Eintrag · Mittellateinisches Wb.
deus m.
deus, -i m.MLWscript. et MLWform. notabiliores:nom. MLWsg. deos: MLWl. 31.nom. MLWpl. dii pro dī: MLWFroum. carm. 2,9.MLWdat. MLWpl. dies: p. 542, 6.MLWmetr.:dēos: p. 542, 7.d: MLWMilo carm. 3,4,2,259.de etymologia: MLWExpos. miss. 10 -us a diligendo dicitur, quia omnia diligit et gubernat, quae creavit eqs. MLWAlbert. M. miss. 1,3,12 p. 29a,8 -us ... est nomen gubernationis ..., quod nomen, si derivatur a verbo Graeco ϑεωρέω, ... idem est, quod cuncta videns oculo providentiae. MLWal. divus, numen, ϑεός — Gott(heit): 1 de Deo christiano: a usu communi: α in univ.: MLWForm. Andec. 22 quem (sc. blada) ... -osdeos dederit. MLWLex Alam. 41,1 credat iudex se apud -umdeum (altissimum iudicem MLWvar. l.) mercedem recipere (cf. Vulg. Matth. 6,2). MLWLex Baiuv. 1,8 illi, qui sunt ministri altaris -idei (Domini MLWvar. l.), duplicem conposicionem accipiant. MLWWalth. Spir. Christoph. II 4,143 in commune -umdeum summi veneremur Olimpi. MLWUrso anat. 7 invocans -umdeum (decum MLWed.) ... menbrorum in humano corpore positionem ... exprimam. persaepe. v. et p. 542, 19. 29.in formulis chartarum: MLWChart. Rhen. med. I 8 p. 11,26 (a. 720) si quis ... contra hunc testamentum ... venire temptaverit ..., inprimitus iram -idei omnipotentis incurrat (sim. MLWTrad. Frising. 1 p. 27,28. saepe). MLWChart. Argent. I 545 sic adiuvet me -usdeus et omnes sancti (MLWsim. MLWChart. episc. Hild. III 74). β de Patre: MLWLiutg. Greg. 14 secundum scripturae testimonium flagellavit -usdeus filium suum in hac peregrinatione (spectat ad Vulg. Hebr. 12,6; MLWsim. MLWThietm. chron. 4,72. MLWal.). MLWWalahfr. Mamm. 19,38 non magicas didici vel profero fraudes, sed natum coluisse -idei. MLWcarm. (?) 83,12,2 vos (sc. martyres) crucis Christi socios rogate, qui -idei patris comitantur agnum (sim. MLWThietm. chron. 1,17. saepe). MLWal. γ de Christo (in indicatione anni: l. 52): MLWTrad. Frising. 3 (a. 748/50) ad ecclesiam beatę -idei genetricis Marię (sim. 5 p. 31,5. persaepe). 481 actum est hoc ... in iii. id. dec. ... anni -idei dcccxxiii. MLWPoeta Saxo 3,10 postquam -usdeus est homo natus. MLWFroum. carm. 15,7 quia natus adest -usdeus. MLWChart. scrin. Col. A II 1 p. 107,24 Henricus panifex -idei (i. hostiarum pistor, ut MLWvid.) et uxor sua ... emerunt domum. persaepe.in MLWlocut. -usdeus homo: Alcuin. MLWrhythm. 1tit. (MLWMGPoet. IV p. 904) de trinitate et de Christo -odeo homine. Poppo Trev. ad Bened. (MLWMGScript. VIII p. 177,42) cum ... amore visionis sepulchri -idei hominis Ihesu Christi Ierusalem ... profectus fuissem. MLWAlbert. M. sacram. 223 p. 146,34 fluit virtus ab eo, qui est verus -usdeus homo passus. saepe. δ de Spiritu sancto: MLWRup. Tuit. trin. 34,3 MLWl. 75 Spiritum sanctum credimus et confitemur verum esse -umdeum ac Dominum, patri et filio consubstantialem. ε de trinitate: MLWRhythm. 8,1,2 alta prolis sanctissime -umdeum promissa nobilis. Liutpr. serm. 117 (MLWCC Cont. Med. CLVI. 1998. p. 156) sint tres dii, ut tu, christiane, fateris. MLWRahew. flosc. 1,18,4 in -orumdeorum numero numquam aberratis. MLWal. b in nominibus eorumque interpr.: α hominum: MLWVita Theod. 4 p. 39,5 mater eum ... Theodericum in baptismate fecit nominari, quod potest interpretari -idei contemplator. MLWSchol. Adam gest. 25 -odeo (Domino MLWvar. l.) carus nomen sortiri meruit Odinkar. β plantae: MLWGloss. Roger. I B 1,10 p. 529,39 recipe [] ... trescolanam ..., id est herbam -odeo gratias. γ medicaminis: MLWTheod. Cerv. chirurg. 3,44 p. 172G alios (lapides) generari non permittit potatio ulterius, unde et -idei manus vocatur. 2 de deis paganis et falsis (in nomine plantae: l. 9): a in univ.: MLWPass. Fel. et Reg. 3 (MLWZSchweizKirchGesch. 65. 1971. p. 136; MLWs. VIII.2) Decius dixit: (sacrificate dies) (diis MLWvar. l.) eqs. MLWVita Erasmi 438 hic (sc. filius Dei) superat -osdeos magna virtute malignos. MLWAlbert. M. veget. 6,450 silvestris ... salvia alio nomine dicitur ambrosia -orumdeorum, eo quod ... dii facti sunt immortales ex eius comestione. persaepe.MLWmeton. de simulacro: MLWWett. Gall. 7 -osdeos conterebant peregrini. MLWThietm. chron. 6,22 Liuzici nostris ... sotiantur, -osdeos suimet precedentes subsequuti. b de hominibus: MLWHelm. chron. 6 p. 16,25 sanctum Vitum ... pro -odeo venerantur Rani, creaturam anteponentes creatori. MLWChron. reg. cont. III MLWa. 1210 p. 230,43 qui (Remundus) erat ... prin-ceps tocius perversitatis (sc. haereseos) et ab eis (Begginis) quasi -usdeus colebatur. MLWAlbert. Stad. chron. MLWa. 1186 sepultus est Machometh, -usdeus gentilium. c de diabolo: MLWRup. Tuit. vict. 1,8 p. 15,26sq. negavit Satanas ... -umdeum esse creatorem suum, dixit et se esse -umdeum. d de animali: MLWAnnal. August. I MLWa. 1068 avecto ... equo, quem pro -odeo ... colebant Liutici. e de rebus: MLWHerm. Carinth. essent. 2 p. 170,17 qui (Chaldaei) beneficium ignis male compensantes, ignem sibi -umdeum altissimum statuerunt. MLWAlbert. M. summ. creat. II 1,59,1 p. 512b,30 appellat Homerus -osdeos planetas. MLWal. 3 per compar.: a de hominibus: α spectat ad magnificentiam, beatitudinem: Carm. var. III A 7,40 p. 627 alter (i. Christus) per meritum paradysi sede locavit fonte sacro genitos, fecit et esse -osdeos MLWeqs. (cf. Vulg. Rom. 5,12sqq.). MLWRup. Tuit. vict. 2,6 p. 53,10 -idei ... hęc erat pia intentio ..., ut homo ... ipse, quod natura non erat, gratia -usdeus (-idei MLWvar. l.) fieret. MLWal.de sanctis: MLWConst. Constant. 111sq. percunctati ... eum (papam) sumus, qui isti dii (duo MLWvar. l.) essent Petrus et Paulus MLWeqs. β spectat ad potestatem, dominium: MLWEugen. Vulg. syll. 6,9 〈cum〉 te (sc. papam) dominum, immo -umdeum, meque pulicem considerassem.de imperatore Romano antiquo: MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1077 p. 297,27 ut vocaretur Octavianus -usdeus et dominus. b de ventre (loci spectant ad Vulg. Rom. 16,18): MLWIoh. Canap. Adalb. A 27 quorum (Pruzzorum) -usdeus venter est. MLWCarm. Bur. 211,1,3 venter -usdeus meus erit. Gansweidt