lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

sil(a)bar

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
5 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
45
Verweise raus
16

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

sil(a)bar st. n.

Bd. 8, Sp. 625
sil(a)bar
st. n., mhd. nhd. silber; as. siluvar, mnd. silver, sülver, mnl. silver, sulver; afries. selver; ae. seolfor; an. silfr; got. silubr. — Graff VI,214 f.
silapar: nom. sg. Gl 1,134,21 (Pa, K -ap-). — sil-abar: nom. sg. O 5,19,46 (PV); acc. sg. T 44,6. O 1,1,71 (PV); -abres: gen. sg. F 23,29; -ibar: nom. sg. O 5,19,46 (F); acc. sg. 1,1,71 (F).
silb-ar: nom. sg. S 214,18 (B); -er: dass. Gl 3,192,5 (SH B, 2 Hss.). S 161,14. Nb 247,4 [196,8]. Nc 707,26 [23,16]. Ni 501,4 [5,17]. NpNpw 11,7. Np 65,10. 134,17. WC 52,16 [99,25]; gen. sg. -]is NpNpw 118 I,72. Npw 118 I,72; -]s Npgl 38,8; dat. sg. -]e Nc 842,12 [164,22]. NpNpw 104,37. Npw 106,2. WC 18,4 [59,2/3]; acc. sg. -] NpNpw 25,10. Npw 38,8; -ir: nom. sg. 134,17; acc. sg. Npgl 80,16; silper: nom. sg. Sprachwiss. 44,344,3 (clm 3719, Hs. 10. Jh.; lat. gen. sg.; Gl. als isolierter Eintrag wohl mhd., vgl. Nievergelt, Sprachwiss. 44,344; -). — silu-er: nom. sg. WA 52,16; gen. sg. -]es ZfdA. 64,77,7 (Adm. 718, 12. Jh.); dat. sg. -]e WA 18,4; acc. sg. -] Pw 65,10; -ir: nom. sg. Gl 3,174,27 (SH A, Anh. b, Darmst. 6, 12. Jh.); seluer: dass. 375,4. 388,18 (beide Jd; zu -e- für i vgl. Franck, Afrk. Gr.2 § 19,5, Lasch, Mnd. Gr. § 39 III).
Verkürzt geschrieben: si: für gen. sg. Mayer, Glossen S. 57,23 (clm 4542, Hs. 9. Jh.).
Verschrieben: siluer: dat. sg. Pw 67,31 (zur fehlenden Dativendg. vgl. Ausg. van Helten, Gr. I § 56a).
.. nnasi labores Gl 2,390,58 s. quecsilabar.
Silber (oft neben ahd. gold): a) als Roh-, Werkstoff: luteres silueres probati argenti [zu: (Abraham) appendit pecuniam ... quadringentos siclos] argenti probatae [monetae publicae, Gen. 23,16] ZfdA. 64,77,7. tharazua (zu den Bodenschätzen) fuagi silabar ginuagi, joh lesent thar in lante gold in iro sante O 1,1,71. so gold unde silber zesamine gerennet uuirt . taz ist electrum . daz heizet in uualascun smaldum [vgl. electri tria sunt genera unum quod fit ex permixtis partibus auri et argenti, Rem.] Nc 707,26 [23,16]. so skinbare uuas iz (das Haus Jupiters) . samoso iz uzer silbere geuuvrchet uuare praeterea tanto splendore renitebat ut argenti crederetur fabricata materia 842,12 [164,22]. so eiueriu ding sint . unde sueziu . unde holz ist . unde steina . gold unde silber . unde andere creaturę [vgl. cum dico homo lignum lapis ... argentum aurum, Boeth., Comm. II.] Ni 501,4 [5,17]. habo ih substantiam auri (goldes) unde argenti (silbers) . dia mugin ioh menniscen gesehen [vgl. aurum habes, argentum habes, ... haec videri et ab hominibus possunt, Aug., En.] NpglNpw 38,8 (Npw habo ih golt unde silber). vuile du durnohte sin . so zimberost du super fundamentum . aurum . argentum . lapides preciosos (uffen fundimente kolt silbir tiure goltsteina) Npgl 80,16. uuahe goltketenon ... machen uuir dir (Ecclesia), in uuurme uuis geblahmalot mit silbere murenulas aureas faciemus tibi vermiculatas argento [Cant. 1,10] W 18,4 [59,2/3]; — phending silab(a)res Silbermünze: Iudas ... hrau sih duo enti arboot dea drizuc pendigo silabres dem herostom euuartum Iudas ... paenitentia ductus retulit triginta argenteos principibus sacerdotum F 23,29; b) geläutertes Silber als Vergleichsgröße: suntir sie (die Getreuen Gottes) sculin dar uf (auf das Fundament Christi) zimberon guotiu uuerch, dei in demo fiure also statig sin samoso golt unde silber [vgl. sed bona opera, hoc est aurum argentum ... superaedificantes, Caes., Hellgardt, Pred. S. 80] S 161,14 (z. St. vgl. Hellgardt a. a. O. S.27). fuire vnsih ersuahtos, soso fuire ist ersuahhit silbar igne nos examinasti sicut igne examinatur argentum 214,18, z. gl. St. Pw 65,10. Np 65,10. samnunga stiero (sc. die Könige) an cuon folco (sc. das Volk Gottes), that sia utsceithin thia thia gecoroda sint mit siluer (sc. siluere oder -i, vgl. Formenteil) congregatio taurorum in vaccis populorum ut excludant eos qui probati sunt argento Pw 67,31 (z. St. vgl. Arndt 2,103; zu argento = sicut argentum vgl. Sleumer S. 634 s. v. probo; der lat. Abl. wurde dagegen ahd. als Instr. aufgefaßt). also irsoten silber dero erdo . dar nehein olter (l. loter) inne neist . also luter sint siu (die Worte Gottes) argentum igne examinatum terrae NpNpw 11,7. diu diuina eloquia, diu der also luter sint, samo daz gebranta silber [vgl. scilicet eloquium domini velut igne probatum argentum renitet, Expos.] W 52,16 [99,25]; c) als Wertgegenstand, Münze: si [quantislibet enim auri et] argenti [molibus circumdetur ... caro, quid est aliud quam caro? Greg., Hom. I,13, PL 1126C] Mayer, Glossen S. 57,23. silper [sin autem, date pro illis quingenta talenta] argenti [1. Macc. 15,31] Sprachwiss. 44,344,3. ni curet bisizen gold noh silabar nolite possidere aurum neque argentum T 44,6. ni hilfit gotowebbi thar (beim jüngsten Gericht) noh thaz silabar in war O 5,19,46. uuare iro (der guten Menschen) freuui an demo uzeren lone . so golt . unde silber ist . ten mahti in erzucchen . der in in gabe Nb 247,4 [196,8]. sie (die bösen Menschen) uobent unreht umbe gold . unde umbe silber [vgl. non solum propter aurum et argentum, Aug., En.] NpNpw 25,10. er (Gott) leita sie (Gottes Volk) uz (aus Ägypten) keladene mit colde unde mit silbere eduxit eos in argento et auro 104,37. (Gottes Gesetz) bezera . danne unzalahafti goldes unde silberis bonum ... super milia auri et argenti 118 I,72. vuaz sint iro (der Heiden) gota? Gold unde silber menniscon hantuuerch idola gentium argentum et aurum opera manuum hominum 134,17. mit golda noh mit silbere ne losta er (Gott) sie (die Menschen), sunter mit sinemo pluota [non enim corruptibilibus auro vel argento redempti estis, Walahfr., Explan. ps.] Npw 106,2 (Np argento). uuanda min minna scol ferrora minnon die gotis e, danne diu girisheit dei dusunt goldis unde silberis [ut amplius diligat caritas legem dei, quam diligit cupiditas milia auri et argenti, Aug., En.] Npw 118 I,72 (Np argenti); d) Glossenwort: cold anti silapar aurum et argentum Gl 1,134,21. siluir argentum 3,174,27. 192,5. 375,4. 388,18.
Komp. quecsil(a)bar; Abl. sil(a)barling, silberere mhd.; sil(a)barîn; sil(a)baren; vgl. farsilveron aostndfrk. [Morawetz]
6191 Zeichen · 252 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    sil(a)barst. n.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +4 Parallelbelege

    sil ( a ) bar st. n. , mhd. nhd. silber; as. siluvar, mnd. silver, sülver, mnl. silver, sulver; afries. selver; ae. seol…

Verweisungsnetz

47 Knoten, 49 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Hub 1 Wurzel 1 Kompositum 41

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit silabar

18 Bildungen · 14 Erstglied · 4 Zweitglied · 0 Ableitungen

Ableitung von silabar

sila + -bar

silabar leitet sich vom Lemma sila ab mit Suffix -bar.

silabar‑ als Erstglied (14 von 14)

sil(a)barasca

AWB

silabar·asca

sil ( a ) barasca ( st. sw.? ) f. , nhd. silberasche. — Graff I,492. silber-ascha: nom. sg. Gl 3,489,29 ( Wien 9 u. 10, 12. Jh. ). Blei-, Si…

silabaraska

KöblerAhd

silabar·aska

silabaraska , st. F. (ō), sw. F. (n) nhd. „Silberasche“, Silberglätte, Silberschaum ne. silver cinder ÜG.: lat. lithargyros Gl Q.: Gl (11. J…

sil(a)baren

AWB

sila·baren

sil ( a ) baren sw. v. , mhd. nhd. silbern. — Graff VI,215 s. v. gasilbarit. ge-silbertûn: part. prt. gen. sg. f. Np 67,14. etw. silbern mac…

sil(a)barfaz

AWB

silabar·faz

sil ( a ) barfaz st. n. , mhd. silbervaz; ae. seolforfæt. — Graff III,731. silber-fazzo: gen. pl. Np 67,31; -uaze: dat. sg. Nc 712,25/26 [37…

sil(a)bar[h]ring

AWB

silabar·hring

? sil ( a ) bar [ h ] ring st. m. , nhd. silberring; mnd. sülverrinc ; an. silfrhringr ( vgl. Fritzner 3,241 ). — Graff VI,215 s. v. silbarl…

sil(a)barîn

AWB

sil ( a ) barîn adj. , mhd. silberîn, nhd. silbern; as. siluvrīn , mnd. silveren, sülveren, mnl. silverijn; afries. selveren , silveren; ae.…

sil(a)barling

AWB

silabar·ling

sil ( a ) barling st. m. , mhd. silberlinc, nhd. silberling; mnd. sülverlinge pl. — Graff VI,215. silabarling-: gen. pl. -o Thoma, Glossen S…

silabarring

KöblerAhd

silabar·ring

silabarring , st. M. (a)? nhd. Silberring, Ring aus Silber ne. silver ring ÜG.: lat. argenteus (M.)? Gl, denarius (M.)? Gl, (denarius argent…

sil(a)barscûm

AWB

silabar·s·cum

sil ( a ) barscûm st. m. , auch silberschaume frühnhd . sw. m. , mhd. silberschûm, nhd. silberschaum; mnd. sülverschûm, mnl. silverschuum ; …

sil(a)barsintar

AWB

silabar·sintar

sil ( a ) barsintar st. m. oder n. silbir-sint-ar: nom. sg. Gl 3,693,26 ( Erl. 2008, Gll. 11. Jh.? ); -er: dass. ebda. ( clm 14584, 13. Jh. …

sil(a)barsmid

AWB

silabar·s·mid

sil ( a ) barsmid st. m. , mhd. silbersmit ( vgl. auch Findebuch S. 314 ), nhd. silberschmied; as. siluvarsmith ( s. u. ), mnd. sülversmit, …

sil(a)barstein

AWB

silabar·stein

sil ( a ) barstein st. m. , nhd. silberstein; mnd. sülverstê(i)n . silbir-stain: nom. sg. Gl 3,679,5 ( Innsbr. 711, 13. Jh. ). Blei-, Silber…

silabarstein*

EWA

silabarfazAWB n. a-St., in NMC und Nps: ‚Silbergefäß; argentum‘ (mhd. silbervaʒ st.n. ,silbernes Gefäß‘; ae. seolforfæt n. ‚Gefäß aus Silber…

silabarīn

KöblerAhd

silabarīn , Adj. nhd. silbern, aus Silber gefertigt ne. silvery ÜG.: lat. argenteus WH, (argentum) N Hw.: vgl. anfrk. silverin*, as. siluvrī…

silabar als Zweitglied (4 von 4)

glockūnsilabar

KöblerAhd

glockūnsilabar , st. N. (a) Vw.: s. glokkūnsilabar?

glokkūnsilabar

KöblerAhd

glokkūnsilabar , st. N. (a) nhd. Silberlegierung ne. alloy of silver ÜG.: lat. electrum Gl Q.: Gl (11. Jh.) E.: s. glokka, silabar L.: EWAhd…

kweksilabar

KöblerAhd

kwek·silabar

kweksilabar , st. N. (a) nhd. Quecksilber, Silberglätte, Elektron, Bernstein, Schwefel, Naphtha ne. mercury ÜG.: lat. (argentum) Gl, argentu…