Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
rouh st. m. n.
st. m. n., mhd. rouch m., nhd. rauch m.; as. mnd. rôk, mnl. rooc; afries. rēk, rōk; ae. réc; an. reykr. — Graff II,436 f.
rouh: nom. sg. Gl 4,67,56 (Sal. a1, 4 Hss., 1 Hs. -ov-). NpNpw 140,2. Npw 36,20 (2); acc. sg. -] Nc 845,5 [168,7]. — rouch: nom. sg. Gl 1,523,34 (M, 4 Hss.; 1 Hs. -ov-, 1 -ov-). 3,170,18 (SH A, 2 Hss., 1 Hs. -ov-, 1 -ov-). 211,19 (SH B, -ov-). 409,63 [HD 2,77]. 414,56 [HD 2,240]. 418,6 (-ov-) [HD 2,383]. 660,20. 4,67,57 (-ov-). 68,2 (beide Sal. a1). Hbr. I,374,442 (SH A); gen. sg. -]es Nc 825,22. 845,7 [145,6. 168,9]; dat. sg. -]e Np 65,15; acc. sg. -] Gl 3,412,60 [HD 2,151]. 4,414,13 (-ov-); ruoch (zu -uo- für ou vgl. Braune, Ahd. Gr.16 § 46 Anm. 4): nom. sg. 1,523,35 (M; --). 3,170,19 (SH A; -uo-). 4,68,1 (Sal. a1, 2 Hss., 1 Hs. -uo-). — rovhc: nom. sg. Gl 3,170,18 (SH A); rohc: acc. sg. 2,558,70 (r- verblaßt). — rough: nom. sg. Np 101,4 (zu -gh vgl. Wardale, Lautst. § 114 Anm. 1, Braune, Ahd. Gr.16 § 145 Anm. 5e; nach Ochs, ZfdWortf. 13,129 Mischform aus rugh u. rouh; s. ruc2). — rouc: nom. sg. Gl 1,523,35 (M, clm 4606, 12. Jh.; zu -c vgl. Braune, Ahd. Gr.16 § 145 Anm. 5c). Pw 67,3.
Starkes Mask.: rouh: nom. sg. Nc 797,30 [116,6]; zur Bed. ‘vapor’ des Mask. vgl. Kelle, ZfdA. 30,326.
Starkes Neutr.: rouh: nom. sg. Nc 787,7 [104,16]; dat. sg. -]e 811,21 [130,15]; zur Bed. ‘incensum’ des Neutr. vgl. Kelle a. a. O.
Verschrieben (?): rob: nom. sg. Gl 4,275,48 (Goslar 2, 14. Jh.; l. roh).
roch Gl 3,236,64 s. rouhhûs; ruch 4,67,57, rugh Np 36,20 (2) s. ruc2. 1) Rauch: []a) vom gewöhnlichen Feuer (auch als Sinnbild des Vergänglichen): rohc [apicem deinceps ardui montis petit (Jonas) visurus inde conglobatum turbidae] fumum [ruinae, Prud., H. ieiun. (VII) 138] Gl 2,558,70. rovch fumus 3,170,18. 211,19. Hbr. I,374,442. also teferit rouc, tefarin (die Feinde Gottes) sicut deficit fumus, deficiant Pw 67,3. fone diu gehore mih skiero . uuanda mine taga zegangen sint . also rough quia defecerunt sicut fumus dies mei Np 101,4 (zur Abgrenzung der Bed. von ruc2 vgl. Ochs, ZfdWortf. 13,328 f.). so gotes fianden erist geeret uuerdent ..., sa da mite zegent si also rouh. rouh get in die hohi, da ist sin zegengedi inimici vero domini mox, ut honorificati fuerint ..., deficientes quemadmodum fumus deficient Npw 36,20 (Np beide ruc2); b) spez. vom Rauchopfer (aus Weihrauch oder anderem Räucherwerk, vgl. dazu ThesCRA 1,255 ff.): rouch [dirigatur oratio mea sicut] incensum [in conspectu tuo: elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum, Ps. 140,2] Gl 1,523,34. 4,275,48. rouch incensum 3,409,63 [HD 2,77] (in lat. Text). rovch incensum [vgl. deinde offertur incensum, hoc est orationes sanctorum qui se in odorem deo offerunt, HD 2,383] 418,6 [HD 2,383]. taz rouh (des Rauchopfers der Philologia an die Götter) pezeichenet ten liument tero tugedo . die an dien uuisen io sulen uuesen Nc 787,7 [104,16]. tu (Philologia) gefureuangost mit palden uuizegtuomen ... uuaz an Sabaeorum altaro fiuren der rouh chunde ... antevortis ... intrepidis fatibus . quid edat vapor Sabaeorum . rapidis . i. ardentibus aris 797,30 [116,6] (zum Wahrsagen mittels Rauch vgl. Hwb. d. dt. Abergl. 7,522 ff.). min gebet recche sih uf . also rouh fore dir dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo NpNpw 140,2. marghaftiu opher bringo ih dir ... mit rouche . daz sint orationes holocausta medullata offeram tibi ... cum incenso arietum Np 65,15. 2) Räucherwerk (Harz des Weihrauches, getrocknete Duftpflanzen): rouch thymiama [vgl. thus operum, thymiama precum reor his adolendum, HD 2,240] Gl 3,414,56 [HD 2,240]. rouch thymiama 660,20. rouh gazumber 4,67,56 (2 Hss. ruc2; 1 Hs. noch sumbar, entstellt aus lat. gazumber (?); im Gl.-Wortsch. 9,327 wird auch ahd. sumbar ‘(Weihrauch)Gefäß’ erwogen; zum lat. Lemma vgl. Mlat. Wb. II,1974 s. v. cozumbrum). do danchota si (Philologia) ze erest Athanasię . mit iro rouche . daz si uzer iro faze nam tunc Philologia supplicavit Athanasiae primitus . ex aromate praeparato . acerraque propria Nc 811,21 [130,15]. taranah nam si (die Juno der Lüfte) des rouches einen teil . uzer iro (der Philologia) rouhfaze demumque de acerra [vgl. incenso, K.-T. 4A, 211] virginis partem sumit 825,22 [145,6]; ferner: 845,5. 7 [168,7. 9]; hierher wohl auch: rouch incensum [vgl. turibulum enim aurem corpus ... in quo suavissimi odoris incensum orationis et passionis offeret, HD 2,151] Gl 3,412,60 [HD 2,151]. 3) Dampf, Dunst (im menschlichen Körper) (?): cum aura humida est et cum luna tunc tempestatibus quatitur, vene hominis in eo dampher rovch (l. damph et rouch) id est fumum commovent [Hildeg., Heilm. S. 49,74] Gl 4,414,13 (zum Verständnis der Stelle vgl. Ahd. Wb. 2,32 s. v. thamph, vgl. noch Hbr.-Gloning 3,290; anders Ahd. Gl.-Wb. S. 89 u. Gl.-Wortsch. 2,136, wo ein Komp. dampferrouch ‘(Wasser)dampf’ angesetzt wird).
Komp. uuîhrouh; ert-, kupferrouch mhd.; Abl. rouhhîg; rouhhen; vgl. riohhan, ruc2, rucko.
Vgl. RGA 33,375—381.[]