lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

sus

ie. bis Dial. · 23 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

BMZ
Anchors
41 in 23 Wb.
Sprachstufen
9 von 16
Verweise rein
62
Verweise raus
55

Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)

SUS adv.

Bd. 3, Sp. 757a
SUS adv. so. ahd. sus Graff 6,21. . dagegen ags. as. fries. þus, mnd. dus. s. Gr. 3,63. 64.
1. in solchem grade. sus grôʒen zorn Iw. 15. sus grôʒer untriuwe Nib. 858,4. dô si daʒ kint sâhen zem tôde sus gâhen a. Heinr. 856. Jesus, den du sus êchtes Leys. pred. 82,32.
2. in solcher weise.
a. als der meister von den jungern, sus solten si sich sundern tod. gehüg. 145. sam die bine verjaget der rouch, sus jagent den heiligen geist übel gedanke Barl. 176,7. — sus ruomen wir uns Genes. D. 22,8. sus antwurte im diu magt a. Heinr. 557. sus wond er bî den hêrren volleclîch ein jâr Nib. 137, 1. sus verkêret sich ein zît MS. 1, 203. b. suln mich die sus hie vinden waschen ûf dem grieʒe Gudr. 1208,4. sît iu sus geschach Parz. 293,30. wie hân ich sus mîn dienst gein iu gewendet? das. 133,6. dar in lesen wir sus Exod. D. 119,23 und ähnliches oft. — von snêwîʒem beine nâhe bî ein ander kleine, sus stuonden ir die liehten zene Parz. 130,13. sus wart genant sîn dritter sun, der klâre süeʒe Buovûn W. Wh. 6,23. — sus getân so beschaffen, s. bd. 3,143. b. so auch häufig Genes. D. vgl. das wörterbuch s. 238. ausserdem noch Walth. 64,17. Albr. 9,55. 22,140. 497. Leys. pred. 41,2. 43,21. sus gewant a. Heinr. 410. sus gemachet Trist. 3301. — den bite daʒ er dir helfe heim unt dich hie ritter mache, wan du maht dîner sache sus hin fernerhin wol selbe nemen war das. 4393. 43. 6303. — sô saget der sus, der sô Bert. 352,33. der sus, der sô frauend. 95,23. sus unde sô s. sô. nu sus, nu sô Walth. 80,2. lobges. 26. MS. 2,176. b. weder er sprach dô sus noch sô Parz. 289,1. weder sus noch sô troj. s. 25. b.
b. so aber, unter den jetzigen verhältnissen. wâriʒ den alder werlde leit, sô rûmde ich sicherlîche mit samt der die rîche. sus ist iʒ aber immir ungetân Roth. 2285. sus nêmich eine biesiu vur mîn lebin Ath. A, 44. sus kume ich spâte und rîte fruo Walth. 28,8. nach B.
c. umbe sus nur um so, ohne grund. umsonst (frustra, gratis). ist daʒ er hôchvart treit unt tuot iu umbe sus leit warn. 988. daʒ êwige leben wirt iu um sus niht gegeben das. 2538. vgl. Bert. 294,30. wænet ir daʒ er die martel umbe sus lite das. 400,3. müeʒent im umbe sus arbeiten das. 258,8. vgl. frauend. 77,29. 213,15. 351, 23. amgb. 45. a. myst. 310,34. narrensch. 13,71. daʒ was vergebenes und umbe sus H. Trist. 6675. umme sus Pass. K. 86,25. 106,67. 158,82. um sus W. Wh. 400,11.
d. auf andere weise, auch ohne das, im übrigen, sonst. dem hieʒ er sus helven mit nare Genes. D. 104,20. alsô si des verdrôʒ, sô was ir freude sus grôʒ Er. 2146. swaʒ ich friuntlîche niht ab in erbit, daʒ mac sus erwerben mit ellen dâ mîn hant Nib. 56,3. vgl. 60, 1. swaʒ ir sus gebietet, des pin ich iu dienstlîchen bî das. 640,8. sô mugen elliu wîp dar nâch immer mêre tragen gelphen muot gegen ir manne, diu sus eʒ nimmer getuot das. 621,4. ich hâns lützel êre, soltu tôt vor mir geligen. ich wil eʒ sus versuochen, ob ich ertwingen kan dich mir ze einem gîsel das. 2288,3. an ir næhsten mâgen und sus an manegem man das. 2023,3 C. vgl. Bartsch untersuchungen über das Nibelungenlied 204. waʒ woltste an mir ertwingen? lâ mich sus mit dir dingen Parz. 49,30. dîn êre wirt sus (auch wenn du mich nicht tödtest) drîʒecvalt vast an mir rezeiget das. 213,5. daʒ munt von wîbe nie gelas noch sus gesagte mære das. 224, 13. ich hâte niwan disen schaft: sus dorfte ich nicht mêre Albr. 17,85. einen boumgarten zôch die maget. sien quam sus nicht zu walde das. 34,11. dar under mê grases wûs danne in dem walde sus das. 20,64. im wâren beide tôt vater und ouch muoter. sus het er vil der friunde Gudr. 209,4. fröiden der mir wære sus mîn herze vol MS. 2,26. a. dô hâten si ouch nit ziug bî in, wan in möht sus nieman widerstanden sîn Zürich. jahrb. 92,9.
3714 Zeichen · 197 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. * rekonstr.
    Indoeuropäisch
    sūs

    Idg. Etym. Wb. (Pokorny)

  2. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    susAdv.

    Köbler As. Wörterbuch

    sus , Adv. nhd. so ne. so (Adv.) Hw.: vgl. ahd. sus Q.: Gen, H (830) E.: s. germ. *swa, *swō, Adv., so; idg. *su̯e-, Par…

  3. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    susAdv.

    Köbler Ahd. Wörterbuch

    sus , Adv. nhd. so, folgendermaßen, auf diese Weise, auf folgende Weise, wie folgt ne. like this, so (Adv.) ÜG.: lat. du…

  4. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    SUSadv.

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +11 Parallelbelege

    SUS adv. so. ahd. sus Graff 6,21. sô . dagegen ags. as. fries. þus, mnd. dus . s. Gr. 3,63. 64. 1. in solchem grade. sus…

  5. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    susNum. Kard.

    Köbler Mnd. Wörterbuch · +7 Parallelbelege

    sus , Num. Kard. Vw.: s. ses

  6. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    Sus

    Campe (1807–1813) · +1 Parallelbeleg

    † Sus ,

  7. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    sus

    Goethe-Wörterbuch

    sus [bisher nicht publizierter Wortartikel]

  8. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Sus

    Herder (Konv.-Lex., 1854–57) · +2 Parallelbelege

    Sus , lat., Sau; s. (docet) Minervam , das Schwein lehrt die Minerva d.h. der Dumme den Weisen.

  9. modern
    Dialekt
    sus

    Elsässisches Wb. · +11 Parallelbelege

    sus , s. sunst.

Verweisungsnetz

91 Knoten, 89 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 15 Wurzel 3 Kompositum 47 Sackgasse 26

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit sus

1.191 Bildungen · 276 Erstglied · 908 Zweitglied · 7 Ableitungen

sus‑ als Erstglied (30 von 276)

sûsac

Lexer

sû-sac stm. gefüllter schweinsmagen, schwartenmagen. ich hab wol ein seusack fressen Fasn. 384,29. 697,5.

Susak

Meyers

Susak (spr. schúschāk), aufblühende Gemeinde im kroat. Komitat Modrus-Fiume, von der Stadt Fiume nur durch die Fiumara getrennt (von Fiumane…

Susandschird

Meyers

Susandschird (arab., Nadelmalerei ), die älteste, in Persien geübte und noch jetzt gebräuchliche Art der Teppichfabrikation, bei der die Fäd…

susaninne

DWB

susa·ninne

susaninne , f. , wiegenlied, s. sauseninne teil 8, 1935. ein später ausläufer: da steht der amuretten chor, und spielt euch auf den reinsten…

Susann

ElsWB

sus·ann

PfWB LothWB RhWB Susann [Sysàn Su. , mit vorgeschl. Art. häufig Tsysàn] weibl. Vorname Susanne. Koseformen: Süsanni, d Süs, d Süsi; Demin. S…

Susann(a) N.

Idiotikon

Susann(a) N. Band 7, Spalte 1403 Susann(a) N. 7,1403

Susanna:

DWBQVZ

sus·anna

Susanna: Susanna. hg. v. K. Schröder. in: Germania 22 (1877) 342--349.

Susannakrug

RhWB

susanna·krug

Susanna-krug Eup-Raeren m.: eine Raerener Krugart mit der Geschichte der keuschen Susanna in 6 Abteilungen.

Susanne

Campe

sus·anne

Susanne , — ns, — n , ein Weibertaufname; gekürzt Suse und verkleint Suschen ; im N. D. Swaanke , im Osnabrückschen Swaneke .

Susannenblume

Campe

susanne·n·blume

Die Susannenblume , Mz. — n , eine Art des Knaben= oder Hodenkrautes in Ostindien (Orchis Susannae L .).

susannenbruder

DWB

susanne·n·bruder

susannenbruder , m. , alter lüstling. nach der geschichte von Susanna gebildet: cuculus, qui alterius uxorem adulterat ein Susannenbruder Co…

susannenkraut

DWB

susanne·n·kraut

susannenkraut , n. 1) für verschiedene arten von myosotis, vergiszmeinnicht: myosotis scorpioides Nemnich 586 ; myosotis intermedia und myos…

susannist

DWB

susa·n·nist

susannist , m. , dasselbe wie Susannenbruder: viel alte Susannisten seyn dem knoblauch gleich, der zwar einen weiszen kopff, doch grünen sti…

Susanniste

Wander

Susanniste Alte Susannisten sind wie der Knoblauch, der hat wol einen weissen Kopf, aber einen grünen Stiel. – Winckler, VI, 8.

Sus'brus'

MeckWB

sus·brus

Wossidia Sus'brus' f. Brauselimonade Sta Stargard@Alt Strelitz AStrel ; Pa Parchim@Plau Plau .

susceptibilität

DWB

susceptibilität , f. , vom frz. susceptibilité, ' empfindlichkeit, reizbarkeit ', vom menschen gesagt: seine jahrelang unausgesetzte verstim…

Susception

Herder

Susception , lat.-deutsch, Uebernahme, Aufnahme; susceptibel , empfänglich, empfindlich; Susceptibilität , Empfänglichkeit, Reizbarkeit; sus…

Susch

LothWB

Susch [sùš, Pl. –e Bi. ] f. Kerzenstiel (nachgeahmte Kerze aus Blech, in der ein Rest Wachskerze gesteckt wird). — frz. souche Stumpf.

Suscha

Meyers

Suscha , Fluß, s. Tschussowaja .

Suschen

Campe

sus·chen

Х Suschen , — s, Suse, — n, s. Campe Susanne .

Suschriber

ElsWB

Suschriber m. Spottn. arme Schreiberseele. Das is t awer e hochmüetige r S.! Co.

suscht

PfWB

suscht s. PfWB sonst ;

Suscipere et finire

Herder

Suscipere et finire , lat., = unternehmen u. zu Ende führen! Wahlspruch des Königs Ernst August von Hannover.

Suscitiren

Herder

sus·citiren

Suscitiren , erregen, aufmuntern; Suscitation , Erweckung, Aufmunterung.

Susdal

GWB

sus·dal

Susdal [bisher nicht publizierter Wortartikel]

sus als Zweitglied (30 von 908)

*assus?

KöblerGot

*-assus? , Suff., M. Vw.: s. blōtin-, drauhtin-, fraujin-, gudjin-, hōrin-, ibn-, kalkin-, lēkin-, skalkin-, þiudin-, ufar-, wanin- E.: germ…

*hasus

KöblerGot

*hasus , Adj. (a)? Vw.: s. *hasws

*Jēsus

KöblerMnd

*Jēsus , M.=PN nhd. Jesus Hw.: vgl. mhd. Jēsus I.: Lw. lat. Iēsūs E.: s. lat. Iēsūs, M.=PN, Jesus, Josua; gr. Ἰησοῦς (Iēsūs), M.=PN, Jesus; …

*knussus?

KöblerGot

*knussus? , st. M. (u)? nhd. Knien (N.) ne. kneel (N.) Hw.: s. knussjan* Q.: Feist s. u. knussjan, Schubert 67 E.: vgl. knussjan

*prōcessus

KöblerMnd

*prōcessus , Adj. nhd. Prozess... Hw.: s. prōcessūskārte E.: s. prōces (1)

*wisus?

KöblerGot

*wisus? , Adj. (a) nhd. gut ne. good (Adj.) Hw.: ? s. wisan (2) Q.: lat. Visigotae, Westgoten, Holthausen, Gotisches etymologisches Wörterbu…

*þahsus?

KöblerGot

*þahsus? , st. M. (u) nhd. Dachs ne. badger Q.: Gamillscheg I, 27 E.: germ. *þahsu-, *þahsuz, st. M. (u), Dachs; vgl. idg. *tek̑t-?, V., fle…

inassus?

KöblerGot

-inassus? , Suff., st. M. (u) Vw.: s. -assus

Casus

RDWB1

Casus m см. RDWB1 Kasus

Ɉesus

Campe

Ɉesus , der Name des Stifters der kristlichen Religion, welchen man gewöhnlich wie im Lateinischen umendet und welcher im gemeinen Leben in …

Kasus

RDWB1

Kasus m (nicht "казус") случай Kasus / Casus Knacktus idiom. - суть дела, главное, решающий фактор гр. падеж

Krösus

RDWB1

Krösus ich bin doch kein ~ - я же не Рокфеллер / не Ротшильд

Abdiesus

Herder

abdie·sus

Abdiesus , Martyrer in der Christenverfolgung des Sassaniden Sapor II. (st. 380); Gedächtnißtag 22. April.

*aberdiosus

MLW

* aberdiosus . ( e barba Iovis corruptum ) herba MLW q. d. aizoon — Hauswurz (Sempervivum tectorum L., cf. MLW Fischer, Pflanzenkunde. p. 28…

abominosus

MLW

abominosus , -a, -um . funestus — Unheil ankündigend : MLW Sermo de sacril. 11 qui clericum vel monachum de mane ... videns ... -um abominos…

aborsus

MLW

aborsus , -us m. MLW script. : av-: MLW l. 40,57sq. aburs-: MLW Antidot. Berol. 2. MLW form. MLW decl. II. (fere MLW s. VII./IX.): gen. MLW …

abrasus

MLW

adi. abrasus , -a, -um . 1 radendo ablatus, erasus — abgekratzt , abgeschabt, ausradiert : MLW Tract. de chirurg. 1060 sagimen. MLW Chart. H…

abscessus

MLW

abscessus , -us m. MLW script. abc-: MLW Bruno Querf. Adalb. A 15. v. et p. 44,4.9. 1 proprie MLW i. q. abitus, decessus — Weg-, Fortgang : …

abscissus

MLW

abs·cissus

adi. abscissus , -a, -um . truncus — abgeschnitten : MLW Albert. M. veget. 6,284 pyramis -a abscissa . Schetter

abscisus

LmL

abscisus v. LmL cantus abscisus

abstrusus

MLW

adi. abstrusus , -a, -um . 1 abditus — versteckt : MLW Vita Galli II 511 deo nil esse potest -um abstrusum nilque latere. MLW Carm. Paul. Di…

*absus

MLW

* absus (-ps-) , -a, -um . (orig. MLW inc. , cf. MLW Meyer-Lübke, REW 3 MLW nr. 51) MLW script. : ass-: MLW l. 20. ? -bt-: MLW l. 11. MLW si…

ABUSUS

DWB2

abu·sus

DWB2 ABUSUS m. DWB2 aus mlat. abusus mißbrauch: DWB2 ⟨1531⟩ dan kein schedlicher abusus oder greuel je gewest ist dan der messe ( nachschr. …

ABYSSUS

DWB2

DWB2 ABYSSUS m. , DWB2 gr. ἄβυσσος, lat. abyssus, mhd. abyss(e), abis. der abgrund ( des meeres ) , die tiefe ( auch i.s.v. ‘hölle ’) DWB2 ⟨…

accensus

MLW

acc·en·sus

adi. accensus , -a, -um . studiosus, cupidus, commotus — eifrig, begierig, bewegt : MLW Carm. Cent. 1 epil. 4 -is accensis ... pueris. MLW I…

accessus

MLW

acc·es·sus

accessus , -us m. MLW script. -esibus: p. 84,50. MLW form. MLW decl. II. v. s. * MLW accessum . I proprie: A actio accedendi, appropinquatio…

*accommissus

MLW

* accommissus , -a, -um . commendatus — anvertraut : MLW Wilh. Clus. Bened. praef. p. 197 a ,12 quare ... cum -a accommissa tibi pecunia lig…

accursus

MLW

acc·ursus

accursus , -us m. (cita) appropinquatio, incursio — (schnelle) Annäherung, Angriff : MLW Berth. (?) annal. MLW a. 1077 p. 300,37 iterato imp…

Ableitungen von sus (7 von 7)

ersûsen

LexerN

er-sûsen swv. er wart geslagen, daʒ im daʒ ôr ersûste Antel. 323.

Gesus

LothWB

Ge-sus [-Zús fast allg.; –Zúsds Sbg. ] n. Brausen, Sausen z. B. in den Ohren.

gesûse

Lexer

ge-sûse stn. s. gesiuse.

suse

DWB

suse , f. , kurzform zu Susanne. als appellativ gutmütigdumme, beschränkte, auch unordentliche person, vgl. Transuse: sie ist eine richtige …

ursus

GWB

ursus [bisher nicht publizierter Wortartikel]

versus

Pfeifer_etym

versus Präp. ‘gegen(über), im Gegensatz zu’, Übernahme (20. Jh.) der Rechtssprache nach engl. Vorbild bei Nennung der Prozeßgegner (X versus…

versusen

ElsWB

versuse n [fərsýsa Dü. ; fərtsýsa Su. ; fərsýsə M. ] allmählich nachlassen, von Schmerzen. Er het d e r Kopf a n gschla gen , s het e Wil ge…