lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

kleinî

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
5 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
52
Verweise raus
17

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

kleinî st. f.

Bd. 5, Sp. 239
kleinî
(auch kleina) st. f., mhd. nhd. kleine; mnl. cleine. — Graff IV,562 f.
chleini: nom. sg. Gl 1,572,38 (M, 7 Hss.). 719,52 = 4,293,28. 741,38 (M). 781,36 (2 Hss.). 2,62,42 (2 Hss.). 304,27 (M). 406,72. 626,30. 4,161,46 (Sal. c). 213,62. Np 63,7; dat. sg. Gl 1,658,1 (M, 6 Hss., 1 Hs. ch-; oder 4 Hss. nom.?). 2,53,20. 512,7 (2 Hss.). 603,45 (M, 2 Hss.). 4,293,60; acc. sg. 2,80,70. Nb 92,6 [79,25]; acc. pl. Gl 1,581,10 (M, 7 Hss.); chlaini: dass. 11 (M); chlæini: dass. 12 (M); cheleini: acc. sg. 793,15 (verschr.?); khleini: dat. sg. 719,58 = 4,293,48. — chleni: nom. sg. Gl 2,466,49 (2 Hss.).
clein-: nom. sg. -i Gl 2,43,38. 721,55 (Eins. 365, 9./10. Jh.). 4,132,5 (Sal. c). O 1,1,20 (FV, k- P); -e Gl 4,141,63 (Sal. c); dat. sg. -i 2,456,43; acc. sg. -i O 1,1,6 (FV, k- P). 3,7,50 (k-). 5,14,4 (k-); nom. pl. -i Gl 2,167,18 (clm 6277, 9. Jh.); acc. pl. -i 29,58 (k-). 42,8. 564,65 (2 Hss.). Tiefenbach, Aratorgl. S. 22,17. — cleni: nom. pl. Gl 2,772,49 (vgl. Schlechter, Aratorgl. S. 103,111). Beitr. (Halle) 85,240 (nach Gl 2,773,52; s. u.).
Mit Übergang in die ô-Dekl., verschrieben: heina: acc. pl. Gl 4,278,31 (M, Goslar 2, 14. Jh.; vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 231 Anm. 2).
Verschrieben: eleini: acc. pl. Tiefenbach, Aratorgl. S. 25,17. 1) Scharfsinn: a) Klugheit, Schlauheit, Kenntnis: chleini [est] solertia [certa, et ipsa iniqua, Eccli. 19,22] Gl 1,572,38. chleini [narrationem virorum nominatorum (sapiens) conservabit, et in] versutias [parabolarum simul introibit, ebda. 39,2] 581,10 (9 Hss., 1 Hs. kleini, 1 kergî). 4,278,31 (oder zu 3?). uuistuom cheleini [vos autem curam omnem subinferentes, ministrate in fide vestra virtutem, in virtute autem] scientiam [2. Pet. 1,5] 1,793,15. chleini [Mercurius ... nunc magnus habetur ille deus, cuius dedit] experientia [fures, Prud., Symm. I,88] 2,406,72. 466,49 (noch inventio ingenium). chleini argin [qui cultus habendo sit pecori, apibus quanta] experientia (cognitia) parcis [, hinc canere incipiam, Verg., G. I,4] 626,30 (vgl. usus, natura, doctrina, Serv.). 721,55 (ohne cognitia). chleini subtilitas 4,161,46; b) Arglist: uuilliuuarbiero cleini [vae captiosis sycophantarum strophis, vae] versipelli astutiae [Prud., Apoth. Praef. II,26] Gl 2,456,43. cleini astutiae [ebda.] 512,7. diu chleini uuas sus ketan Np 63,7; vielleicht hierher: cleini astutia Gl 4,132,5. 2) Geschicklichkeit: mit dero (nur in 2 Hss.) chleini [elementa omnia ... quae magis prudentia] solertis (Hss. u. Laa. sollertia prudentis) [viri, quam prophetali essent spiritu perpetrata, Dan., Praef.] Gl 1,658,1 (zum Lat. vgl. Davids, Bibelgl. S. 311 u. 49; 1 Hs. kleinlistîga). keuuerido khleini klerti uuistuome [LXX seniores, qui in sacris erant eloquiis edocti, vetus testamentum maxima cum] industria [ex Hebraeo in Graecum transtulerunt sermonem, Sed. Scot., Explan. 7 p. 337] 719,58 = 4,293,48. cleini [o si nostra novom caperet] sollertia [sensum, sculperet ut ... saxa leo, tunc hominem aspiceres ..., conderet ut rabidis ultima fata genis, Avian 24,13] 2,43,38. chleini [(abbas) debet ... omni sagacitate et] industria [currere, ne aliquam de ovibus sibi creditis perdat, Reg. S. Ben. 27] 53,20. ougdun iro kleini in thes tihtonnes reini O 1,1,6. ube si (d. i. uuat) dien ougon lichet . so lobon ih ein uueder . so dia chleini des uuurchen . alde den geziug tes uuerches ingenium mirabor artificis Nb 92,6 [79,25]; vielleicht hierher: cleine fuga experientia Gl 4,141,63. 3) tiefer Sinn: kleini [laeti] documenta [figurae discite, Ar. I,1027] Gl 2,29,58. 772,49. Tiefenbach Aratorgl. S. 22,17. cleni [de nomine saepe] argumenta (significationes) [trahi, documentaque maxima gigni scripturae cecinere piae, ebda. II,523] Beitr. (Halle) 85,240 (nach Gl 2,773,52; zum Lat. vgl. Schlechter, Aratorgl. S. 138,195), z. gl. St. cleini beceichinissida Tiefenbach, Aratorgl. S. 25,17. unodi ist iz harto sus frenkisgero worto thia kleini al zi gisaganne joh zi irrekenne O 5,14,4; ferner: 3,7,50. 4) Feinheit: ist iz ... metres kleini: theist gouma filu reini O 1,1,20. 5) Beweis, Beweiskraft: chleini list [solidissimum] argumentum [est adversus maledicos adversarios, quod et ipsi ... comprobant, verum scilicet non esse omne quod variat, Sed. Scot., Explan. 4 p. 335] Gl 1,719,52 = 4,293,28. chleini [praebuit seipsum (Jesus den Aposteln) vivum post passionem suam in multis] argumentis (Hs. i. exemplis. argumentum) [, per dies quadraginta apparens eis, et loquens de regno dei, Acta 1,3] 1,741,38. chleini tougeni (letzteres fehlt in 1 Hs.) [est autem fides sperandarum substantia rerum,] argumentum [non apparentium, Hebr. 11,1] 781,36. cleini [pro exemplo fabulas et Socrates divinis sermonibus indidit et poemati suo Flaccus aptavit, quod in se sub iocorum conmunium specie vitae] argumenta [contineant, Avian ad Theodosium p. 4,17] 2,42,8. chleini [laeta vero magnum bonis] argumentum [loquuntur, quid de huiusmodi felicitate debeant iudicare quam famulari saepe inprobis cernant, Boeth., Cons. 4,6 p. 113,157] 62,42 (vgl. argumentum vero dicitur quasi argutum . vel quod sit acute inventum ad comprobandas res, Sprachwiss. 26,355). chleini [num enim tu aliunde] argumentum [futurorum necessitatis trahis, nisi quod ea quae praesciuntur non evenire non possunt? ebda. 5,4 p. 131,15] 80,70. cleini [illos (sapientes) plerumque ratiocinationis] argumenta [, istos (hebetes) nonnunquam melius exempla convertunt, Greg., Cura 3,6 p. 40] 167,18. chleini ł list [in illa districtione ultimae increpationis omne] argumentum [cessat excusationis, ders., Hom. II,38 p. 1641] 304,27. kleini [cum ventum tamen ad normam rationis et artis, turbidulos sensus et litigiosa fragosis] argumenta [modis concludunt numen in unum, cuius ad arbitrium sphera ... volvatur, Prud., Apoth. 209] 564,65. chleini [apostoli Christi ... universo orbi regni caelorum scientiam tradiderunt, parvi ducentes plures libros condere, quod huiuscemodi praedicationis adsertio non] argumento [humani sermonis, sed adstipulatione divinae virtutis indigeat, Ruf., Hist. eccl. III,24 p. 245] 603,45. chleini [nunc ... stylus sermonis vertendus est, in quo prorsus] argumento [fructus et utilitas cuiusque canonis ... discutitur, Sed. Scot., Explan. 17 p. 342] 4,293,60 (293,28 s. o. bei 1,719,52). list kleini [at ille obmutuit, quia omne tunc cessat excusationis] argumentum [Beda in Matth. 22,12 p. 96] 313,62. [Hagl]
6528 Zeichen · 267 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    kleinîst. f.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +4 Parallelbelege

    kleinî ( auch kleina) st. f. , mhd. nhd. kleine; mnl. cleine. — Graff IV,562 f. chleini: nom. sg. Gl 1,572,38 ( M, 7 Hss…

Verweisungsnetz

55 Knoten, 59 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Hub 1 Wurzel 2 Kompositum 48

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit kleini

29 Bildungen · 28 Erstglied · 1 Zweitglied · 0 Ableitungen

kleini‑ als Erstglied (28 von 28)

Kleinick

MeckWB

klei·nick

Kleinick Pferdename, bes. für eine Stute Schö Gletz ; Gut.

kleiniclîche

MWB

kleiniclîche Adv. ‘wenig’ (vgl. Anm.z.St. S. 371): dâ bî siht man sie [die mit dem ererbten Besitz nicht angemessen umgehen] schatz vil snud…

kleiniclīche

KöblerMhd

kleiniclīche , Adv. nhd. „kleiniglich“, wenig Hw.: vgl. mnd. klēnichlīke* Q.: WernhSpr (2. Viertel 13. Jh.) E.: s. *kleiniclich? W.: nhd. (ä…

kleinieren

RhWB

klein·ieren

kleinieren kli-  Gummb schw.: einen (etwas) kl., herabsetzen, –würdigen

Kleinigheid

WWB

Kleinigheid f. [verstr.] 1. kleine, unbedeutende Sache. Wach noch ne Klainichkait (kleine Weile) ! ( Dor Wl ). Ne Klāinichkāit vergn einen …

kleinigkeit

DWB

kle·inigkeit

kleinigkeit , f. parvitas, res minuta, nullius momenti. mhd. kleinkeit ( d. i. genauer kleinekeit) subtilitas Eckhart 309, 11. 12 , klainich…

kleinigkeit

FWB

1. ›Nichtigkeit, Unbedeutsamkeit‹; 2. ›Eingeschränktheit, Schlichtheit, geistige Armut‹.

kleinigkeiten

DWBQVZ

kleinigkeiten: dichterische kleinigkeiten. Eisenach 1792 .

Kleinigkeitler

GWB

kleinigkeit·ler

Kleinigkeitler mit krit Akzent für den Typ des ‘Kleinkünstlers’(sd) Kleinkünstler | K., Mignaturisten | Körper ohne Geist 47,338,21 Samml 8 …

Kleinigkeitsgeist

Campe

kleinigkeit·s·geist

○ Der Kleinigkeitsgeist , des — es , o. Mz . der Geist, d. h. eine Denkart, welche an Kleinigkeiten, an unwichtigen gemeinen Dingen hängt un…

Kleinigkeitshascher

Campe

kleinigkeit·s·hascher

○ Der Kleinigkeitshascher , des — s , d. Mz . w. d. Ez. ein Mensch, welcher nach Kleinigkeiten hascht, d. h. sich mehr um Kleinigkeiten bekü…

kleinigkeitskrämer

DWB

kleinigkeit·s·kraemer

kleinigkeitskrämer , m. der in kleinigkeiten kramt, sich in kleinigkeiten verliert, μικρόλογος , jetzt allgemein in gebrauch, aber noch bei …

kleinigkeitskrämerei

DWB

kleinigkeit·s·kraemerei

kleinigkeitskrämerei , f. μικρολογία , s. das vor. und kleinelei: durch umständlichkeit, kleinigkeitskrämerei und weitschweifigkeit verdirbt…

Kleinigkeitssinn

GWB

kleinigkeit·s·sinn

Kleinigkeitssinn wie Kleinigkeitsgeist A(SchrGG6,64) Regie Lauchst 29.7.96 [Theater Oberdir] Syn Kleinigkeitsgeist Nikolaus Lohse N.L.

kleiniglich

DWB

kleini·glich

kleiniglich , für kleinlich, ungebräuchlich: sie hat nichts kleinigliches und nichts kindisches. Hippel lebensl. 2, 295 . schon mhd. im adv.…

kleinikletta

AWB

kleini·kletta

kleinikletta sw. f. cleni-cleta: nom. sg. Gl 3,602,36 ( Würzb. Mp. th. f. 146, 9. oder 10. Jh.; oder noch 2 Wörter? ). Odermennig, Agrimonia…

klein(i)uuîn

AWB

klein ( i ) uuîn st. m. ( zum Übergang zwischen Komp. u. syntaktischem Gefüge vgl. Gröger § 73, bes. S. 119 f. ); vgl. ae. clǽne wín ( vgl. …

kleini als Zweitglied (1 von 1)

untarkleini

KöblerAhd

untarkleini , Adj. nhd. kundig ne. knowing (Adj.) ÜG.: lat. (designare) N Q.: N (1000) I.: lat. beeinflusst? E.: s. untar (1), kleini