earum forma perfecta est ... Forma quintae, quae est consonantia, est haec, quod quinta, quae consonantia est, ut sit perfecta in omni sua specie, tres tonos et unum duntaxat minus semitonium habeat. LmLUgol. Urb. 5, 41, 13: Forma autem primi generis, quod diatonum sive diatonicum appellatum est, haec erat apud antiquos, quod in omni tetracordo cordarum processus erat per semitonium, tonum et tonum. al. LmLAnon. Philad. 7. LmLThom. Bad. p. 93-94. LmLTrad. Holl. II 4 p. 18 (p. 422b). LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 7, 3: Primam utpote modulandi formam genus diatonicum, secundam autem enarmonicum, tertiam vero cromaticum appellantes. al. LmLIoh. Hoth. exc. p. 54. al. LmLAdam Fuld. 2, 9. al. LmLGuill. Pod. ench. 11 p. 374. al. LmLGuill. Pod. 3, 32. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2. al.[] 2 Ambitus, Intervallstruktur und Lage im Tonsystem einer Transpositionsskala oder Kirchentonart betreffend — with reference to ambitus, intervallic structure and position within the tonal system of an ancient Greek scale of transposition or a mode [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 4, 16, 36, 7: Forma vero primi et II (sc. tropi) ducitur ab ⋅O⋅ in ⋅E⋅. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 19/9, 24: cum prima corda figitur in cithara, laxissimum atque gravissimum sonum sine ulla pulchritudine emittit. Si tamen extenta fuerit, aliquam formam assumit, quae in numero troporum hypodorius vel sub dorio positus vocatur. LmLGloss. Mart. Cap. 931/357, 11: ‚tropos‘: formas. al. [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 259: Forma toni I. al. LmLOdor. Sen. p. 156. LmLComm. Guid. 51 p. 120 (inde LmLAnon. Lips. p. 155. LmLQuaest. mus. 1, 20 p. 50). al. LmLFrut. brev. 8 p. 61 (sim. LmLFrut. ton. p. 167). LmLQuaest. mus. 1, 20 p. 51: „Magnus sanctus Paulus“, cuius non solum distinctio, sed etiam finis formam prothi habet. al. [s.XII] LmLTon. Gratianop. p. 32. al. [s.XIII] LmLTrad. Garl. plan. V 239. [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 8: Transformatio in tonis est trans tropicam formam elevatione vel depressione vocis debacchatio. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 48, 2: Sextus tonus secundum formam nobis datam a Guidone sic potest describi: tonus sextus est determinatio sextae vocis ⋅F⋅ habens elevationem desuper ad vocem undecimam ⋅d⋅ per tonum et tonum et semitonium, adhuc per tonum et tonum, depositionem vero sub fine per diatessaron ad tertiam ⋅C⋅ per semitonium, tonum et tonum. al. LmLHugo Spechtsh. 22. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 50 p. 324, 8: Remigius: Tropus, forma, modus idem est. Et in omnibus octodecim soni fiunt. LmLUgol. Urb. 1, 53, 3: Nam haec forma prothi, quae in re secunda incipit et in ⋅D⋅ primo cum primis diapente ac diatesseron speciebus perfectionem sui ordinemque acquirit. Perfectionem quidem, quoniam ipse diapente ac diatesseron simul iunctae troporum seu tonorum perfectionem efficiunt, quae in ipsa diapason ex his connexa consistit. LmLUgol. Urb. 1, 54, 6: Utriusque igitur autentici forma atque plagalis eundem ⋅D⋅ primi locum atque sedem cum sua re dicitur occupare, ut ex duabus saepe dictis speciebus connexis autenticus ad diapason elevetur, et diatesseron ipsi diapente supposito ultra diapente plagalis ulterius non procedat. Uterque igitur ipso diapente congaudet, sed supra vult autenticus diatesseron uti quam plagalis admittit inferius. LmLUgol. Urb. 1, 61, 5: Erit igitur perfecta troporum forma in diapason consonantiae perfectione. LmLUgol. Urb. 1, 149, 24: Similiter in proposito dicimus unius tropi unam esse formam substantialem, sed multas accidentales. Forma substantialis proprie esse non potest nisi substantialium rerum, sed in tropis secundum quandam similitudinem dicimus illam esse substantialem formam, per quam tropus habet formam prothi vel deuteri et cetera vel eorum plagalium, sed forma tropi accidentalis dicitur esse illa, per quam tropus habet formam mixti vel commixti vel plusquam perfecti. al. LmLAnon. Carthus. nat. 7, 55. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 2, 3, 95. al. LmLConr. Zab. tract. AO 2: Tonus itaque in proposito regula est naturam et formam cantuum regularium determinans (cf. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 109. sim. LmLDiff. mus. 36). al. LmLGuill. Pod. 4, 21: Modulator igitur cantum conficere volens primo omnem illius modi, quem elegerit, conficiendum constitutionem mente contempletur. Secundo autem illum huiuscemodi forma aut lege disponat. al. LmLCompend. mus. 135 (cf. LmLUgol. Urb. 1, 61, 9). al. LmLIoh. Velle metr. 58 (?). 3 die melodische Gestalt betreffend — with reference to melodic design [s.IX] LmLRemig. Aut. 532, 13: vox per se nullam formam habet, donec accedat numerus, cuius operatio per elationem et depositionem praestat illi formam et varios effectus.[] LmLAurelian. 19, 43: Contigua est sonoritas autenti deuteri in litterature melodia perparum cum modulatione autenti proti; en forma: NOIOEANE. al. LmLComm. br. 118: Preterea pro diversitate antiphonarum, quae psalmis adiunguntur, per omnes pene octo tonorum melodias finis versuum variatur; quarum diversitatum in primo tono hae formae sunt: (sequuntur exempla). LmLAlia mus. 41 p. 183 - 150 p. 194 (inde LmLAnon. Bernh. 1, 53-82. LmLAnon. Bernh. 2, 105-126). LmLAlia mus. 54 p. 186: Concluditur autem eius (sc. secundi tropi) forma intra diapente, quod est ab ⋅m⋅ ad ⋅c⋅. Huius autem haec est forma: NOEAGIS (inde LmLAnon. Bernh. 1, 57). al. [s.XI] LmLComm. Guid. 96 p. 164. LmLPs.-Guido form. ton. 1, 11: Protus adest denis formarum nexus habenis. al. (?) LmLVers. Hac ex lege p. 63. (?) LmLFrut. brev. 10 p. 76. al. [s.XII] LmLUdalsc. 84. (?) LmLGuido Aug. 665: Quomodo enim ad discernendos a se invicem modos neumata competenter inventa essent, nisi unumquodque suo modo sufficeret et eum evidenter ab aliis discerneret? Debet enim maneriam et formam tam communem quam propriam sui modi exprimere; maneriam videlicet per dispositionem, formam vero per compositionem (sim. LmLAnon. Cist. I 36 p. 38). LmLGuido Aug. 668: Prima enim maneria ibi est, que descendit tono et ascendit tono et semitonio. Deinde a tercia littera ascendit ad quintam per duos tonos, motu videlicet hilari et lascivo. In hoc ergo, quod alacriter elevatur, autenticam exprimit formam, in eo vero, quod deposito tono per terciam speciem diatessaron elevatur ad terciam litteram et ab ea per duos tonos ad quintam, propriam primi toni formam exprimit. al. LmLTon. Cist. 3: Discipulus: Quid est tonus? Magister: Regula, naturam et formam cantuum regularium determinans. D.: In quo natura, in quo forma cognoscitur? M.: Natura consistit in dispositione, forma in compositione et progressione (inde LmLIoh. Aegid. 12, 1-4. LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 5). al. LmLAnon. Pannain p. 114. al. LmLTon. Vatic. 12, 9 p. 221: Differencia prima incipit in ⋅G⋅ conpositis notis ascendens: Prime sunt forme: „Benedicta“, „Maria“, „Sedere“. al. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 492a. LmLEngelb. Adm. 4, 25, 8. al. LmLGuido Dion. 2, 8, 61. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 5. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 143. al. LmLSumm. Guid. comm. 2, 91. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 9 p. 46. al. LmLNicol. Cap. p. 329. LmLAnon. Claudifor. 4, 5, 11: ascendunt ad ⋅a⋅ acutum ut in hac forma la sol, sol la. al. LmLUgol. Urb. 1, 94, 3: Haec differentia tertia raro invenitur in psalmis, quae, quoniam nec formam nec regulam differentiarum tenet octavi tropi, irregularis profecto meruit nuncupari. LmLUgol. Urb. 1, 112, 11: Alias multas formas in suis principiis habent „Alleluia“. al. LmLTrad. Holl. I p. 188. LmLTrad. Holl. II 62 p. 48 (p. 433a): Primum autem et principale sive capitale „euouaen“ primi toni in cantu Gregoriano tali forma modulatur (sim. LmLLad. Zalk. B 19). LmLTrad. Holl. II 87 p. 56 (p. 436a): forma seu melodia super psalmos officiorum (sim. LmLLad. Zalk. B 25). al. LmLTrad. Holl. III 9 p. 81. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 4, 9. al. LmLConr. Zab. tract. BI 7. LmLConr. Zab. chor. 5, 1: Devotionaliter cantare ... est sic cantare, quod quilibet simul cantantium in forma maneat in eis notis, quae a devotis patribus nobis sunt traditae ita, quod nullus illas in plures frangat vel ab eis quomodolibet recedat. LmLBonav. Brix. 23, 1. LmLAdam Fuld. 2, 14. LmLLad. Zalk. B 16: quae sint formae sive intonationes super singulos psalmos tam maiores quam minores. al. LmLCompend. mus. 102 (cf. LmLUgol. Urb. 1, 50, 19). LmLSzydlov. 13 p. 51. al. 4 die Stellung und Funktion einer Tonstufe innerhalb des Tonsystems betreffend — with reference to the placement and function of a note within the tonal system [s.IX] LmLScol. ench. 3, 563: Semitonium inter quos sonos cadit, superiori formam dat triti, inferiori formam deuteri. [s.XIV] LmLComm. Boeth. II p. 374, 22: Nam acuta vox diapason non est nisi quedam illius generis repeticio, sed alio situ[] et acumine, quia extra diapason impossibile est aliquam vocem differentem in forma ab omnibus infra ambitum diapason contentis aliquatenus invenire. 5 Intervalle betreffend — with reference to intervals [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 4, 10 p. 372, 11: De decimo accidente in formis cantuum. Decimum accidens forma est, que in duodecim formis constat, id est tetraptota, pentaptota, exaptota ... decapentaptota. Omnis quippe cantus recipit formam ex his formis. Omnis igitur cantus in forma aut est tetraptote forme aut pentaptote aut exaptote ... aut decapentaptote. Notandum vero est, quod tetraptota forma in grammatica quatuor casuum dicitur. In musica autem quatuor ptongorum intelligenda est. LmLTrad. Holl. IV 59. LmLAnon. Monac. 1, 38-39. LmLLad. Zalk. A 56: novem sunt modi sive formae musicae, ex quibus omnis modulatio sive cantus Gregorianus contexitur et componitur. ibid. al.