lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

friunt

ahd. bis mhd. · 4 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
4 in 4 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
19
Verweise raus
9

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

friunt st. m.

Bd. 3, Sp. 1273
friunt
st. m., mhd. vriunt, nhd. freund; as. friund, []mnd. vrünt, mnl. vrient; afries. friond, friund; ae. fréond; an. frændi; got. frijonds. — Graff III, 784 f.
friunt: nom. sg. Gl 1,142,13 (Pa). 4,6,46 (Jc). Hildebrandt I, 305,526 (SH A). S 268,24 (B, voc.). F 15,27 (voc.). T 21,6. 40,1 (voc.). ebda. 3. 64,14. 109,3 (voc.). 110,3 (voc.). 125,11 (voc.). 135,6. 183,4 (voc.). 198,1. O 1,9,3. 2,8,45 (voc.). 12,37 (voc.). 13,11. 3,23,43. 24,2. 77. 5,7,33. 20,54. Nb 307,25 [335,7]. NpglNpw 50,10. Npw 118 E, 33; gen. sg. -]es O 3,24,82; dat. sg. -]e 5,20,54; acc. sg. -] Gl 1,86,8 (Pa K). 87,8 (R). T 40,1. O 2,19,12. 5,23,246. Nb 156,24 [168,7]. NpNpw 7,1. Np 87,19; nom. pl. -] Gl 1,152,38 (Pa). 3,5,35 (Voc.). S 293,14 (alem. Ps., 9. Jh.). Nb 8,22 (voc.). 35,32. 156,20 [8,23. 40,13. 168,3]. NpNpw 37,12. 138,17. Np 58,12. Npgl 68,19. W 148,2 (B); -]a T 168,2. 196,8 = T Fragm. S. 291,8. O 4,15,49. 5,25,8. 54. W 148,9 (BCK); gen. pl. -]o O 3,4,23. 4,19,4; dat. pl. -]un T 44,19. 97,7 (beide -un in -on korr.); -]on 44,19. 97,7 (beide -on aus -un korr.). O 5,13,10; acc. pl.. -] T 110,4. Nb 123,10 [134,6]. NpglNpw 19,5. 48,9, Npgl 65,15; -]a T 96,2. 108,4. 168,2. 3. O 2,8,47 (FP: -nt- aus -tt- korr. V). 3,24,70. 5,25,24. — friund: nom. sg. W A 97,2; gen. sg. -]is Npgl 103,3; nom. pl. -] W A 148,2; -]e 75,1 (voc.). 2 (voc.). 148,9; gen. pl. -]o S 153,30. Nb 123,2. 132,6 [133,29. 143,6]. Np 48,15; dat. pl. -]en Nb 80,26 [90,20]; -]in S 351,21: acc. pl. -] 319,16 = Wa 16,19. — uriunt: nom. sg. Gl 1,535,53 (M, 4 Hss., davon 1 Hs. v-). 3,144,24 (SH A, 2 Hss.); dat. sg. -] 1,705,65 (M, 4 Hss., davon 1 Hs. v-, 2 Hss. vrivnt; z. Endungslosigkeit vgl. Braune, Ahd. Gr.13 § 237 Anm. 1). — uriunden: dat. pl. Nb 81,20 [91,18].
friiundo: gen. pl. Npw 48,15.
fruint: nom. sg. Gl 3,144,25 (SH A). W 97,2 (BCK); nom. pl. -] 148,2 (K); -]a 75,1 (BCK, voc.). 2 (BCK, voc.).
fruiunt: nom. pl. W 148,2 (C).
friont: nom. sg. Np 73,3.
vriwent: nom. sg. Gl 3,144,24 (SH A, 13. Jh.).
frunt: nom. sg. Gl 3,188,46 (SH B).
freund: acc. sg. Gl 4,32,52 (Sal. a 1, Ink.). 1) Freund, Vertrauter, Nahestehender: a) im weltlichen Bereich: α) Nahestehender allgemein, Freunde u. Verwandte umfassend: sih sceiđit ... sus thiu worolt ellu, friunt fona friunte O 5,20,54; ferner: 3,24,70. 5,13,10. 23,246; β) Freund im engeren Sinne: peziro uriunt [vir amabilis ad societatem,] magis amicus [erit, quam frater, Prov. 18,24] Gl 1,535,53. zi vrivnt [habebat autem Iudam semper] charum [ex animo, 2. Macc. 14,24] 705,65. mina othra nahiston endi mina friund so neeroda endi so neminnioda so ik scolda S 319,16 = Wa 16,19. ni curi giladon thine friunt noh thine bruoder amicos tuos neque fratres tuos T 110,4. merun therra minna nioman habet thanne thaz uuer sin ferah seze furi sina friunta pro amicis suis 168,2. bin ... thero arabeito zi ente, thes mih friunta batun O 5,25,8. si (Fortuna) habet tir geskidot kuissero unde unguissero friundo vultus haec tibi secrevit . certos et ambiguos vultus sodalium Nb 123,2 [133,29]. du habest funden dine friunt . tie der tiuresto scaz sint quod pretiosissimum genus est divitiarum . amicos invenisti 10 [134,6]. uuanda den diu salda machota friunt . ten machot sar unsalda fient sed quem felicitas fecit amicum . infortunium faciet inimicum 156,24 [168,7]. alle helfa . scazzes . friundo . geuualtes ... ferliesent sie da [vgl. auxilium de amicis, Aug., En.] NpNpw 48,15; von der Beziehung der Philosophie zu Aristoteles: min friunt chad si Aristotiles sageta . daz in physicis sinemo buoche [vgl. familiaris X] Nb 307,25 [335,7]; hierher wohl auch die Glossen: kisonis (edho kasin manaheiti nur K) friunt toas []concilias amicum facis Gl 1,86,8. 87,8. holdlih follaciuc hiuuiskes friunt familiaris domesticus amicus 142,13. cafocsami friunt foederati amici 152,38 (oder ‘Verbündeter’? Vgl. ζ). amicari significat amicum esse et construitur cum accusatiuo id est freund machen 4,32,52 (ist amicare statt amicari übersetzt?); — ferner: T 21,6. 40,1 (3). 3. 96,2. 97,7. 196,8 = T Fragm. S. 291,8 (alle amicus). O 2,8,47. 13,11 (amicus). 5,25,24. 54. Nb 8,22 (amicus). 35,32. 132,6. 156,20 [8,23. 40,13. 143,6. 168,3]. NpNpw 7,1. 37,12. NpglNpw 50,10 (alle amicus). γ) als Anredeformel: thanne ther quęme ther thih giladota quęde thir: friunt, arstig furdir amice, ascende superius T 110,3; ironisch: quad imo: friunt, vvuo giengi thu hera in ni habenti giuuati brutlouftlih? amice 125,11; — ferner: S 268,24. F 15,27. T 109,3 (alle amicus). O 2,8,45. 12,37; δ) freundlicher, wohlgesinnter Mensch: tuot iu friunta fon then uuolon unrehtes facite vobis amicos T 108,4. nist niaman thero friunto, thaz mir zi thiu gihelfe [vgl. hominem non habeo, Joh. 5,7] O 3,4,23; ferner: NpglNpw 48,9. Npgl 65,15 (beide amicus); ε) Genosse, Geselle, Kumpan: senu man filu ezenti inti uuintrinco, firnfollero inti suntigero friunt publicanorum et peccatorum amicus T 64,14; ζ) politischer Anhänger: ob thu (Pilatus) desan forlazzis, thanne ni bistu friunt thes keisures non es amicus Caesaris T 198,1; η) Schutzbefohlener: friunt schalh cliens [amicus minor susceptus, CGL IV, 495,16] Gl 4,6,46; b) im christlichen Bereich: α) Vertrauter, Anhänger Gottes, Christi, oft auf die Jünger bezogen: da (im Himmel) ist der gotes friundo sundergebiuwe S 153,30. ich geloub, daz er (Christus) erschain nach siner urstendi sinen iungern unt sinen guoten friundin 351,21. ir birut mine friunta, ob ir thaz duot thaz ih iu gibiutu amici mei estis T 168,2. bi hiu er ni biwurbi, thaz ther sin friunt (Lazarus) nirsturbi O 3,24,77. thaz friunt nihein ni westi, wio man nan firquisti 5,7,33 (die Verwandten sind hier einbezogen, vgl. a α). animam pro amicis ponere (sela umbe friunt zelazzene) NpglNpw 19,5. mine fruinta faciendo quae praecipio, mine liebeston me super omnia diligendo W 75,2; gläubiger Christ: fient do . friont nu. Cultor idolorum do . christicola (christuobo) nu Np 73,3; — ferner: S 293,14. T 44,19. 135,6. 168,3. 183,4. O 3,23,43 (alle amicus). 24,2. 82. 4,15,49 (amicus). 19,4. NpNpw 138,17 (amicus). Np 58,12. Npgl 68,19. W 75,1 (beide amicus); β) Anhänger der Ecclesia: friunt unde chunneling unde chunden tate du ferro fone mir amicum et proximum . et notos meos Np 87,19. du da buiuuest in den garten, dine friunt horechent des quae habitas in hortis, amici auscultant [Cant. 8,13] W 148,2; ferner: 9; γ) der Nächste: ther wizod gibiutit grazzo, man sinan fiant hazzo, joh iagilicher manno sinan friunt minno [vgl. diliges proximum tuum, Matth. 5,43] O 2,19,12. uenti sint sanctę animę . unde iro pennę . amor dei et proximi (gotis unde friundis minna) Npgl 103,3; δ) Anhänger einer Sache, der christlichen Gebote: uuanda der unuuilligo ne ist friunt dere e Npw 118 E, 33 (Np amicus legis). 2) Verwandter: friunt parentes Gl 3,5,35 (oder ist vorhergehendes propinqui oder proximi übersetzt? Vgl. Anm. 12). gihort iz filu manag friunt joh aller ouh ther lantliut [vgl. audierunt vicini et cognati eius, Luc. 1,58] O 1,9,3. tinen friunden ist si (Fortuna) noh antlazig . toh si dir duinge Nb 80,26 [90,20]. ube du dih toh ze dien uriunden uersist 81,20 [91,18]. []3) Geliebter, in der Allegorie auf Christus bezogen: sulich ist min trut, unte er ist ouh min fruint talis est dilectus meus, et ipse est amicus meus [Cant. 5,16] W 97,2. 4) Unklar: uriunt (2 Hss. amicus) geta grece [Summ. Heinr. VIII, 8,526] Gl 3,144,24. Hildebrandt I, 305, 526. geta Gl 3,188,46 (evtl. zu 1 a β).
Komp. nôt-, trûtfriunt; Abl. friuntin, friuntscaf, -scaft; friuntlîh.
7642 Zeichen · 312 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    friuntst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    friunt st. m. , mhd. vriunt, nhd. freund; as. friund, mnd. vrünt, mnl. vrient; afries. friond, friund; ae. fréond; an. f…

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    friuntst. M.

    Köbler Mhd. Wörterbuch

    friunt , st. M. Vw.: s. vriunt

Verweisungsnetz

23 Knoten, 24 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Wurzel 1 Kompositum 18

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit friunt

27 Bildungen · 25 Erstglied · 2 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von friunt 2 Komponenten

fri+unt

friunt setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

friunt‑ als Erstglied (25 von 25)

friuntel

BMZ

friuntel stn. friuntel machen s. v. a. nu sî vride H. Trist. 5239.

friunthold

AWB

friunt·hold

friunthold adj. , mhd. vriuntholt, nhd. freundhold; mnl. vrienthout; ae. fréondheald; an. frændhollr. — Graff III, 785 ( ohne Beleg ). friun…

friuntholt

BMZ

friunt·holt

friuntholt adj. durch freundschaft verbunden. diu friuntholde Lanz. 2126.

friuntilîh

AWB

friuntilîh Subst.-Adj.-Verbindung . — Graff III, 785. Nur in O belegt. friunti-lih: Grdf. O 5,1,17 ( P, -ta- zu -ti- korr. V ). 23. 30. 35. …

friuntilīh

KöblerAhd

friuntilīh , Pron.-Adj. nhd. jeder Freund, jeder der Freunde, jeder, jederman ne. every friend, everybody Hw.: vgl. as. friundlīk* Q.: O (86…

friuntin

AWB

friuntin st. f. , mhd. vriundinne, -în, -in, nhd. freundin ; mnd. vründinne, mnl. vriendinne. — Graff III, 786. friuntin: nom. sg. Npw 47,10…

friuntlîcho

EWA

friuntholdAWB adj., nur Gl. 1, 535, 50. 51 (10.- 12. Jh.): ‚freundschaftlich zugeneigt, amicabi- lis‘ (mhd. vriuntholt, nhd. [veraltet] freu…

friuntlîh

AWB

friuntlîh adj. , mhd. vriuntlich, nhd. freundlich; as. friundlīk ( s. u. ), mnd. vrüntlĩk, mnl. vriendelijc; ae. fréondlic. — Graff III, 785…

friuntlîhho

AWB

friuntlîhho adv. , mhd. vriuntlîche; mnd. vrüntlĩk(e), mnl. vriendelike; afries. friundlike ( vgl. Richthofen s. v. friondlik); ae. fréondlí…

friuntlôs

AWB

friunt·los

friuntlôs adj. , nhd. freundlos; mnd. vrüntlôs, mnl. vriendeloos; ae. fréondléas; an. frændlauss. — Graff II,269. friunt-laos: Grdf. S 3,24 …

friuntlīcho

KöblerAhd

friuntlīcho , Adv. Vw.: s. friuntlīhho*

friuntlīh

KöblerAhd

friuntlīh , Adj. nhd. freundlich, freundschaftlich, freundlich gesinnt, wohlwollend, nützlich, förderlich ne. friendly, amicable ÜG.: lat. a…

friuntlīhho

KöblerAhd

friuntlīhho , Adv. nhd. freundlich, freundschaftlich ne. amicably ÜG.: lat. pacifice N Q.: N (1000) I.: Lüs. lat. amicabiliter? E.: s. friun…

friuntlōs

KöblerAhd

friunt·lōs

friuntlōs , Adj. nhd. „freundlos“, ohne Freunde seiend, ohne Verwandte seiend, von den Sippengenossen getrennt? ne. without a friend Q.: Hi …

friuntscaf

AWB

friuntscaf , -scaft st. f. , mhd. vriuntschaft, nhd. freundschaft; as. friundskepi m., mnd. vrüntschop, mnl. vrientschap; afries. friondskip…

friuntscaffida

KöblerAhd

friuntscaffida , st. F. (ō) Vw.: s. friuntskafida*

friuntscafi

EWA

friuntholdAWB adj., nur Gl. 1, 535, 50. 51 (10.- 12. Jh.): ‚freundschaftlich zugeneigt, amicabi- lis‘ (mhd. vriuntholt, nhd. [veraltet] freu…

friuntscafida

AWB

friuntscaf·ida

? friuntscafida st. f. — Graff III, 786. Verschrieben: friant-scafida: acc. sg. Gl 1,192,3 ( Pa; vgl. 5,88,19). Freundschaft: unlihhantlih a…

friuntscaften

EWA

friuntscaf·ten

friuntholdAWB adj., nur Gl. 1, 535, 50. 51 (10.- 12. Jh.): ‚freundschaftlich zugeneigt, amicabi- lis‘ (mhd. vriuntholt, nhd. [veraltet] freu…

friuntskaf

KöblerAhd

friunt·s·kaf

friuntskaf , st. F. (i) nhd. Freundschaft, Bund, Freundschaftsbund, Bündnis, Verbrüderung, christliche Brüderlichkeit ne. friendship, allian…

friuntskafida

KöblerAhd

friuntskaf·ida

friuntskafida , st. F. (ō) nhd. Freundschaft, Bund, Freundschaftsbund, Verbrüderung ne. friendship, alliance ÜG.: lat. foedus (N.) Gl Q.: Gl…

friuntun

AWB

friuntun extimplo Gl 1,137,19 ( R; sniumo sareo Pa, sniumo sareo rado K extimplo continuo ). 315,53 ( Re ), ungedeutet. Graff III, 656 erwäg…

friunt als Zweitglied (2 von 2)

nōtfriunt

KöblerAhd

nōt·friunt

nōtfriunt , st. M. (nt) nhd. „Notfreund“, Freund in der Not, engster Freund, treuer Freund ne. friend in need ÜG.: lat. amicus (M.) fidelis …

ungefriunt

BMZ

ung·e·friunt

ungefriunt adj. keine freunde habend. eim ungefriuntem knehte Engelh. 1558.