lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

Wark

mnd. bis Dial. · 4 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MeckWB
Anchors
9 in 4 Wb.
Sprachstufen
3 von 16
Verweise rein
1
Verweise raus
4

Eintrag · Mecklenburgisches Wb.

Wark

Bd. 7, Sp. 1146
Wossidia Wark a. Spr. Werk n. Werk Mi 105a 1. Tätigkeit, Arbeit: 'mit vigilien, vasten, beden unde mit anderen guden werken' (1337) UB. 9, 9; 'mededelen en alle de guden werk, de in unsen closter to Rene daghelikes scheen' (1400) 24, 14; Rdaa.: Wark dauhn schaffen, arbeiten Mi 105a; he geiht sin Wark nah seinem Beruf WiWismar@PoelPoel; de Knecht hett dat Wark führt bei einer Bauernwitwe die Wirtschaft geleitet Ma Malchin@GielowGiel; dor möt jo ümmer ein sin, dei dat Wark führen kann alles beaufsichtigt Wa Waren@BlücherhofBlüch; öft.; dor (in einem schmutzigen Hauswesen) hebben de Lüs' dat Wark Ro Rostock@GresenhorstGres; dei (ein Fauler) steckt kein Hand an 't Wark HaHagenow@RedefinRed; dor sünd se all œwer to Wark wäst das haben sie schon versucht Pa; Gü Güstrow@Groß WokernGWok; bloß mit Lot güng' he to Wark benutzte keine anderen Hilfsmittel beim Steuern des Schiffes RoRostock@RibnitzRibn; wat ick lihrt heff, dor gah ick up to Wark das packe ich an ebda; dor kœnen Se säker up to Wark gahn, wat ick Se segg' darauf können Sie sich verlassen ebda; s. ratsam 2; verblaßt Sache: dat (Essen von Süßigkeiten) is dat meist Wark, wat uns krank maakt HaHagenow@WittenburgWitt; wenn ick (ein alter Mensch) fall, dat is 'n anner Wark, œwer sonn' jungen Bengel! Ro Rostock@DrüsewitzDrüs; früher wir dat 'n anner Wark mank de Minschen ein anderes Leben Lu; Beispielsprww.: dat was 'n Wark, säd' de Imker, hadd' in 'n Immenrump schäten Ha Hagenow@LübtheenLübth; Horn Selmsd. 1, 611; dat is 't Wark, dat ick stähl, säd' de Jung', süs hadd' ick ok in 't anner Dörp bliben künnt Wo. Sa. 2. durch Arbeit Geschaffenes: 'en iewelk (Kesselgießer) schal sin werk merken mid sines stades merke unde mid sines sulves merke' (1354) UB. 13, 447; 'vortmer schal en iestlik, de in dat reperamt wil ..., arbeyden dre stucke werkes' (1387) 21, 110; bes. a. fertiges Webstück entsprechend der Länge der Kette PaParchim@GarwitzGarw; de Diern hett bet Ostern elben Wark farig hebben müßt, dat[] gifft weck von viertig, sößtig un achtzig Äl LuLudwigslust@ConowCon; TewsW; wenn ein Wark fertig ist: nu kümmt 'n anner Wark HaHagenow@BesitzBes; hierzu oder Kette (?): '1 weferstel myt enem heden wercke' (Wi) Schill.-Lübb. 5, 683b. b. Bienenwaben: favus, cella apum, loculamentum 'Immenhseken, dat Werck' Chytr. 393; 'de Wismerschen vorantwerdeden sik umme werk unde was, dat in ere stad gekomen was' (1399) UB. 23, 621; dat Wark der Bienen wird in einem Kübel zerkleinert SchwSchwerin@PampowPamp. c. a. Spr. Buch: opus 'ein groth boeck, edder thosammen geschrven Werck' Chytr. 178. 3. a. Spr. bestimmte Maschinen und Geräte a. Drehkraftflachgeschütz: 'de menheit ... toch vort hen vor de bOerge tho Warnemunde mit schote, blidenn unnd werckenn' Chron. Rost. 2, 17; 'des schole wi en volgen ... mit sestich mannen up orsen, ... mit eyner blyden und eineme wercke' (1329) UB. 8, 55; 'myt enem dryvenden werke unde myt ener blyden' (1353) 13, 286. b. Orgel: 'se singen uppe dem groten werke' (1390) UB. 21, 386; Slagg. 116; 'in deme sulven daghe ... ys dat grote werck affghespelet' 169. 4. zu bearbeitender Stoff a. a. Spr. Pelzwerk: 'IIm Smolensekes werkes ..., m rodes Littowesches werkes' (1393) UB. 22, 294. b. bestimmte Menge Kupfer: fifdusent Pund wir een Wark SchöSchönberg@Domhof RatzeburgDRatz. 5. a. Spr. Zunft, Innung: 'van den ratmannen der stat tů Vredelande myt vulbort der meynen werke unde der ghylde' (1366) UB. 16, 108; 'an yeghenwordicheyt unzer leven dOemheren n deel, borghermester, ratmanne, werke unde menheyt unzes slotes' (1384) 20, 253; 'nie werckmester gyfft I tn. bier unnd III etende dem gantzenn wercke' (1513) Jb. 57, 173; 'in dissem wercke synnt VII olderlude' (1513) 213. — Zss. zu 1: Acker-, Aust-, Brug'-, Dag-, Druck-, Fuhr-, Ge- (2), Hand- (1), Hoff- (1), Klarr-, Meih-, Pœsel-, Pracher-, Puddel-, Racker-, Snack-, Spill- (2), Wäs'-, Winselwark; zu 2: Bahl-, Boll-, Fack-, Füer-, Fuhr-, Glas-, Grund-, Hakel-, Holt-, Lihr-, Pack-, Plank-, Scher-, Schrank-, Sper-, Spor-, Spreng-, Stein-, Stell-1, Stock- (2), Tafelwark; hieran schließen sich ähnlich wie bei Ding, Kram und Tüg viele Zss. mit kollektiver oder verallgemeinernder Bedeutung, wobei die Vorstellung des Geschaffenseins sehr zurücktritt oder ganz fehlt; die Zss. mit Verbstämmen sind häufig abwertend; bes. im O tritt für -wark vielfach -warks ein: Backel-, Back-, Bammel-, Bimmel-, Bu-, Dräwel-, Drœhn-, Fabel-, Fludder-, Funzel-, Gebäckels-, Gnatscher-, Gnister-, Gnurr-, Gnuster-, Grawwel-, Grimmel-, Klapper-, Klœter-, Kraugel-, Krawwel-, Kritzel-, Krüsel-, Labber-, Mak-, Mal-, Musch-, Mus'-, Nusch-, Pladder-, Rassel-, Rawwel-, Segg-, Slarrer-,[] Slenker-, Slirrer-, Smäd'-, Snassel-, Snawwel-, Snitzel-, Stick-, Tœter-, Tüderwark, -warks; Acker-, Awt-, Band-, Barg-, Bein-, Bengels-, Bläder-, Blaumen-, Böm-, Boors-, Boort-, Bost-, Brink-, Buk-, Busch-, Dierns-, Duurn-, Fahlen-, Finzel-, Fisch-, Fissel-, Fleigen-, Flus'-, Gekrüter-, Gollenring'-, Goorden-, Gören-, Graden-, Häwel-, Heu-, Hoff- (2), Huben-, Hupen-, Huurn-, Käden-, Kauken-, Kleeder-, Knaken-, Knäwel-, Knei-, Kram-, Kränz-, Kräumel-, Krüter-, Krut-, Kuurn-, Lapp-, Lif-, Lipp-, Lümp-, Lunten-, Mad'-, Maus-, Mügg'-, Müll-, Mul-, Mund-, Mützen-, Nettel-, Ohr-, Panzen-, Pardur-, Pierd'-, Rank-, Rätsel-, Reh-, Reip-, Ris-, Rump-, Rusch-, Rüüsch-, Schölp-, Semmel-, Slamm-, Smudd-, Snoddel-, Snuten-, Spann-, Spill- (1), Spil-, Spirrer-, Sprang-, Sprock-, Stall-, Stein-, Stock-, Struk-, Studentenboort-, Swanz-, Talter-, Tassen-, Telten-, Tinn-, Titten-, Titt-, Troddel-, Tun-, Vagel-, Veih-, Wild-, Wisch-, Worm-, Wörtel-, Wunnerwark, -warks; Gräuns-, Rug'-, Säutwark; zu 3, auch für technische Betriebe: Barg-, Kopperbarg-, Leck-, Ordel-, Örgel-, Putz-, Roß-, Seiger-, Solt-, Stell-2, Vör-, Walzwark; zu 4: Bunt-, Bür-, Hoor-, Rot-, Ruuchwark, -werk; zu 5: Back- (1), Ge- (1), Hand- (3), Knaken-, Schrotwark, -werk. — Mnd. werk. — Br. Wb. 5, 195; Dä. 539a; Kü. 3, 692; Me. 5, 528; Teu. 2, 37.
6019 Zeichen · 87 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    warkN.

    Köbler Mnd. Wörterbuch · +6 Parallelbelege

    wark , N. Vw.: s. werk L.: Lü 556b (wark)

  2. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    warkm.

    Grimm (DWB, 1854–1961)

    wark , m. im nd. für quark, mhd. twarc, vorkommend nd. jahrb. 34, 100 ( Eilsdorf bei Halberstadt ).

  3. modern
    Dialekt
    Wark

    Mecklenburgisches Wb.

    Wossidia Wark a. Spr. Werk n. Werk Mi 105 a 1. Tätigkeit, Arbeit: 'mit vigilien, vasten, beden unde mit anderen guden we…

Verweisungsnetz

14 Knoten, 5 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 5 Sackgasse 8

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit wark

357 Bildungen · 49 Erstglied · 304 Zweitglied · 4 Ableitungen

wark‑ als Erstglied (30 von 49)

Warkbom

MeckWB

wark·bom

Wossidia Warkbom a. Spr. Werk- m. der senkrechte Mittelbalken in einem Dachreiter: 'An. 78 ... ward de klocktorn up der klosterkercken wedde…

Warkbrauder

MeckWB

wark·brauder

Wossidia Warkbrauder a. Spr. Werkbroder m. Handwerksmeister, der derselben Zunft angehört: 'eynn nie oldermann gifft ... denn gemeynenn werc…

Warkbrot

MeckWB

wark·brot

Wossidia Warkbrot a. Spr. Werk- n. als Meisterstück gebackenes Brot: 'wenn hie dat werckbroett backett' (1516) Jb. 57, 227.

Warkbücks

MeckWB

wark·buecks

Wossidia Warkbücks f. Arbeitshose: ne wullen Warkbücks Schw Schwerin@Crivitz Criv .

Warkdag

MeckWB

wark·dag

Wossidia Warkdag m. wie das Folg. D. WA. 16, 10.

Warkeldag

MeckWB

Wossidia Warkeldag u. a. Formen, a. Spr. Werkel- m. Werktag: Warkeldag Arbeitstag, gegenüber Sonn- und Festtag Mi 105 a ; 'anderen werkeldag…

warkeldags

MeckWB

Wossidia warkeldags , warkeldag's u. a. Formen werktags: de (fauler, falscher Mensch) döcht nich Sündags edder Warkeldags Mantz. Ruh. 18, 20…

warkeldagsch

MeckWB

warkeldag·sch

Wossidia warkeldagsch , warkeldag'sch für den Werktag bestimmt: dei höllt sick twei (Bräutigame), einen sünndagschen un einen warldagschen S…

Warkeldagsdauk

MeckWB

Wossidia Warkeldagsdauk m., n. einfaches Umschlagetuch: Warkeldagsdok Sta Stargard@Alt Strelitz AStrel .

Warkeldagspalle

MeckWB

warkeldag·spalle

Wossidia Warkeldagspalle a. Spr. Werkeldages- f. Altardecke, die an Werktagen verwendet wurde: '1 werkeldages palle' (1476) Beitr. Rost. 5, …

Warkelschört

MeckWB

Wossidia Warkelschört f. Arbeitsschürze: sin leddern Warkelschört Bri. 7, 38.

Warkelstit

MeckWB

Wossidia Warkelstit f. Arbeitszeit: Gild. Frank 13.

Warkenköst

MeckWB

warken·koest

Wossidia Warkenköst a. Spr. Werken- f. wie MeckWB Warkköst : 'wenn I nie werckman die werkkenkost deytt' (1516) Jb. 57, 233; 254; Mahlzeit b…

Warkentiner

MeckWB

Wossidia Warkentiner m. wie Wängtiner: 'n reisen MeckWB Warkentiner Dienstbote, der oft die Arbeitsstelle wechselt Wa; Ro Rostock@Gresenhors…

Warker

MeckWB

war·ker

Wossidia Warker in den Zss. Bunt-, Hand-, Ni-, Schör-, Wauhlwarker, -werker; MeckWB Schrotwerkeramt .

Warkeri

MeckWB

wark·eri

Wossidia Warkeri halbhd. Werkeri f. Handwerksarbeit: wenn dee de Werkeri nich hadd' Ro Rostock@Ribnitz Ribn .

Warkführer

MeckWB

wark·fuehrer

Wossidia Warkführer m. Arbeitsleiter: ick wir Warkführer bi Fischer Holldörp Wa Waren@Röbel Röb ; dei Warkföhrers Anführer der Zwerge Ha Hag…

Warkgesell

MeckWB

wark·gesell

Wossidia Warkgesell m. Geselle; halbhd.: Werkgesell Ma; junger Mensch: as ick (Frau) noch 'n jungen Warkgesell wir Wa.

Warkhus

MeckWB

wark·hus

Wossidia Warkhus a. Spr. Werk- n. als Werkstätte dienendes Haus: 'so hebbe ik hundert mark Lubesch up deme werkhuze to sunte Nicolaweze' (Wi…

warkig

MeckWB

Wossidia warkig in den Zss. äl-, MeckWB wunnerwarkig .

Wark II

RhWB

Wark II = Werk III (s. d.);

Warkinge

MeckWB

wark·inge

Wossidia Warkinge f. a. Spr. 1. Wirken: 'desses vures gruwsam unde sunderlyke warkinge kume kan men de uthspreken' Slagg. 113. 2. Tätigkeit,…

Warkkleed

MeckWB

wark·kleed

Wossidia Warkkleed a. Spr. Werk- n. als Meisterstück angefertigtes Kleidungsstück: 'wenn hie sine werckleider schnidt' (1516) Jb. 57, 205.

Warkköst

MeckWB

wark·koest

Wossidia Warkköst a. Spr. Werkköste f. von einem Meister bei seiner Aufnahme in die Zunft gegebene Mahlzeit: 'darna die werckoste, darto kam…

Warkmann

MeckWB

wark·mann

Wossidia Warkmann a. Spr. Werk- m. Handwerksmeister: 'darto moett die nie werckmann eynn swynn latenn schlaenn' (1516) Jb. 57, 245. PN.: 'Jo…

wark als Zweitglied (30 von 304)

Örgelwark

MeckWB

Wossidia Örgelwark n. Orgelwerk: 'de orgelwerke beide in der kerken tho Criwize' (1390) UB. 21, 386; '3 sch. de bilgen to beterende up deme …

Ackerwark

MeckWB

acker·wark

Wossidia Ackerwark n. Ackerbau, -bewirtschaftung: 'eyn Knakenhouwer schal zick bruken dre efte ver ammethe, zyn ammeth, bruwerck, ackerwerck…

Austwark

MeckWB

aust·wark

Wossidia Austwark n. Erntewerk, Erntearbeit: Stillfr. Köst. 1, 182; 2, 35; 2, 59.

Awtwark

MeckWBN

Wossidia Awtwark n. koll. Obst: wenig Awtwark Schö Schönberg@Schlagsdorf Schlagsd .

Backwark

MeckWB

back·wark

Wossidia Backwark n. Backwerk 1. in ä. Spr. das Bäckergewerk, -gewerbe: 'dem ampte des backwerkes' (Wi 1398) Burm. Altert. 58. 2. Gebäck: Mi…

Bahlwark

MeckWBN

Wossidia Bahlwark n. a. Spr. Bohlenwerk: 'die understen fächer in den wenden mit bahlwergk' (1576) C. Cordsh. Neust. 281. Identisch mit Boll…

Bammelwark

MeckWB

bammel·wark

Wossidia Bammelwark n. das Herabhängende, in herabsetzendem Sinne, Bezeichnung eines nicht festgefügten, nachlässig gearbeiteten Werkstückes…

Bargwark

MeckWB

barg·wark

Wossidia Bargwark n. Bergwerk; auch kollektiv eine Anzahl Berge, ein Gebirge: in dat Bargwark im Gebirge Lu Ludwigslust@Eldena Eld ; vgl. Me…

Beinwark

MeckWB

bein·wark

Wossidia Beinwark -s n. kollektivisch die Beine: hett en tau swack Beinwark unner sick Reut. 2, 240; sin ... arm Knei- un Beinwark 4, 344; m…

Bengelswark

MeckWB

bengel·swark

Wossidia Bengelswark n. wie das Vorige : dat junge Bengelswark Camm. Nahsch. 21.

Bimmelwark

MeckWB

bimmel·wark

Wossidia Bimmelwark n. wertloses Zeug, schlechte Ware: se köffte kein Bimmelwark Ha Hagenow@Groß Bengerstorf GBeng ; Beiwerk: all dat Bimmel…

Bläderwark

MeckWB

blader·wark

Wossidia Bläderwark -s n. Mengebezeichnung für Blätter Nd. Kbl. 4, 6; makt 'n beten Blederwarks rümmer Zand. Bill. 197.

Bollwark

MeckWB

boll·wark

Wossidia MeckWBN Bollwark n. Strand-, Ufer-, Hafenbefestigung aus Pfahlwerk Ro; 'in hereditate apud novum bolwerch sita' (Ro 1343) UB. 9, 43…

Bomlewark

MeckWB

bom·lewark

Wossidia Bomlewark f. 1. Baumlerche, alauda arborea Arch. Landesk. 1865, S. 61; Boll Hs.; Zand. Vög. 50; Siemss. Vög. 106; Heidelerche, lulu…

Boorswark

MeckWB

Wossidia Boorswark n. Koll. Barsche: dor is väl Boorswark Ma Malchin@Neukalen NKal .

Bostwark

MeckWB

bost·wark

Wossidia Bostwark n. Brust, Brustkorb: dat Bostwark von de Kauh Ha Hagenow@Redefin Red .

Brinkwark

MeckWB

brink·wark

Wossidia Brinkwark n. Brinkland: wenn dor nich 'n bäten Wisch un Brinkwark bi is, dann taugt eine Häuslerei nicht viel Ma Malchin@Gielow Gie…

Bürwark

MeckWB

buer·wark

Wossidia Bürwark n. Zeug zu Bettbezügen: '10 Ellen Bührwerk' (1810) Horn Selmsd. 2, 44.

Bukwark

MeckWB

buk·wark

Wossidia Bukwark n. Bauch mit Euter, von einer Kuh Ha Hagenow@Redefin Red .

Buntwark

MeckWB

bunt·wark

Wossidia Buntwark n. Pelzfutter: 'myth buntwercke gefodert' (1541) Jb. 42, 24; ahn veel Buntwarks Camm. Bil. 48.

Buschwark

MeckWB

busch·wark

Wossidia Buschwark -s n. Gebüsch Wa Waren@Klein Luckow KLuck ; Jac. 1, 50; Hey. Kam. 193. Dä. 64 b .

Buwark

MeckWB

Wossidia Buwark n. Ackerwerk, bestelltes, bebautes Land ( Wi Wismar@Sternberg Sternb 1572) Spald. Land. 1, 113. Mnd. bûwerk n. Dä. 65 b ; Me…

Dagwark

MeckWB

dag·wark

Wossidia Dagwark n. Tagewerk, die an einem Tage zu leistende Arbeit Nd. Kbl. 4, 6; 'ihr habt daher den vom Amt bestellten Diensten die Ruthe…

Deifhandwark

MeckWB

deif·handwark

Wossidia Deifhandwark n. Diebeshandwerk; im Müllergruß: Schönen Gruss von Rott un Mus, von 't Deifhandwark.

Diernswark

MeckWB

dier·n·swark

Wossidia Diernswark Diernswarks n. wie -tüg; der Statthalter schloß beim Erntefest seine Rede auf die gräfliche Herrschaft mit den Worten: d…

Dräwelwark

MeckWB

Wossidia Dräwelwark n. Wirbel an der Geige: up den Buk is Dräwelwark (im Rätsel von der Geige) Wo. V. 1, 230b.

Ableitungen von wark (4 von 4)

bewarken

KöblerMnd

bewarken , sw. V. Vw.: s. bewerken

gewark

DWB

gewark , n. , s. DWB gewerk .

warke

DWB

warke , f. wildente ( nordd. jägersprache ) zeitschr. f. d. wortf. 9, 63 s. DWB warte .