Laus das Wort ist allg. u. zwar Rhfrk
laus, [] -ǫu- [Birkf-Idar
-ō-], Pl.
-ai-, –ęi- [
-ē-]; Mosfrk
lǫus, –ou-, Pl.
-ę·i.-; Ahr im Diphthongierungsgeb.
lous, Pl.
-ø·y.-; sonst
lūs, Pl.
-ȳ-, im Geb. der Schärfung
-ȳ:-; Siegld
lus, Pl.
-ī-, –ȳ-; Klevld
lus [lrhn.
n. einschl. Geld-Walbeck Veert Issum, Mörs-Kamperbr Lintfort Baerl vielfach
-y-], Pl.
-ȳ-; Demin.
laisχə usf.,
lyskə f.: 1. wie
nhd., u. zwar
Kopp-, Hohner-, Schof-, Filz-, Kleider-, Blatt-, Baum-, Schlof-, Wandl. (Wanze) (
s. d. W.). a. die Kopflaus. RA.:
Leis so dick wie Quetsche (Zwetschen) Hunsr, Trier, —
Quetschenkere Kreuzn, Bitb-Dahlem, —
en Gerschtekeid Neuw-Datzeroth, —
ene Krauvogel (Schneegans) Aach-Münsterbusch, —
de Hede (Zigeuner) Neuw-Datzeroth;
den hät Geld wie Dreck on Lüs wie Dobbelstein (Würfeln) Mörs, Geld, MGladb, Wippf;
Preis vo Bridannijen (Ortsteil von Trier)
hot Leis wie Kastannijen! Trier-Stdt. —
Leis on Fleh es schändlech Veh Goar-OGondershsn.
En L. es besser bie en Fluh; se höppt net weit un springt net huh Kobl-Kettig.
Fluh on L. wonnen en em (einem)
Haus Daun-Strotzbüsch.
Dir liewe Leis, wat Fleh! scherzh. Ausruf der Verwunderung Bernk-Crummenau (
s. weiter bei Floh). —
Met den Netten (
Nissen )
es miəh to donn äs met den Lüsen Sol.
Bim, bam, Beissercher, wo Nisse sin, sin ach Leisercher wo man Spuren eines Fehlers sieht, dort muss er auch vorhanden gewesen, vielleicht auch noch da sein Kreuzn;
mein Gei, de hät en schen Weis; wou Neăssen seən, do seən och Leis Merz-Bergen. —
Achter de Ohre worde de Lüskes gebore; midden op de Werwelkopp, dor is de Lüsekerkhoff Emmerich.
Op de Stir (Stirne)
gohn se (die Läuse)
lihre; hänger (hinter)
de Uəhre gohn se lure; en de Nacke gohn se kacke, op de Nölle (Scheitel)
gohn se brölle Sieg-ODollend, Bergh-Blatzh OEmbt, Köln-Brühl. —
Klen Konner (Kinder)
on deck Leis, die machen de Narre weis Prüm-Ihren.
Ape (Affen),
Pape on Flermüs, Avekate, Hebamme, Flöh on Lüs, die mott mer sech van't Lif halde Kref, Klev.
De L. on de Mus on de Afgus (Abgunst),
de friss ganz Wolleberg (Schleid-Wollenbg)
us. — Su hell Hor zillen gere Leis helle, blonde Haare ziehen gerne Läuse Trier, Verbr.
En L. zillt sich on dem Dreck Malm-Vith.
Pelz on L. fingk (findet)
sech Gleich u. Gl. gesellt sich Sieg-ODollend.
Lompe zehje Läus May-Polch.
Kläre (Kleider)
mache Leit, un Lumpe m. Leis Simm, May, Sol, Köln.
Prokeseeren (Überlegen)
on Lüs kömmt van ärm Lü Kemp, Kref.
En Frommsonniglaus (Fronsonntag-)
brengkt honnert en't Haus Koch-Lutzerath.
De es noch ze domm, fir Leis ze zehje Kobl-Mülhf.
Doə wasse (wachsen)
Lüs met Stetz (Sterz)
noə gesagt, wenn zwei arme Leute heiraten; Hochmut kommt vor dem Falle; die Sache hat unangenehme Folgen Aach-Stdt. —
He hät Lüs eigentl. u. er taugt nicht, nimm dich vor ihm in Acht;
he hät en besongere Zort van Lüs er hat den andern etwas voraus Rip, Allg.;
[] du moss dem Kengk (Kinde)
ens der Kopp röste (nosehn), dat hät Lüs MGladb;
hen hot kan Leis, de L. hon hen Trier-Stdt, Verbr.;
dau has kä Geld, awer Leis Koch-Bertrich;
deə hat miəh Lüs, wie he ernähre kann Aach-Münsterbusch;
der hot viel Leis un wenig Fleh Kreuzn-Kirn;
er hot meh Leis als Horkeid uf em Kopp Simm-Laub, —
mih Leis als Hor of em Kopp Zell-Enkirch, Allg., —
mih Lüs wie Verstand Eusk-OGartzem;
mer mant (meint),
de häts e por Leis mih wie eich zu einem Hochnäsigen Trier;
mer meint, de Läus hätte ne uf der Lest (Liste) Koch-Bremm;
mer mant (meint),
de hätt de Läus fer de Zucht Koch-Treis.
Häs de Läus? Jo, de klänste kann en ere (irdene)
Peif rache (rauchen) Kobl-Weissenthurm.
Moder, M., ek häbb et all tu wat gebrach, riep de Jong, dor hatt hei Lüs Mörs-Rheinbg.
En hot Geld esu völlig, wie de Bedelmann de L. Bitb-Mettend.
Et es geinen Jonker so krus, he het doch wall ens en L. Sol, Mülh-Ruhr (
Jüngferke), Ess;
dor es gen Jöffer so krus, of se fujt (zieht auf)
wäll en Floh of en L. Mörs-Xanten;
et ös (et geiht) niet so krus, et fend sech doch noch en L. auch an dem Besten findet sich noch etwas auszusetzen Mörs.
Eich hun liewer Leis am (im)
Bett als Flih sagte der Bauer, da hiess seine Frau
Leis (Elisabeth) Trier-Schleidw.
De sett voll Lüs eigentl. u. er hat drückende Schulden Rees;
de es stif va Lüs Eup;
de rert (rieselt)
van Lüsen Lennep;
de vergeht van Lüs; de kann sech van luter Lüs net erhale Rip, Allg.;
er es steif voll Leis Simm.
De Leis fressen en noch (of) so viele L. hat er; so faul ist er; im Elend wird er noch untergehen; die Schuld erdrückt ihn;
den fr. noch de Leis on de Flih Mosfrk, Allg.
De Leis schlefen den on (in)
de Bach Prüm-Ihren;
den schläfen de Leis nach mat em Säl (Seil)
fort Saarbg-Cahren.
Dem es ken L. für 'n Daler fel (feil) Altk-Wissen. —
Jetzt kriet's Kälbche Leis! jetzt ist alles verloren Saarbr, Ottw.
We sich mit em Beddeler schleiht, de krig Lüs Mülh-Ruhr.
Van Win krit me Lüs man verarmt u. gerät in schmutziges Elend NBerg, Verbr.;
no Weng krigen arm Löck (Leute)
Lüs Wermelsk, —
do krit de Bur Lüs no Eusk;
wenn de Bauer Wein drinkt, da gen de Leis sei best Veh Bitb-Bickend. —
Ik lot mej van ouw gen Lüs anpoten (anpflanzen)
! Rees. —
En kennt sen Leis op em Kop er kennt seine Leute Bitb-Niedersgegen.
Den hot e gescheide (gode, schlaue) K., fer Leis ze zillen (züchten) Trier, Mosfrk.
Eich wollt, dau hätts su vill Leis om K., wie mer faul Äppel braucht, fer de Trieresch Breck enzeschmeissen, on en Ärmchen, dat de dech net kraze kanns! Trier-Stdt.
Ich han en Gebiss of em K. (ein Jucken),
wie wammer Leis hätt Saarl.
He vergett (vergisst)
noch de K. met de Lüs Kemp-Brüggen.
Eich wensch dir suvill Gleck em naue Johr wie honnert (dausent) Leis of änem (an äner) Hor! Trier, Saarbg.
Dem hon de Leis eningebaut wenn
[] das wirre Haar Knoten bildet Simm-Laub.
De hät och ene Paradeplatz (
Glatze )
(Spillplatz) för de Lüs Köln-Stdt, Mörs, —
en Danzborem vor de Leis Simm-Laub;
hen es so kahl, dat der (dort)
gen L. op hält Geld-Leuth;
de Kerl hät en Plat, dat sich ken L. drop holde kann Duisb;
wenn de Lüs donnt Polka danze op de graue Platekopp, dann mott me Schursongk (Scheuersand)
nehme, dann gonnt se all kapot Geld-Hinsbeck.
Leis om (am)
Bort (
Bart ),
L. om B.! Ruf der Kinder hinter einem zerlumpten Kerle Trier-Stdt.
Ömmes en L. en den B. sette Scherereien bereiten Kref, Trier;
e setz sech Lüs en de B. Aach-Merkst.
Hej krabbelt de Lüs üt den B. entledigt sich seiner Schulden Klev-Cranenbg.
U (an)
jedem Fanger (Finger)
e Rangk (Ring)
un de Bockel voll Leis! Trier-Mehring.
De jag sech selver de Lüs op den Hals bereitet sich selber Unannehmlichkeiten Sieg-Thomasbg.
Enem (sech) en L. (Lüs) en de Pelz setze in schwierige Lage bringen, etwas einbrocken Rip, Allg., —
poten Kemp, Mörs;
mer bruch sich kein Lüs en der P. ze setze, de kumme vun selver Köln-Stdt.;
Lüs em Pailz han Tücke Sol.
Wenn sech en L. en de P. setzt, de macht sech noch emol so breit we ain, de emmer dren gewese es Siegld.
De es so krüddelig (leicht erregt)
wie en P. voll Lüs Aden-Virnebg, —
so greinig wie en P. v. L. Simm-Riegenr.
Ick well mei ken L. an den Panz poten! keine Unannehmlichkeit bereiten MülhRuhr-Dümpten.
De hät en L. em Uhr (
Ohr ) er ist verärgert, mürrisch, wortkarg, hält mit seiner Antwort zurück; er ist hinterlistig; man weiss nicht, was man an ihm hat Rip, Nfrk;
ech sall öm ens en L. en en Uhr sette ihn ärgern Heinsb-Wassenbg;
de sitz wie en L. hinger dem Uhr Köln.
Der hät Lüs em Buch (
Bauch ) ist schlecht gelaunt, hat Hunger Sieg, Gummb;
he hat Lüs e gene Buk der Magen knurrt Eup;
drink nit so viel Wasser, sust kries de Leis in de B.! Simm, Verbr.
Et es em en L. üvver de Levver (
der Navel Geilk-Beeck)
gekroche (gelofe) er ist verstimmt, beleidigt Rip, Allg.
Der hat soviel Geld wie L. om Hemd Ottw-Wiebelsk, —
wie Lüs op et Ferke Erk-Vossem.
He es esu wiselig (unruhig)
wie ne Ferkesstetz voll Lüs Köln-Stdt, —
kremmeleg wie ene Poggestert, den voll Lüs sett Mörs;
de bewegt sech (ös so löstig) wie ene Ferkesstart, de voll Lüs ös Kemp-SPeter;
he es so voll Komplimente wie ne Poggestert, de voll Lüs es Kref-Osterath.
Dat Heu (saures H.)
es got, für de Köh de Lüs op der Balg te fore (füttern) Grevbr-Wickr. —
Dat sütt (sieht)
ut wie en L. op et Bäffke Duisb.
Me sütt (sieht)
de Lüs wäll op de Kler (
Kleider ),
mär nit dronder Mörs-Rheinbg.
Ümmes en L. in et Wammes sette Nachteile bereiten MülhRuhr, Aden-Kaltenborn.
De es eso driəl (geschäftig)
wie en L. en em ale W. Gummb-Nümbrecht, Wippf-Geilenkausen.
De Lüs van den Beus (Jacke)
afhäbben der Schulden ledig sein Rees-Haldern.
[] As he no Düsberg kom, kos (konnte)
sich kin L. an de Rock fasholde Duisb.
Uwe hon se seire (seidne)
Mäntel an, unne siewe Maller (Malter)
Leis dran! Simm-Schwarzerden.
En al Hüser vill Müs, en al Pelze vill Lüs Köln-Stdt.
Et geht op on af wie en L. en't Hemm (
Hemd ) es ist bald so u. bald so Kemp, Geld, Mörs, Klev, Sol, —
onner et H. Kemp-Lobberich.
Hei bevne (bebte)
wie en L. in't nackse H. Mörs-Rheinbg.
Öm en L. in't H. setten Schwierigkeiten bereiten Rees-Haldern.
En as nöt am (im)
Stan (Stande),
fir en L. aus em H. ze jägen er ist untauglich, zu bequem Trier-Mehring.
Dat es besser als en Kapp (
Kappe )
voll Lüs Bergh-Kirchherten.
Der brengt noch kä L. aus em Knopploch so faul ist er; er bringt nichts fertig Ottw-Elversbg.
Et ös su heiss, de Leis kommen zu de Kn.lächer eraus Trier-Stdt.
Et moss de Mode no gohn, on wenn de Lüs an de Kn.loucher eruskomme Bergh-Blatzh. —
Äm (einem)
e L. en de Grend hucke Unannehmlichkeiten bereiten Saarbr-Sulzb.
Wann die L. in de Gr. kimmt, dann wuhlt se (werd se frech) wenn Arme plötzlich reich werden, dann wird es ihnen zu wohl Simm, Goar, Kobl, Neuw;
wenn die L. aus 'm Gr. kemmt (krawwelt), werd se frech Saarbr, Wend;
du bischt so (ge)frech wie e L. em Gr. Saar.
Der hat et wie e L. im Gr. er fühlt sich wohl Merz-Nunk.
De L. aus em Gr. pittele knifflichen Auftrag ausführen Ottw-Wiebelsk.
Der kann kän L. aus der Gr. jaə (jagen) so dumm ist er Saarbr.
Die Welt is e Grindkopp, un mir sin die Leis druf Saarbr.
Je kodder (schlimmer)
der Plack (Grind, Kopfausschlag),
je fetter de Lüs Köln-Stdt.
Do hät sech Pl. on L. gefongen (-funden) Gleich u. Gl. gesellt sich gern Elbf.
De hät e Levve (es su vergnög, monter, föhlt sech su got, mollig) wie en L. em Pl. Rip, Berg, MülhRuhr.
Den as esu wibelig (unruhig,
grandsig ‘empfindlich’)
wte en L. am (im)
Roff (Schorf bei Ausschlag) Saarbg, Trier, Bitb, Prüm, Malm,
E guckt wie en L. aus em R. ebd. —
Der es so arm wi en L. om Kamm Gummb-Berghsn.
Er es eso geschäftig wie e L. im Kendbett Birkf-Idar, Trier-Stdt, Bitb-Speicher.
E fehrt sich of be en L. in de Remmkett (Brems-) Koch-Weiler.
Dat steiht wie ein L. op en Botterwell Mörs, —
op en Botterklutt Kemp, Geld, —
Botterklutten Mettm-Wülfr, —
Botterweck Kemp, —
op en Botterramm Kemp-Süchteln, —
op nen Teller Kemp-Hüls.
En kregt ävver net, för en L. aus der Äischen ze hollen er kriegt nichts beim Spiele; Leute, die über ihre Verhältnisse leben,
han dann noch net, för en L. us der Ä. herauszejagen Malm-Weywertz.
Der hot noch kä L. aus der Äschekaul gehob der Maulschaffer Saarbr-Sulzb.
Wenn de Kopp geschoəren ös, dann danzen de Lüs op de Stoppele wenn die Sache klar gelegt ist, kann man auf den Grund sehen Kemp-SPeter.
Su langsam ginn (gehen)
wie en L. om Stoppelfeld Kobl-Neuend.
Do kruche [] (kriechen)
de Lüs övver de Stross in dem Ort ist Schmutz, kein Wohlstand Schleid-Hellenth.
He kann kinn L. van der Roster (öwer de R.) böre (heben) es geht ihm schlecht Duisb.
Setzt dir de L. hinne om Dach? Nä, ech hiren se owe trabbe! Kobl-Weissenthurm. —
Er lösst de Leis krabeln, wuhin se Lost hun lässt sich von andern übervorteilen Bitb-Niedersgegen.
Ane dene därf noch kä L. krawwele er ist leicht beleidigt Ottw-Merchw.
Dem spazeere de Lüs üəver der Kopp MGladb, Allg.;
de Lis spröngen öm en er ist arm Schleid-Hellenth. Wenn Läuse über den Kopf kriechen u. man sich kratzt, so sagt der andere:
Loss setzen, ich bezahle Kosgeld Köln-Stdt;
loss se weil noch setzen, moər (morgen)
sein se decker Bitb. —
Kribbeleg (
kremmeleg Mörs)
wie en L. gleich ungeduldig, unwillig, beleidigt Rip;
frech wie en L. Saarl-Wadgassen.
He es su wacker wie en L., die et Krütz (Rückkreuz)
terbroken het er ist sehr faul Mettm.
Ons geht et wie de Lüs, sej sind ruppereg, wenn me se tärgt (reizt) Mörs-Rheinbg. —
Ech han Honger (Schmacht, sen su hongerig) wie en L. Rip, Allg.
En hungerig L. beisst scharf Kobl, Allg.;
h. L. beissen am bəisten (bösesten) Prüm-Ihren;
mager Lüs bisse schärp Aach, Köln, Schleid, Monsch;
et beisst neist schalkiger als en h.ə L. ein bedürftiger Schwiegersohn ist unangenehm May-Hatzenport;
wann de L. hungerig as, beisst se um (am)
Roff (Schorf) Trier-Schleidw;
wann en h. L. un et Beissen kimmt, weiss se net, wann se soll nolossen ebd.;
bat für en L. biss dech widder? was ficht dich an; worüber hast du wieder zu klagen? Sieg-Ägid.
Dem steche de Lüs er wird übermütig; er hat Schwierigkeiten, Schulden Aach-Münsterbusch. —
De Leis suchen fangen Mosfrk;
am (einem)
de L. sechen ihn verprügeln Bitb.
Flass (Flachs)
kruggen (krauten)
on Lüs sücken es en kribbelige Ärbicht Wippf.
Sük dech de Lüs mar es (nur einmal)
ehr van din eigen Kamisol! sieh erst auf deine eigenen Fehler Mörs-Schwafh.
Lott os öm ens de Lüs gripe (greifen)
! MGladb.
Du bes noch te domm, datsde en L. fängs Kemp-Dülken.
De ka ser selwer de Lis net fänge on well anner Li de Fleh f. Siegld.
Ich brauch dem die Leis doch net se fänke ihm beizustehen Ottw-Merchw.
Gang häm on fäng der de Läus, on dann bes de noch ze domm, für met ze schwätze May-Wassenach.
Ek gohn no Hüs en fang en L. en legg em op de Sten en knapp (fret) em allen (allein) sagen die Kinder, wenn sie spielmüde nach Hause gehen Emmerich.
De krit de Lüs gefange er wird ausgeschimpft Eup-Raeren.
Dat hat der em Greff wie der Beddeler (Beddelmann) de L. er ist sehr geschickt Rip, Allg.
Och at (schon)
got, sät der Fluhfänger, du hatt he en L. gefange (kregen) Rip, Allg.
De wet (weiss)
ock, wat e driwt (deht), wenn he en L. am Sel (Seil)
het er ist sehr schlau NBerg, Rip, SNfrk, Mörs.
Der schafft (fehrt sich op) wie en L. om (im)
Sel Daun-Strohn.
Et es [] neist Kläns, we mer en L. un (an)
er Ket (Kette)
fehrt! von einem, der arm ist und sich protzig geberdet Bernk-Neumag.
De es se dumm, vor en L. am Rieme se läre (leiten) Simm-Riegenr.
De kann ken L. krauen (kratzen) so schwach ist er Bergh-Kirchherten.
Dem han se de Lüs gewäsche ihm den Kopf verhauen Sieg-Rott.
En L. kann me wäsche on vrönge on wiər (wieder)
en de Kes (Kiste)
brenge Kemp.
He setz wie en L. tösche (zwischen)
zwei Nägel (Fingernägel) in der Klemme, Rip, —
ounder gene Nagel Eup;
he setz su fas wie en L. zwesche zwei Näl Schleid-Glehn;
er föhlt sech be en L. zwösche zwei Stöhl May;
de ös su ferdig wie en L. om Kam (Läuskamme) er stirbt bald Altk-Herdrf.
Arm wie en L. im Kamm Gummb-Berghsn. —
En L. klacken, klicken, knappen, knicken, knippen, knippsen mit dem Daumennagel totdrücken (
s. d. W.).
Den hät sech en L. geknapp sich an den Kopf gestossen Mörs-Vluyn;
dem knappen ech noch de Lüs! ich ohrfeige ihn Waldbf-Wildbg.
Mät ouw häk (habe ich)
ok en Lüske te knappe ein Hühnchen zu rupfen Rees.
Dem hon ech de Leis geknickt den Kopf verhauen Prüm-Mürlenb.
E brauch wedder (weiter)
neist ze machen wie Leis ze knacken er braucht nicht zu arbeiten Bitb-Mettend.
De kann ken L. knippe (knippse, knecke usf.) kein kleines Hindernis beseitigen, er ist schwächlich Allg.;
dau bes se armselig, fir en L. se klecken Bernk-Dhron;
du bes noch ze domm, für en L. ze knöppe Daun-Lissend.
In Kapellen (Kr. Geld)
knappe se de Lüs op den Teller on freten de Feller Mörs.
De hät sech so satt gesse, dat mer op sengem Buch en L. kneppsen kann Neuw-Ohlenbg, Allg.;
se hat suə fas Flesch, dat mer künnt ene L. drop knecke Aach, Allg.;
de kann en L. om Büdel (Hoden)
knappen er ist mannbar Sol.
Den wellt Grosshans spiele on kann kän krank L. dot mache! Hunsr; der Schwächling
kann ken L. düde (töten), —
kapot mache Rip, Allg.;
de kann noch kä L. em Grind döde er hat kein Geld Ottw-Elversbg;
du dehs noch ken L. jet! Aach, Jül, Geilk.
Schlap, seit Lambertes, do schlog he en L. duət MGladb.
Dat (Weib)
botscht (putzt)
sich on et het nach kä Strih, fir de Leis ze bərbrennen! Saarbg-Cahren;
däht se sich Streh kafe, fir de Leis ze verbrenne, statt de Hor ze brenne! Goar-OGondershsn;
hätt ich nor so viel Geld, dass ich mir Stroh kafe kennt, vor mei Leis se verbrenne! Simm-Argenth;
kaft och (euch)
erscht Stroh, vor de Leis ze verbrenne! zu Mädchen, die nicht früh genug einen blumen- und bändergeschmückten Strohhut haben können Hunsr;
verbröh iərsch deng Lüs! Schleid-Hellenth;
he mott ock noch van mech et Geld lehnen, öm en Busch Stroh te kaupen, dat he sinn Lüs verbrannen kann Mörs;
deə äs ze arm, sing Lüs ze verbrenne Sieg-ODollend. —
Verschiedenes. De es so klen wie en L. MGladb-Odenk, Saarbr-Scheidterbg;
platt wie en L. Aach, SNfrk Mörs;
de es suə kahl (arm)
wie en L. []Malm, Monsch, SNfrk, Mörs;
so kacks as en L. dass. Kref;
so arm wie en L. SNfrk;
suə näck wie en L. dass. Kemp-Vorst;
su mager wie en L. Rheinb-Meckenh;
so dörr wie en L. Gummb-Berghsn;
so krus wie en L. schwanger Mörs;
su bang wie en L. uWupp, Sol;
su allen (allein)
wie en L. em Pott Düss.
Der eas mir fal (feil)
be en schell (scheel)
L. May-Trimbs.
Et es su eng, dat ken L. durchkann Dür.
He es so dönn, dat me Lüs dör em dorsehn kann Mörs-Orsoy; der Stoff
es so denn, dat mer de Lis derdurch rere (sieben)
ka Siegld.
Die hon Kinner (so viele)
wie Leis Kreuzn.
Denne hass ich noch meh wie e L. Ottw-Spiesen.
E Jong wie en L. zwengt (packt) e Mädche (Framminsch) wie en Haus Mosfrk, Rhfrk.
Wat miəh weərt es äs en L., mott men dragen en't Hus Berg, —
heff op (raf op, nömm op, bör op) on drag et no Hus! Köln, Elbf, Mörs.
De L. as him lewer als de Kopp das Geld ist ihm lieber als die Arbeit Bitb-Ehlenz Niedersgegen.
Dat es ze messe wie e Mängkche (Mande)
Lüs Dür.
Die doh sich op wie e Säckske Lüs die werden mit der Zeit noch reich Heinsb-Süsterseel;
se ös herausgekratzt (aufgeputzt)
wie en Säckelchen voll Lüs Altk-Wissen.
E get Acht wie en L. Saarbg-Schoden;
de passt of bie en L., die en't Strih seicht Zell-Senh.
Er hürt (so gut)
wie en L. Schleid-Dreiborn, Neuss-Büderich. Der Überschlaue)
hürt de Lüs kruche (kriechen) Schleid-Hellenth, —
hosten (husten) Wippf-Pütz, Verbr., —
nietsen (niesen) Bernk-Dhron, —
belle Goar-Trechtinghsn;
de sitt de Lüs fiste (furzen) Aach-Merkst, —
Hei (Heu)
roppen Saarl-GrHemmersd.
Dem san ich de Mänung, dass de Leis von em lafe! Saarbr-Berschw.
De Läus sein om Luəh (Lohe)
schäəlen die Haare beginnen mir zu ergrauen Altk-Hellert.
Loss de Leis net erfrieren! zu dem, der keine Mütze auf dem Kopfe hat Westerw;
die Lüs verkälde sich! Neuss;
hei mott de Lüs wärme er zieht nicht gern den Hut ab Rees;
den zehjt de Kapp net, wäl em sos de Leis krepeeren Aden-Hausen;
de lässt sich de Leis nass were er geht ohne Hut in dem Regen Goar-OGondershsn; bei ganz kurz geschnittenen Haaren
krie jo de Leis de Schnopp Trier-Stdt;
dem verkalen och de Läus May-NMendig.
Ich haə (haue)
der uf de Grindkopp, dass der de Leis därre (verdorren)
! Kreuzn.
Mor (aber),
gej könnt doch gen L. in de Mastdärm kike! nicht alles bedenken Emmerich;
so genau (schärp, spitz) kann mer ken L en de Fott kike (dat mer de Därm süht)! SNfrk;
so genau kann me et net neəhme; wenn me e Lüske onger'm Bückske kratzt, oəhne em wiəh te donn MGladb.
Die schend de L. um ihre Balg sie ist geizig Trier.
Besser en L. em Deppen (Pott) wie gor kän Fläsch Mosfrk, Allg., —
in de Pott as genn Fett Geld, Klevld, —
e L. uf em Brot Simm-Horn, —
en L. en der Zupp MülhRh-Holweide, —
en L. em Kapes Trier, Bernk, Bitb, —
im Kraut Kreuzn;
en L. em Pott es mer lever wie en Duf (Taube)
op [] em Dach Grevbr.
Moder, os Trin schmitt all de Lüs in de Pott! Diese:
nä, Moder, et sind mar Röff (Schorf)
! Mörs.
Ut en L. ene Elefant make MGladb, Sol, Ruhr.
Hej es üt de Lüs herüt aus den Schwierigkeiten, Schulden Rees-Haldern.
Der könnt noch net övver en L. so schwächlich ist er Schleid-Hellenth.
Enen öm de Lüs schlage ihn auf den Kopf schlagen, um die Ohren schl.;
se schl. sech öm de L.; ich gen der glich en paar öm de L.; he hät es öm de L. krege Rip, SNfrk;
hau en op seng L.; ech kunn der an deng L.; ech hauen der einen henger de L.! Sieg;
ech konn der an de Lus! Rheinb-Rupperath;
er horr em die Leis genisst Zell-Sohren. —
Fette L. Wirtshausname Elbf;
en de sibbe Lüs dass. Düss-Stdt, Neuss-Stdt (veralt.);
Lus-Küərten Spottn. für Wippf-Kürten u. so vielfach in Neckr. auf Dörfer,
z. B. Hochsched leit uf der Heh, hot neist wie Leis un Fleh Hunsr.
Specher, Sp. (Bitb-Speicher),
hihen Tor (Turm),
viel Leis un wenig Kor usf. Wittl-Binsf.
Masberig (Koch-Masbg)
leit huh, Düngem (Düngenh)
be en Fluh, Urmerschbach be en Laus, do komme all die Bessensmächer heraus! — Im
Kinderld. Hei huckt e L. (auf die Stirn des Kindes zeigend),
die baut e Haus; hei huckt e Meck (auf die Nase),
die baut e Breck; hei huckt e Floh, die mächt alt eso (damit stösst man mit der Hand dem Kinde unters Kinn) Mosfrk.
De Schneire (Schneider)
un de L., die fordere nanner raus; do nimmt de L. de Owerhand un schmeisst de Schn. unner de Bank, do nemmt de L. de Scher un weist em Schn. de Der (Türe),
un wär de Floh net dezwische gesprung, dann wär de Schn. um's Lewe kumm Hunsr.
A, u, s, aus, du hast eine L., ich habe sie gesehn, u. du musst gehn! Auszählr. Trier-Schleidw.
Et soss e Äffche om Treppche für de Grossmotter senger Dür, hatt e Schlöppche (Schleife)
om Köppche on e Lüs-che dofür Neuw-Strauschd.
Lüs-che schwenke! Ruf des in der Schaukel Sitzenden zur Anfeuerung derjenigen, die die Schaukel in Bewegung setzen Waldbr.
Schännen (schimpfen),
sch. duht nöt wih; we mech schännt, hot Leis o Flih! Trier, Allg. — Im
Rätsel u.
in Scherzfragen. Et komen zwei Hacken (Beine)
den Hoff erop ze tacken, dobovver en Mellsack (Bauch),
dobovver zwei Wegewiser (Arme),
dobovver en Möll (Mund),
dobovver zwei Sieflöchelcher (Nase),
dobovver zwei Kicklöchelcher (Augen),
dobovver ene Dösch (Kopf),
do spaziere se em Bösch (in den Haaren) Mensch mit Läusen MülhRh.
En e eng Gätzke (Gasse),
doə woər e kle Prenzesske; doə koəme twei Heəre gegange, die noəhme Pr. gefange, die breiten (brachten)
et no Frimmelefrimm, von doə noə Näəlstadt, doə woəd et duət gemäck MGladb (
s. bei Floh).
Et geht e Jäger uf de Jagd; wat er net schiesst, dat well er; wat er schliesst, dat well er net? der Läusejäger Bernk-Berglicht.
Wer hät de mihschte (meiste)
Zit, für'm Dut Reu on Led ze erwecke, de Fluh odder de L.? De Fl., de wird iərsch gefribbelt on dann [] geknipp Sieg-ODollend.
Wer geht uf em Kopp? die L. Bernk-Malborn;
wat für en Dier krüfft om Kopp? MülhRh, Heinsb.
Wat geht öwer den Verstand? Rees-Hamminkeln.
Wat geht noch richtiger wie en Uhr? De L., die geht op et Hor Sieg, MülhRh, Eif, Nahe. — Im
Volksbr. Nach einer Hochzeitsfeier zog die Gesellschaft, mit Stroh beladen, unter Gebrüll aus; einer rief:
Halt! ein anderer:
Solle mer oser Löggen (Leuten)
de Läus all hei lossen, de mer gezillt (gezüchtet)
han? Alle:
De Läus mossen verbrannt gen; Bauschen her, alles heraus! Prüm 1856. L., auf ein Käsebutterbrot gelegt u. verzehrt, hilft gegen Gelbsucht Allg. —
Volksgl. Wenn man von Läusen träumt, bekommt man Geld Allg. Wenn die Hühner Läuse fangen, gibt es Regen Allg. Wer bei Grind Läuse hat, ist gesund Ess. Bei Gr. soll man sieben Läuse essen Meiderich. Wer zu viel Wasser trinkt, bekommt Läuse in den Bauch (scherzh.) Allg. — b.
Lüs die schwarzen Milben an den dicken Bohnenpflanzen Verbr.;
schwarze L. Merz-Becking, Gummb-Stdt, Aach-Stdt Eschw Merkst, NBerg, Mörs, Klev, Rees; wenn feiner Staubregen fällt, sagt man:
et regent Lüs an de decke Bohne Emmerich; Erdflöhe Dinsl-Sterkr; Beerenwanzen Emmerich Sterkr, Bo-Gelsd; Mistkäfer Klev-Wissel. — 2. übertr. a. persönl. α.
arm, lahm L. armseliges Weib Kobl-Stdt. — β.
en krackege L. verwöhntes, zimperliches Mädchen May-Polch Minkelf. — γ.
hongerig L. mittelloses Mädchen Schleid-Hellenth;
en nackige L. Köln. — b. sachl. α.
Lüs Pl. die Kerne der Stachelbeeren Mörs-Wallach; die K. der Hagebutte Grevbr-Frimmersd. — β.
Leis-che Samengehäuse der Klette, lappa Koch-Kaisersesch. — γ.
Leis-che allerkleinster Klicker Trier-Mettnich. — δ.
silver Lüs-che altes 20 - Pfg.stück aus Silber (
s. Filzläuschen) Grevbr-Gierath.