dies

1. dies, -ei m. et f.MLWform.:ties: p. 603, 47.dees: p. 603, 11.diaes: p. 603, 46. 604, 5.MLWmetr. et MLWrhythm.:diĕi: MLWl. 25. al.díerum, díebus: p. 603, 14. 15.de etym.: Caes. Heist. hom. I p. 86^b -es dicitur a dyan, quod est claritas (fort. spectat ad Paul. Fest. p. 74). ἡμέρα — Tag: I de temporis spatio, quo sol splendet: A proprie: MLWBeda temp. rat. 5,87 -em ... vulgarem Dominus sententia ... definivit dicens: ‘nonne duodecim horae sunt -ei?’ MLWHugeb. Wynneb. 13 p. 115,41 aequiperante -erum seu noctium mensura, quod equinoctium vocatur eqs. MLWWalahfr. carm. 89,1,2 bissenis, Aprilis, habes vernale Kalendis par spatium noctis et pariter -ei. MLWAmalar. ord. antiph. 6,1 proprie vulgus omnem -em solis praesentiam supra terras appellat. MLWAntidot. Glasg. p. 105,6 egro dabis (sc. antidotum) mane cocliario ii, ad -e cocliario i. MLWAlbert. M. incarn. 59 p. 234,44 quod ... uno -e artificiali ... integro et duabus noctibus fuit Christus in sepulchro. al. v. et p. 603, 37. 604, 67. B alleg.: MLWHraban. univ. 10,4 p. 287^D -es ... iuxta allegoriam plures significationes habet: aliquando significat ... -em iudicii, aliquando eqs. p. 288^A -em scientiam sanctarum scripturarum in hoc intelligi possumus, quia eqs.; ... -es Evangelium demonstrat. p. 288^B -es vita praesens; ... -es et nox prosperitas est et adversitas. 10,6 p. 291^C sicut ... -es lucem fidei et iustititae ... mystice significat, ita et nox iniustitiam et infidelitatem ... designat. MLWMeginfr. Emm. 4 p. 975^B perlatum est ad eum Avares ... idololatriae squalere veterno et in luce multarum id locorum gentium hanc solam veritatis -em non habere. al.de Deo, Christo: MLWCarus Clem. 623 ecce -es Christus, benedictus patre -es, lux descendit de celo, lumen de lumine vero. MLWThietm. chron. 6 prol. 6 Christe ..., vera -es (qui sol es verus MLWChron. Thietm.), lucem tu nunc benedicito talem. Honor. August. hex. 4 quod non primus -es, sed unus dicatur, quia angelica natura, quae -es vocatur, sic ab aeterna -e, Deo, inchoatur. al. C meton.: 1 gener.: a lux (diurna) — (Tages-)Licht: MLWArbeo Corb. 39 reperte sunt cereae ardentes, qui -ei vincerent vulgorem et candoris superaret (sic) nivem. MLWWalth. Spir. Christoph. II 5,188 iam ... vaporiferę pulsabant aethera flammę involvitque -em picea caligine fumus. MLWThietm. chron. 19 in galli cantu primo lux ut -es ex aquilone effulsit et unam sic manens horam undique celo interim rubente evanuit. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1073 p. 275,50 subita tempestate circumventi statimque obtenebrata -e, quo irent, incerti ... nocte coelesti lumine ad se descendente ... exhilarantur Theodericus et socii eius. al.in imag. de illuminatione: MLWWalth. Spir. Christoph. I prol. p. 66,7 erratis pennam invertas (sc. Baldericus), commode dictis ... surrideas atque ... quorumvis nodorum perplexionibus explanationis tuę pollicem -emque non subtraas (MLWsim. II epist. ad coll. -em et digitum). b tempestas, caelum — Wetter, Witterung: MLWArbeo Corb. 43 tanta ... -ei fuerat serenitas, ut nubs minime apparere videbatur. MLWWalahfr. hort. 26 purior aura -em cum iam reserare serenum inciperet eqs. MLWcarm. 5,38 qui (Deus) nebulas pluviumque -em (sic?) redeunte sereno purificat. c medius -es i. q. pars meridiana, australis — Süden, südliche Himmelsrichtung: Dipl. Karlom. 23 p. 319 casale ... cum omnibus adiacenciis ..., sicut finis de medio -e et terra de uestola eqs. 2 publ. et iur.: a de agri mensura i. q. diaeta, iugerum — ‘Tagwerk’, ‘Morgen’ (Landes): MLWChart. Rhen. med. I 653 p. 709,41 (a. 1168) sunt ... he possessiones ad ecclesiam pertinentes: ... in Wiltingen unus mansus ... et decem -es arabiles in [] Isenach. II MLWapp. 10 p. 348,12 Folmarus et Herfo ... contradiderunt ... viii iugera (suprascr. vel -es) allodii eqs. p. 348,42 Reginoldus ... tradidit ... duo iugera (suprascr. duos -es). b labor hominibus bannariis exsolvendus — Fronarbeit: MLWTrad. Weiss. app. I 7 (s. IX.) in hieme bis xiiii -es facere debent, postea in vineis ceterisque necessariis insistere. al. MLWTheod. Tuit. registr. I p. 271,6 si quis hoc tempore statuto non fecerit, v solidos persolvet et -em restituet (p. 271,12). II de unitate temporis, quae viginti quattuor horis mensuratur: A strictius: 1 proprie: a gener.: MLWPirmin. (?) scar. 9 p. 40,16 per quadraginta dees (-bus, -es MLWvar. l.) usque ad ascensionem ad caelos cum apostolis inter homines in isto mundo ambulavit Christus. MLWRhythm. 36,7,2sqq. Moyses ... quadraginta -erum ieiuniorum consecravit ferias ...; Helias abstinuit continuatis totidem -bus (de schemate rhythmico v. notam MLWed. p. 539). MLWGerb. (?) astrolab. 8,3 totidem horae reperiuntur per ccclx partes, quot horae sunt in -e naturali (MLWDecret. Frision. B p. 285^a,17. MLWChart. Hamb. 774 p. 636,16. v. et MLWl. 39). MLWAlboin. incont. 4 p. 17,23 at ego, si non omnem -em, sed -em inter -em sapio, anathemati subiacere debeo. al. v. et MLWl. 43. 69. b publ., eccl., iur.: α -es privatus i. q. feria — Wochen-, Werktag: MLWConsuet. Eins. 8 hoc (sc. quod diurnis horis duo signa feriantur) fiat tempore aestatis privatis -bus ad tertiam et sextam (sc. horam). MLWVita Eberh. Commed. 5 suscipiebat ... privatis -bus septem pauperes, festivis duodecim. MLWConst. imp. II 427,71 rustici ... privatis -bus non aliud quam stimulum vel reutil deferant. al. β annus et -es i. q. annus completus — ein volles Jahr (de re v. MLWHRG II. p. 288sqq.): MLWCapit. reg. Franc. 134,5 cuiuscumque hominis proprietas ... commissum in bannum fuerit missa, et ille ... annumque ac -em in eo banno esse permiserit, ulterius eam non adquirat. MLWBonizo ad amic. 8 p. 609,23 si quis ante annum et -em ab excommunicatione non fuerit solutus. MLWDecret. Bern. 22 que (sc. bona) burgensis -em et annum in quieta habuerit possessione. al.v. et vol. I. p. 681,36sqq. 2 meton. de animalibus unum -em viventibus: MLWAlbert. M. gener. 2,3,5 p. 206,13 quaedam perficiuntur in esse in -e, et corruptio eorum completur in nocte, sicut patet in pisce, qui dicitur -es vel effimera, quia eodem -e naturali moritur et oritur (item de pisce: MLWanimal. 24,29). MLWanimal. 1,98 animalia ... non habentia sanguinem ... multis moventur pedibus, sicut animal -es (cf. p. 490^a,35 ἐφήμερον) vocatum latine, graece autem gyrgyz; ... -es autem vocatur eo, quod eodem -e moritur, quo nascitur. B latius: 1 certum temporis momentum, terminus — Zeitpunkt, Termin: a gener.: α in univ.: MLWForm. Andec. 20^tit. ingenuitas a -ae presente (20 a -aei p. MLWChart. Sangall. A 138 a tie p.). MLWLex Raet. Cur. 9,28 qui minore crimina fuerint detenti, venerabiles -es Pascae in omnibus absolvantur. MLWVita Desid. Cad. 40 -em ... annualem deposicionis eius adventantur parentes contractae foeminae eqs. MLWCarm. de temp. rat. 781 decimum et quartam -em servate lunae paschalis. MLWAntidot. Berolin. 25 accipit mulier ipsis pilolas sub -e menstruae suae ante biduo aut triduo (MLWsim. MLWAntidot. Glasg. p. 115,20). MLWWiduk. gest. 3,10 sponsionem dat rex foederis ... spontanei -em locumque apud urbem Augustanam designans. saepius. β de -e mortis: MLWTrad. Frising. 419 (a. 819) si in ipso comitatu ... -es suus eum (Meginhardum) prosequeretur.MLWlocut. -em obire i. q. mori — sterben: MLWEinh. Karol. 3 p. 5,20 Pippinus ... morbo aquae intercutis -em obiit (MLWWiduk. gest. 1,22 p. 34,20 [rec. A] -em extremum. MLWOtto Frising. gest. 1,10 p. 26,18. al.). b eccl. de -e iudicii novissimi: MLWWalahfr. Wett. 789 haec (sc. pestis) ... significat ... -em mundo properare futurum, terminus ut tandem ponatur in ordine saecli. 791 ecce, -es veniet, nostrum sit quisque paratus. cf. et p. 602, 32. c publ. et iur. : α de -e causae agendae (‘Stichtag’) : MLWChron. reg. cont. I MLWa. 1188 p. 138,38 ubi archiepiscopo ... post plurimos -es ex sentencia prefixos, quos ille supersedit, tandem peremptorium -em sentencialiter posuerat imperator. MLWChart. Pomm. 628 p. 36,4 nos ... -em ipsis continuavimus usque ad horam -ei terciam subsequentis. MLWlocut. -es legitimus (-es et lex: p. 604, 3): MLWForm. Wisig. 21 ut post transitum meum -e legitimo hanc voluntatis epistolam apud curiae ordinem gestis publicis facias (sc. [] filius) adcorporare (MLWForm. Marculfi 2,17 MLWl. 8. MLWChart. Garz. 1 p. 81,32). MLWDipl. Loth. III. 35 p. 59,27 eis (villicis et iudicibus) iure et lege ministeriorum ... -em et legem abbates constituant. β in -e epistulae ascribenda: MLWDipl. Merov. I 71 p. 63,50 data, quod ficit minsis Abrilis -aes tres (sim. MLWChart. Rhen. med. I 8 p. 11,39 facta cartula ... sub -e, quod eqs. MLWChart. Fuld. B 18. MLWTrad. Frising. 353. MLWal.). MLWTrad. Frising. 13^a actum ... sub -e consule, quod fecit pridie kal. iun. regnante ... duci Tassiloni anno xii (MLWConc. Karol. A 16^B. MLWTrad. Frising. 23 p. 52,29 -e MLWc. MLWibid. saepe [de formula v. MLWBresslau, Urkundenlehre. II. p. 406 MLWadn. 4]). d medic. de tempore menstrualis fluxus sanguinis: MLWBotan. Sangall. 40,3 cum ... femina in suos -es fuerit eqs. 2 tempus — Zeit (saepe usu plur.): a in univ.: MLWTrad. Frising. 183 p. 174,28 (a. 802) habeat ipsas res ipse episcopus ad suam ecclesiam omnibus -bus evindicatas eqs. MLWGesta Neap. 35 p. 421,7 horum -erum Gisulfus dux gentis Langubardorum Benebenti Campaniam ... vastavit. MLWWiduk. gest. 1,4 stetit ... illud foedus inviolabiliter multis -bus. 1,41 erant ... -es, quibus regnavit Heinricus, xvi anni (cf. Vulg. III reg. 2,11). MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1072 p. 275,41 his ... -bus Mediolanensis aecclesia episcopo decedente aliquamdiu vacat. MLWChart. Bern. I 4,152 p. 366,34 quum longus -es rei geste memoriam auferre solet eqs.spectat ad hilaritatem, securitatem: MLWBonif. epist. 91 p. 208,27 duas vini cupellas ... transmisimus petentes, ut ... inde lętum -em cum fratribus vestris faciatis (MLWForm. Sal. Bign. 16 p. 234,23. MLWsim. MLWAdam gest. 3,5 p. 147,11 bonum -em). b de tempore vitae (de regnandi tempore: MLWl. 35): α proprie: MLWConc. Karol. A 15^A,5 legem, quam habuerunt in -bus patris sui (i. Tassilonis) nobiles et liberi et servi eius eqs. MLWLiutg. Greg. 7 p. 73,2 ut bono fine ... terminare mereretur Bonifatius ... -es suos. MLWTrad. Frising. 124 p. 135,24 trado (sc. Folrat) ... istam traditionem in beneficio ... nepus meus ..., ut a -bus suis concessum habeat. MLWLex Saxon. 47 ad -es suos dotem possideat mulier. MLWEinh. Karol. 17 p. 21,15 per hoc nullo gravi damno ... Germania a Nordmannis -bus suis adfecta est. MLWThegan. Ludow. 7 in senectute bona plenus -erum perrexit Karolus in pace (MLWThietm. chron. 2,18. al.; cf. Vulg. gen. 25,8). al. β meton. de mundo, saeculo: MLWIoh. Mett. Ioh. 93 p. 363,48 quamdiu foris erat, humani -ei latrocinia sollerter attendens secreti sui ... seculares arbitros esse cavebat (spectat ad Vulg. I Cor. 4,3). MLWChart. Eichsf. 232 p. 137,1 pro redimenda -ei malitia, cui maxime subiacent, qui se ipsos tueri non prevalent eqs. c de aetate: α spectat ad aetatem puberem, maturitatem: MLWLex fam. Worm. 2 quousque haeres ... ad suos -es pervenerit (MLWChart. scrin. Col. B 816). MLWChart. scrin. Col. A II 1 p. 140,28 ille (heres) fuit infra -es suos et exfestucare non potuit, donec veniret ad -es discretionis sue. β spectat ad senectutem: MLWWalth. Spir. Christoph. II 4,217 implevit ... sterilem Sara fertilis alvum festinans partum, quamquam sit fessa -erum. Mandrin