Eintrag · Köbler As. Wörterbuch
than Adv., Konj.
than , Adv., Konj.
- nhd.
- dann, damals, nun, wenn, als (Adv. bzw. Konj.), indessen, jedoch
- ne.
- then (Adv.), now (Adj. bzw. Konj), when (Adv. bzw. Konj.)
- ÜG.:
- lat. (autem) H, cum Gl, dum Gl, ecce H, enim H, ergo H, quam H, tum Gl, tunc Gl, H
- Vw.:
- s. noh-*
- Hw.:
- s. thanna; vgl. ahd. dan*; anfrk. than
- Q.:
- BSp, Gen, Gl (Paris Bibliothèque Nationale lat. 8670), GlEe, GlG, GlPW, H (830)
- E.:
- germ. *þan, Adv., dann; s. idg. *to- (1), *tā-, *ti̯o-, Pron., der, die, Pokorny 1086
- W.:
- mnd. dan, Adv., Konj., dann, als, aber
- R.:
- than hald ni, as.: nhd. ebensowenig
- ne.
- just as little
- R.:
- than lang the, as.: nhd. so lang als
- ne.
- as long as; B.: H than 46 C, 306 M, 655 M C, 852 M C, 859 M C, 1215 M C, 1286 M C V, 2647 M C, 3197 M C, 4229 M C, 5257 M C, 5446 C, 5695 C, 1352 M C, 1355 M C, 1356 M C V, 1357 M C V, 1578 M C, 1687 M C, 1919 M C, 2054 M C, 2474 M C, 2500 M, 2567 C, 2594 M C, 2595 M C, 2597 M C, 2598 M C, 3288 M C, 3458 C, 3472 C, 3495 M C, 3497 M C, 3504 M C, 3695 M C, 4142 M C, 4317 M C, 4335 M C, 4342 M C, 4391 M C, 4435 M C, 4444 M C, 4539 M C, 4541 M C, 4727 C, 4728 C, 5066 M C, 5526 C, 5527 C, 5529 C, 5758 C, 9 C, 537 M C S, 644 M C, 645 M C, 754 M C, 920 M C, 1049 M C, 1368 M C, 1374 M C, 1436 M C, 1453 M C, 1532 M C, 1545 M C, 1616 M C, 1620 M C, 1933 M C, 1940 M C, 1957 M, 1971 M C, 1974 M C, 2138 M C, 2302 M C, 2406 M C, 3227 M, 3230 M C, 3334 M C, 3403 M C, 3433 C, 3444 C, 3647 M C, 3657 M C, 3815 M C, 3860 M, 4763 M C, 5023 M C, 5050 M C, 5237 M C, 5279 C, 5282 C, 5912 C, 168 M C, 1104 M C, 1370 M C, 1377 M C, 1441 M C, 1443 M C, 1460 M C, 1471 M C, 1482 M C, 1486 M C, 1494 M C, 1496 M C, 1538 M C, 1557 M C, 1618 M C, 1622 M C, 1708 M C, 1717 M C, 1796 M C, 1912 M C, 1942 M C, 2150 M C, 2504 M C, 2753, M C, 2755 M C, 2836 M C, 3225 M C, 3231 C, 3232 M C, 3237 M C, 3238 M C, 3267 M C, 3275 M C, 3284 M C, 3287 M C, 3289 M C, 3400 M C, 3730 M C, 3796 M C, 3829 M C, 3858 M C, 3861 M, 3936 M C, 4001 C, 4033 M C, 4049 M C, 4087 M C, 4334 M, 4485 M C, 4514 M C, 4583 M C, 4764 M C, 4863 M C, 4886 M C, 4936 M C, 5041 M C, 5195 M C, 5221 M C, 5367 C, 5389 C, 5570 C, 5587 C, 5759 C, 5925 C, 53 C, 72 C, 87 M C, 146 M C, 569 M C S, 1268 M C V, 1463 M C, 1478 M C, 1527 M C, 1950 M C, 2281 M C, 2467 M C, 3320 M C, 3493 M C, 5171 M C, 5397 C, 5404 C, 5607 C, 5611 C, 5689 C, 5956 C, 44 C, 2697 C, 5174 M, 179 M C, 1212 M C, 1416 M C, 4398 M C, 4423 M C, 4906 M C, 1552 M C, 1613 M C, 1626 M C, 1927 M C, 3489 C, 5035 M C, 5601 C, 135 M C, 242 M C, 1555 M C, 1200 M C, 1955 M, 2338 M C, 2657 M C, 3770 M C, 3904 M C, 5691 C, 1473 M C, 1490 M C, 1500 M C, 1640 M C, 1714 M C, 1868 M C, 3301 M C, 4157 M C, 4585 M C, 5530 C, 212 M C, 941 M C, 145 M C, 641 M C, 844 M C, 858 M C, 1426 M C, 3166 M C, 3246 M, 3613 M C, 3637 M C, 3732 M C, 4199 M C, 4287 M C, 4309 C, 4347 M C, 4597 M C, 4668 M C, 5493 C, 5920 C, 15 C, 165 M C, 536 M C S, 860 M C, 974 M C P, 1028 M C, 1395 M C, 1397 M C, 1409 M C, 1855 M C, 2187 M C, 2551 C, 2642 M C, 2773 M C, 2843 M C, 3438 C, 3441 C, 4566 M C, 70 C, 363 M C, 1055 M C, 2526 C, 4454 M C, 453 M, 4494 M, 1900 M, 2592 M, 2637 M, 4140 M, 4318 M, 4388 M, 4402 M, 4408 M, 4417 M, 4431 M, 4533 M, 1507 M, 1781 M, 1786 M, 2028 M, 2056 M, 3236 M, 3896 M, 4121 M, 4176 M, 1065 M, 1642 M, 1688 M, 1709 M, 1729 M, 1798 M, 1952 M, 2065 M, 2110 M, 2936 M, 3916 M, 4032 M, 4048 M, 4081 M, 4255 M, 4383 M, 5015 M, 1484 M, 1492 M, 1884 M, 3921 M, 4234 M, 4346 M, 1900 M, 1898 M, 1929 M, 4912 M, 2627 M, 4498 M, 2129 M, 3497 M, 2698 C, 3865 M, 3745 M, 1563 C, 3405 C, 1935 M, 1954 M, 2615 M, 2619 M, 1822 M, 779 M, 5112 C, 1750 M, 1419 M, 1379 M, 2354 M, thann 1352 V, 453 C, 4494 C, 1900 C, 2592 C, 2637 C, 4009 C, 4140 C, 4318 C, 4388 C, 4402 C, 4408 C, 4417 C, 4431 C, 4533 C, 1507 C, 1781 C, 1786 C, 2028 C, 2056 C, 3236 C, 3476 C, 3896 C, 4121 C, 4176 C, 1065 C, 1642 C, 1688 C, 1709 C, 1729 C, 1798 C, 1952 C, 2065 C, 2110 C, 2936 C, 3916 C, 4032 C, 4048 C, 4081 C, 4255 C, 4383 C, 4698 C, 5015 C, 5390 C, 5391 C, 5584 C, 1484 C, 1492 C, 1884 C, 3476 C, 3921 C, 4234 C, 4346 C, 4683 C, 1900 C, 2283 C, 5855 C L, 5905 C, 1898 C, 1929 C, 4912 C, 2627 C, 4498 C, 2129 C, 3497 C, 2698 M, 4906 C, 283 C, thanne 1355 V, 3405 M, 1935 C, 1954 C, 1728 C, thon 3865 C, 3745 C, thanna 1563 M, 1728 M, tha 2615 C, 2619 C, thanan 1822 C, them 1379 C, than ... than 1370-1371 M C, 1579 M C, 1856-1857 M C, 2496 M C, 2502-2503 M C, 3485-3486 C, 1565-1569 M C, 1573-1576 M C, 1597-1599 M C, 3313-3316 M C, 4436-4439 M C, 4908-4909 M C, 5601-5602 C, 4426 M, 1630-1631 M, 4426-4428 M, 3233-3234 M, 4341 M, 2498-2499 M, 944-945 M, thann ... thann 4426 C, 1630-1631 C, 4426-4428 C, thann ... than 3233-3234 C, 3484 C, 4341 C, than ... thann 2498-2499 C, thann ... that 944-945 C, thann ... thuo 5892-5893 C, Gen than Gen 54, Gen 63, Gen 52, Gen 91, Gen 295, Gen 333, thann Gen 119, thanna Gen 260, Gen 184, Gen 204, Gen 209, Gen 213, Gen 215, Gen 221, Gen 233, Gen 236, Gen 242, thanne Gen 19, thann ... thann Gen 140-142, BSp than Wa 16, 16 = SAAT 7, 16, Wa 17, 11 = SAAT 8, 11, Wa 17, 13 = SAAT 8, 13, GlEe than Wa 53, 12b = SAGA 101, 12b = Gl 4, 294, 39, than cum Wa 53, 24b = SAGA 101, 24b = Gl 4, 295, 2, Wa 57, 10b = SAGA 105, 10b = Gl 4, 299, 22, tha(n) Wa 57, 21a = SAGA 105, 21a = Gl 4, 299, 42, GlG than Wa 64, 7b = SAGA 72, 7b = Gl (nicht bei Steinmeyer), Wa 64, 19a = SAGA 72, 19a = Gl (nicht bei Steinmeyer), GlPW than Wa 93, 14a = SAAT 81, 14a = Gl 2, 578, 51, Wa 100, 26b = SAGA 88, 26b = Gl 2, 586, 61, Wa 101, 3a = SAGA 89, 3a = Gl 2, 587, 7, Wa 101, 31a = SAGA 89, 31a = Gl 2, 587, 37, thán tunc Wa 95, 30b = SAGA 83, 30b = Gl 2, 581, 56, Wa 104, 4a = SAGA 92, 4a = Gl 5, 589, 65, thán dum Wa 96, 34a = SAGA 84, 34a = Gl 2, 582, 25, Wa 99, 33b = SAGA 87, 33b = Gl 2, 585, 67, thán cum Wa 100, 1a = SAGA 88, 1a = Gl 2, 585, 74, Wa 100, 39b = SAGA 88, 39b = Gl 2, 587, 4, Wa 101, 1a = Gl 98, 1a = Gl 2, 587, 5, thán tum Wa 100, 10b = SAGA 88, 10b = Gl 2, 586, 46, Gl (Paris Bibliothèque Nationale lat. 8670) te ine tunc SAGA 205, 4 = Mayer, H., Althochdeutsche Glossen: Nachträge, S. 111, Gl Nr. 7, 4; Kont.: H sô uuas than thero liudeo thau 306
- L.:
- Seebold, Chronologisches Wörterbuch des deutschen Wortschatzes 2, 207a (dan), Wortschatz der germanischen Spracheinheit, unter Mitw. v. Falk, H., gänzlich umgearb. v. Torp, A., 4. A., 1909, S. 174 (vgl. got. þanamais), Berr, S., An Etymological Glossary to the Old Saxon Heliand, 1971, S. 402
- Son.:
- Behaghel, O., Die Syntax des Heliand, 1897, S. 5, 37, 51, 125, 154, 281, 288, 294, 296, 299, 301, 324, 256, S. 38 (zu H 3829), Behaghel, O., Der Heliand und die altsächsische Genesis, 1902, S. 13 (zu H 1563), S. 45 (zu Gen 260); Behaghel, O., Zum Heliand, Germania 27 (1882), S. 419 (zu H 4668), vgl. Piper, P., Die altsächsische Bibeldichtung, 1897, Anm. (zu H 2129), Ausg. (zu H 4388), Sievers, E., Zum Heliand, Z. f. d. A. 19 (1876), S. 55 (zu H 2129), S. 70 (zu H 779), S. 65 (zu H 1379), Rödiger, M., Besprechung von Heliand, hg. v. Sievers, E., A. f. d. A. 5 (1879), S. 286 (zu H 2129), Bartsch, K., Zum Kodex Cottonianus des Heliand, Germania 23 (1878), S. 405 (zu H 4388), S. 405 (zu H 1750), Sievers, E., Zum Cottonianus des Heliand, Germania 24 (1879) S. 76 (zu H 4388), S. 78 (zu H 1750), Behaghel, O., Zum Heliand, Germania 21 (1876), S. 145 (zu H 1750), than (in Handschrift M) für tha (in Handschrift C) in den Versen 2615, 2619, than (in Handschrift M) für err (in Handschrift C) in Vers 779, thann (in Handschrift C) für tho (in Handschrift M) in Vers 4906, themu (in Handschrift M) für than (in Handschrift C) in Vers 5112, than (in Handschrift M) für that (in Handschrift C) in den Versen 1750, 1419, thanc (in Handschrift M) für thann (in Handschrift C) in Vers 283, than (in Handschrift M) für them (in Handschrift C) in Vers 1379, than (in Handschrift M) für thena (in Handschrift C) in Vers 2354, than ... than (in Handschrift M) für thann ... that (in Handschrift C) in Vers 944-945