lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

fehtan

as. bis ahd. · 4 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
10 in 4 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
37
Verweise raus
40

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

fehtan st. v.

Bd. 3, Sp. 684
fehtan
st. v., mhd. vehten, nhd. fechten; as. vehtan (s. u.), mnd. mnl. vechten; afries. fiuhta; ae. feohtan. — Graff III, 442 ff.
Praes.: fiht-: 2. sg. -ist Np 34,3; -est Npw ebda.; 3. sg. -it Gl 1,109,19 (R). 194,26 (Pa). 219,26 (K). O 5,4,50; 2. sg. imp. -] Gl 1,566,21 (M); -e ebda. (M).
feht-: 3. pl. -ant Gl 1,364,5 (Ja); -ent Nb 267,16 [288,10]; 3. sg. conj. -e O 1,1,85. Nb 118,6 [128,24]; inf. -an Gl 2,665,37. 4,351,2. S 196,17 (B). 24/25 (B). W 51,5 (u-); -en Gl 2,692,48. Nb 125,13/14. 216,15. 296,19 [136,13/14. 232,30. 321,9]. NpNpw 45,11. 139,3. Np 59,12 (u-). 84,9; gen. sg. -annes O 1,10,5; dat. sg. -anne 2,3,55. Ol 21; gen. sg. -ennes Nb 248,16/17 [268,2/3]. NpNpw 45,11; dat. sg. -enne Nb 6,1 (u-). 97,31 [5,21. 108,13]. Nc 830,2 [197,19]. NpNpw 28,1 (= Npw Prooem.). 30,22 (= Npw 21). 34,3. Npgl 88,14; -inne Np 28,1; part. -anti Gl 1,108,19 (Pa); -andi 52,23 (K); -endi 108,19 (K); -ente W 120,4 (u-); nom. sg. m. -enter NpNpw 32,16; nom. pl. m. -ente Npgl 88,44; -enten Nb 309,25 [337,15]. Nc 815,28 [179,15]; -inda Pw 55,3; gen. pl. -entero Np 42,3; -endero Npw ebda. (u-).
vehtad: 1. pl. Gl 4,299,40 (Ess. Ev., 9. Jh.).
ueght-: inf. -an W 51,5 (A); part. -ande 120,4 (A).
Praet.: faht: 3. sg. Nb 299,9 [325,4]; uaht: 1. sg. Nb 18,29 [20,23]; 3. sg. S 86,50 (Ludw., 9. Jh.).
fuht-: 3. sg. conj. -e Nb 63,14 [72,4]; 3. pl. conj. -în 216,23 [233,8]; uuht-: 3. pl. -on W 11,2. 3; -an 2 (A, v-); vuohton: dass. W 11,3 (K; zum Ausweichen des -u- in -uo- vgl. Braune, Ahd. Gr.12, § 32 Anm. 7).
Verschrieben sind wohl: fehtant: part. prs. Gl 1,52,23 (Pa); uehtteht: 2. pl. imp. Gl 4,262,43 (Oxf. Laud. lat. 92, 9. Jh.); vuhta: 3. pl. prt. W 11,3 (A).
kämpfen, fechten: 1) eigentl.: handgreiflich, unter Einsatz von Waffen oder Geräten auf dem Schlachtfeld, bei Kampfspielen oder bei Unternehmungen eines einzelnen Helden, auch unter Einsatz bloßer Körperkraft: a) mit Angabe des Gegners u. des Mittels:
mit Präp. ze + Dat. (Gegner) u. Präp. mit + Dat. (Mittel): Flegre heizet tiu risonburg ... tar die creftigen steina noh ligent ... mit tien diu spel sagent . taz tie risen ze himele fuhtin Nb 216,23 [233,8]; b) mit Angabe des Gegners: α) mit Präp. mit + Dat. (Personen, Tiere): ni si thiot, thaz thes gidrahte, in thiu iz mit in (den Franken) fehte, thoh Medi iz sin joh Persi, nub in es thiu wirs si O 1,1,85. er (Kaiser Zeno) imo (Theoderich) ondi . mit Otachere zeuehtenne annuere ei . si contra Odoagrum dimicaret Nb 6,1, lat. 4,2 [5,21, lat. 3,28]. fabulę sagent . taz Achelous ... ze farre uuorteniu . mit Hercule fuhte . unde Hercules temo farre daz horn abasluoge 63,14 [72,4], ferner 216,15 (lacessere). 299,9 [232,30. 325,4]; — in einem Bilde: er (Christus) nam in todes riche sigi kraftliche, mit imo er (der Tod) mer ni fihtit joh furdir sih ni irrichtit O 5,4,50 (vgl. aber 2 a α); β) mit uuidar + Dat. d. Pers.: aber uuider allen tiefelen tugedigo fehtenter ist Gigas [vgl. (der Gigant) qui contra immanitatem diaboli assidua dimicatione confligit, Cass.] NpNpw 32,16; γ) mit samant + Dat. (Tiere): aber diu reia . reizta den unscadelen fogal (den Ibis) . zefehtenne sament tien vuurmen [vgl. caprea provocaret ibin ad certamen serpentum, Rem.] Nc 830,2 [197,19]; c) mit Angabe des Mittels:
mit Präp. mit + Dat.: fermahta er (der Teilnehmer an den Kampfspielen) sih fehtennes . mit temo chnutele . so hiez er pugil Nb 248,16/17 [268,2/3]; d) absolut gebraucht: thar uaht thegeno gelih, nichein soso Hluduig S 86,50. zi uns riht er horn heiles, nales fehtannes O 1,10,5. oba iz ward iowanne in not zi fehtanne, so was er io thero redino mit gotes kreftin obor Ol 21. ziu solti fientscaft erera uuerden . daz chit ziu soltin deheine durh fientscaft zefehtenne . ereren uuerden ... tanne sie sahin uuunda . unde neheinen lon dero uuundon? quid enim vellet furor hosticus prior movere ulla arma? ... cum viderent saeva vulnera . nec ulla praemia sanguinis Nb 97,31 [108,13]. starcha anahareen dih (Göttin Juno) tie fehtenten curitim . i. fortem . vel potentem bellantes Nc 815,28 [179,15]. du chertost dana die helfa sines suertes . unde nehulfe imo in uuige so du êr tate . quando pauci dimicantes solebant multos prosternere (do unmage fehtente uuaniton manige niderslahin) Npgl 88,44. ir aller iegelih (sc. die 60 Wächter Salomos) habet sin suert in hanton, cunnon alle mahtigen uehtan omnes tenentes gladios, et ad bella doctissimi [Cant. 3,8] W 51,5; ferner: Nb 125,13/14 (bellum gerere). 267,16 (bella movere). 309,25 (pugna) [136,13/14. 288,10. 337,15]; e) Glossenbelege: fehtant [si exieritis ad bellum de terra vestra contra hostes qui] dimicant [adversum vos, clangetis ululantibus tubis, Num. 10,9] Gl 1,364,5. fehtan [nec curant caeco] contendere [Marte amplius audaces Rutuli, sed pellere vallo missilibus certant, Verg., A. IX,518] 2,665,37. uuio men der aba fehten sculi [quae religio aut] quae machina belli [(sc. das trojanische Pferd)? ebda. II,151] 692,48. 4,351,2. uehtteht [sic enim faciet dominus cunctis hostibus vestris, adversum quos] dimicatis [Jos. 10,25] 262,43. hvui vehtad [domine, si] percutimus (Hs. percutiemus, vgl. Sab. 3,366) [in gladio? Luc. 22,49] 299,40. 2) übertr. auf das Kämpfen, Fechten mit Worten oder auf den Einsatz psychischer Kräfte, auch auf das Wirken Gottes u. der in der Ecclesia (tabernaculum militum) vereinten Gläubigen sowie auf die von den Gegnern d. Eccl. ausgehenden Anfeindungen: a) mit Angabe des Gegners: α) mit Präp. mit + Dat. (Abstr.): nesol danne uuisemo man daz nieht uuegen . souuenne er fehten sol . mit tero uuilsaldo ita vir sapiens moleste ferre non debet . quotiens in fortunae certamen adducitur Nb 296,19 [321,9]; β) mit Akk. d. Inhalts u. Präp. uuidar + Dat. (Abstr.): neuaht ih (Philosophia) ofto ioh pi dien alten . fore Platonis ziten . starchen uuig . uuider dero goucho nande? nonne certavimus saepe apud veteres quoque ante aetatem nostri Platonis . magnum certamen cum temeritate stultitiae? Nb 18,29 [20,23]; γ) mit uuidar + Dat. (Abstr. od. Pers.): (die Mönche) vvidar achusti des fleiskes . edo kidancha cote helfantemv kenuhtsamont fehtan contra vitia carnis vel cogitationum deo auxiliante sufficiunt pugnare S 196, 24/25. keheiz iro (der Seele) helfa . unde gib iro baldi zefehtenne uuider so handegen fienden Np 34,3 (vgl. Npw 34,3 sub δ). miner muoter (der Synagoge) kint uuhton uuider mir (die Ecclesia) W 11,2; ferner: S 196,17 (pugnare). Npw 28 Prooem. W 11,3; δ) mit uuidar + Akk. d. Pers.: gib iro (der Seele) baldi ze fehtenne uuider handige fiande Npw 34,3 (vgl. Np 34,3 sub γ); ε) mit ingegin + Dat. d. Pers.: tradun mi fiunda mine allan dag, uuanda manage fehtinda angegin mi conculcaverunt me inimici mei tota die, quoniam multi bellantes adversum me Pw 55,3; ζ) mit contra + Akk. d. Pers.: diz ist daz sang dero folletanun herebergo . daz chit ęcclesię . in dero hier zefehtenne ist contra diabolum [vgl. psalmus ipsi mediatori manu forti perfectionis ecclesiae in hoc saeculo, ubi adversus diabolum temporaliter militatur, Aug., En.] Np 28,1. du (Ecclesia) lidest allizana michel arbeit, uehtende contra daemones et haereticos 120,4 (vgl. fehtento adverb. part. prs.); b) mit Angabe des Mittels:
mit Präp. mit + Dat.: chid minero selo (Christi u. der Ecclesia) zuo . diu din suert ist . mit dero du (Gott) fihtist . din heili bin ih NpNpw 34,3; c) mit Angabe der Richtung bzw. des Zieles:
kämpfen, ringen um etw.: mit nâh + Dat. (Abstr.): ter nah tero guollichi stritigo fehte . unde si imo dunche dingo heuigosta . ter sehe uf an dia uuiti des himeles quicumque precipiti mente petit solam gloriam . et summam credit . cernat late petentes plagas aetheris Nb 118,6 [128,24]; d) absolut gebraucht: nu garawemes unsih alle zi themo fehtanne, ingegin widarwinnon so skulun wir unsih warnon O 2,3,55. hier in ęcclesia ist zefehtenne . be diu ist si tabernaculum militum NpNpw 30,22 (= Npw 21). also die unrehte sint . die unrehtes denchent in iro herzon . unde allen den dag uuellen fehten . unde etelih scisma alde heresim bringen . alde seditionem machon qui cogitaverunt iniustitias in corde . tota die constituebant bella (Npw proelia) 139,3. din (sc. Gottes) arm ist mahtig. ioh ad pugnandum (zefehtenne) ioh ad defendendum (zescirmenne) Npgl 88,14; ferner: NpNpw 42,3. 45,11. 59,12. 84,9; e) Glossenbelege: uuitharmodit fihtit trauuid castikot edho misfahit obiurgat obpugnat increpat castigat vel culpat Gl 1,219,26. fihte [pro iustitia] agonizare [pro anima tua, et usque ad mortem certa pro iustitia et deus expugnabit pro te inimicos tuos, Eccli. 4,33] 566,21 (2 Hss., 5 Hss. strît, 3 strîtan, 1 Hs. sturmen). 3) Glossenwort: fehtandi debellans Gl 1,52,23. uuinnanti fehtanti demicatur pugnatur 108,19. fihtit dimicatur 109,19. uuinnit fihtit iurgat pugnat 194,26.
Abl. fehtento; (ana-)fehtôn; feht, fehta, (ana-, uuidar-)fehtunga, fehtâri; (un-)fehtal; (ant-)fahta; (uuidar-)vuchtic mhd.
8989 Zeichen · 306 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    fehtanst. V. (4?)

    Köbler As. Wörterbuch

    fehtan , st. V. (4?) nhd. fechten, kämpfen ne. fight (V.) ÜG.: lat. percutere (in gladio) GlEe Vw.: s. saman- Hw.: vgl. …

  2. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    fehtanst. v.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +8 Parallelbelege

    fehtan st. v. , mhd. vehten, nhd. fechten; as. vehtan ( s. u. ), mnd. mnl. vechten; afries. fiuhta; ae. feohtan. — Graff…

Verweisungsnetz

52 Knoten, 65 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 9 Hub 1 Wurzel 3 Kompositum 39

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit fehtan

15 Bildungen · 2 Erstglied · 13 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von fehtan 2 Komponenten

feh+tan

fehtan setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

fehtan‑ als Erstglied (2 von 2)

fehtan* 1

KöblerAnfrk

fehtan* 1 , st. V. (3) nhd. kämpfen, fechten ne. fight (V.) ÜG.: lat. bellare MNPs Vw.: s. far- Hw.: vgl. as. fehtan*, ahd. fehtan Q.: MNPs …

fehtanto

AWB

feht·anto

fehtanto adv. — Graff III, 444 s. v. fehtan. fehtendo: Nb 118,21 [129,11]. Np 55,2; fechtento: W O 120,4. kämpfend, streitend, im Kampf, im …

fehtan als Zweitglied (13 von 13)

anfehtan

KöblerGerm

*anfehtan , st. V. nhd. bekämpfen ne. fight (V.); RB.: ae., afries., ahd. E.: s. *an-, *fehtan W.: ae. onfeohtan, st. V. (2?, 3?), angreifen…

bifehtan

KöblerGerm

*bifehtan , st. V. nhd. bekämpfen ne. fight (V.); RB.: afries., ahd. E.: s. *bi, *fehtan W.: afries. bifiuchta 28, st. V. (3?), „befechten“,…

firfehtan?

KöblerAhd

*firfehtan? , st. V. (4?) Hw.: vgl. anfrk. farfehtan*

gafehtan

KöblerGerm

*gafehtan , st. V. nhd. fechten, streiten ne. fight (V.); RB.: ae., ahd. E.: s. *ga-, *fehtan W.: ae. gefeohtan, st. V. (2), fechten, kämpfe…

samanfehtan?

KöblerAhd

*samanfehtan? , st. V. (4?) Hw.: vgl. as. samanfehtan L.: Karg-Gasterstädt/Frings 3, 689 (samanfehtan)

uzfehtan

KöblerGerm

*uzfehtan , st. V. nhd. erkämpfen ne. gain (V.) by force; RB.: ae., ahd. E.: s. *uz-, *fehtan W.: ae. āfeohtan, st. V. (2), kämpfen, kämpfen…

bifehtan

AWB

bifehtan s. bi- fehtan st. v.

gifehtan

AWB

gifeh·tan

gi- fehtan st. v. , mhd. gevehten; mnl. gevechten; ae. gefeohtan. — Graff III, 444. Praes.: ke-fehtent: 3. pl. Np 30,22; ge-: dass. Npw 30,2…

irfehtan

AWB

ir- fehtan st. v. , mhd. ervehten, nhd. erfechten; mnd. ervechten; ae. afeohtan; vgl. mnl. vervechten. — Graff III, 444 f. Praes.: ir-fiht-:…

samanfehtan

AWB

saman·fehtan

saman- fehtan st. v. saman-fehtan: inf. Gl 2,585,20 = Wa 99,24 ( Düsseld . F. 1, 10./11. Jh. ). kämpfen, fechten gegen jmdn. oder etw., hier…

ubarfehtan

AWB

ubar- fehtan st. v. , mhd. übervehten, nhd. überfechten ; afries. ovirfiuhta ( in anderer Bed. ); ae. oferfeohtan . — Graff III,444. Praes.:…

widarfehtan

KöblerAhd

widar·fehtan

widarfehtan , st. V. (4)? nhd. bekämpfen, entgegenstehen, sich widersetzen, Widerstand leisten ne. fight (V.) against, oppose ÜG.: lat. impu…