Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
fano sw. m.
sw. m., mhd. vane, nhd. fahne; as. fano, mnd. vāne, mnl. vane; afries. fona; ae. fana; an. (gunn)fani; got. fana. — Graff III,520 f.
fan-: nom. sg. -o Gl 3,181,66 (SH B). 216,4 (ebda.). 263,11 (SH a 2). 59 (ebda.). Beitr. 73,223 (Sal. c; nach Gl 4,165,7); -e Gl 3,263,11 (SH a 2). 59 (ebda.); acc. sg. -un 1,317,26 (Rb); nom. pl. -on 4,204,39 (sem. Trev.); -en Nb 118,21 [129,11]; -in Gl 3,653,44 (11. Jh.); dat. pl. -on 2,411,36; acc. pl. -un 1,596,47 (M). 619,40 (Rb). 2,417,33. 3,11,7 (C); -on 620,10 (-o- über getilgtem -u-); -en Np 73,4 (2).
uan-: nom. sg. -o Gl 2,609,75. 610,44. 3,159,23 (SH A, 3 Hss., 2 v-). 4,242,21. Festschr. Tschirch S. 333,8 (Brüssel 18723, 9. Jh.); -e 3,159,49 (SH A). 181,66 (SH B). 263,11 (SH a 2). 4,179,5 (v-); gen. sg. -en 2,612,70; gen. pl. -ono 610,31; dat. pl. -un 425,20 (v-); acc. pl. -un 612,76; uonan: acc. sg. Mayer, Glossen S. 43,13.
phano: nom. sg. Gl 3,395,20 (Hildeg.).
Verstümmelt: .. anen: nom. pl. Gl 3,191,37 (SH B); .. non: dass. 653,44. 1) Tuch aus Leinen, Nessel, Wolle: a) allgem.: fanun [in die illa auferet dominus (sc. den []hoffärtigen Töchtern Zions) ...] sindones [Is. 3,23] Gl 1,619,40. fanon linteamina 4,204,39. uano [Ioseph involvit illud in] sindone [munda, Matth. 27,29] Festschr. Tschirch S. 333,8. b) spez.: kleines Tuch, Tuchstreifen, Binde, Band: fanun fasciolas (Hs. fasselas) Gl 3,11,7. fanon linteolas 620,10; — als das zum Meßgewand der katholischen Priester gehörende Band, die Manipel: fanin fanones (im Abschn. De ornatu ecclesiae) Gl 3,653,44. 2) härene Decke: fanen cilicia (Hs. cliza) et fanones Gl 3,191,37 (vgl. cilizia ... velamenta pilis caprarum contexta, Is., Et. XIX,26,10). 3) Umschlagtuch, leichter Mantel: sabun edo fanun [quae, depositis viduitatis vestibus, assumpsit] theristrum [Gen. 38,14] Gl 1,317,26. phellol fanun [in die illa auferet dominus (s. o. 1) ... mutatoria, et] palliola (Hs. pallium, dies Lemma zu phellol) [, et linteamina, Is. 3,22] 596,47 (7 Parallelhss. nur phellol). vane theristrum 4,179,5 (vgl. theristrum, palliolum muliebre, dictum quod ... in aestu et caumate corpora mulierum protegat, Is., Et. XIX,25,6). 4) Fahne, Feldzeichen: fanon [et iam cuncta acies in deditionis amorem sponte sua versis transibat perfida] signis [Prud., Psych. 341] Gl 2,411,36. uanono [Romani] signorum [et armorum aliquanto numero, hostium paucorum potiti, Sall., Iug. 74 p. 316,6] 610,31. uano [hastas] vexillum [phaleras, alia militaria dona (possum ostentare), ebda. 85 p. 331,9] 44. uanun [neque] signa [neque ordines observare, ebda. 51 p. 290,17] 612,76. vano vexillum 3,159,23. 181,66. 216,4. 263,11. 59. minscal vexillum 395,20 (Hildeg.). vexillum est signum militare Beitr. 73,223 (nach Gl 4,165,7). labarum Gl 4,242,21 unde doh in demo hus skinen manige fanen fehtendo guuunnene ... tero guollichi allero nesihet io der tod nieht Nb 118,21 [129,11]. sazton dara iro fanen . ze amere iro fanen daz sie dar uuarin in monumentum uictorię posuerunt signa sua signa Np 73,4; — für die Drachenstandarte der römischen Kohorten: fanun [signaque bellica praetendunt tumidis clara] draconibus [Prud., H. ad inc. luc. (V) 56] Gl 2,417,33. tuohhun vanun (dies von anderer Hand) [proque ventosis draconum ...] palliis [praeferent insigne lignum, quod draconem subdidit, ders., P. Calag. (I) 35] 425,20 (Parallelhs. nur tuohhun, von anderer Hand); — für den Adler, das Feldzeichen der römischen Legionen: iuxta uonan [ipse cum libertis et calonibus] propter aquilam [adsistit, Sall., Cat. 59 p. 217,7] Mayer, Glossen S. 46,13. 5) für die militärische Einheit, der das Feldzeichen vorangetragen wird, das ‘Fähnlein’, die Manipel der römischen Kohorten: uano [et centurio] primi pili (i. signi, Glosse) [tertiae legionis per munitionem ... locum hostibus introeundi dedit, Sall., Iug. 38 p. 275,2] Gl 2,609,75. uanen [ipse cum sinistrae] alae [equitibus esse, ebda. 50 p. 289,17] 612,70.
Komp. brust-, thioh-, gund-, hals-, hant-, lenti-, [opper-, as.,] ouga-, reini-, sumar-, suueizfano; Abl. faneri1, faneri2.