Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
phant st. n.
st. n., mhd. phant, nhd. pfand; as. pand, mnd. mnl. pant; afries. pand, pond; vgl. an. pantr m.; wohl aus lat. pondus, vgl. Pfeifer, Et. Wb.2 S. 994 u. Schröder, Zfvgl. Sprachf. 48,253. — Graff III,341.
phant: nom. sg. Gl 3,221,17 (SH a2, 4 Hss.). 36 (SH a1, 2 Hss.). 293,10 (SH d). 4,35,19 (Sal. a1, 2 Hss.). 36,28 (Sal. a1, 7 Hss., 1 Hs. phant). 131,37 (Sal. c). 155,16 (Sal. c). 181,41. Hbr. II,142,3 (SH a1). Meineke, Ahd. S. 26,39 (Sal. a1); dat. sg. -]e Gl 1,672,9 (M, 4 Hss.). 2,36,22 (Vad. 336, Hs. 9. oder 10. Jh.); -]a 1,672,10 (M, 2 Hss.). 2,441,50. Tiefenbach, Aratorgl. S. 52,3 (Gotha M II 115, Gll. 9. oder 10. Jh.?); -]i Gl 1,672,13 (M); -] 12 (M, Göttw. 46/103, Gll. 12. Jh.? clm 22201, 12. Jh.; zur Apokope vgl. Matzel S. 83); acc. sg. -] 307,58 (M, 6 Hss.). 370,15 (M, 4 Hss.). 2,591,26. 728,19 (2 Hss.). 4,131,10 (Sal. c). 260,13 (M); acc. pl. -] 682,19; phanda: dat. sg. 2,37,55. — pfant: nom. sg. Gl 3,221,18 (SH a2). 254,28 (SH a2, 2 Hss.). 264,31 (SH b, 3 Hss.). 4,36,29 (Sal. a1). 251,19; dat. sg. -]e Tiefenbach, Aratorgl. S. 23,16; acc. sg. -] Gl 1,307,59 (M); acc. pl. -] 2,435,45 (2 Hss.); pfand: nom. sg. 4,36,30 (Sal. a1); acc. sg. MGh LL sectio I,V,2 p. 276,9 (clm 19415, 9. Jh.; vor Gl 2,353,2). — fant: nom. sg. Gl 1,271,32 (Jb-Rd). 2,744,14. S 121,7; acc. sg. Gl 1,288,45 (Jb-Rd). 307,59 (M). 765,22 (vgl. Sonderegger, Ahd. S. 49; Sg 70, 8. Jh.). 766,33 (Sg 70, 8. Jh.). 2,352,24. Thoma, Glossen S. 17,9; dat. pl. -]um Gl 2,350,32 (Ja); -]un 306,41 (Rb); fande: dat. sg. 773,65.
pant: nom. sg. Gl 1,318,41 = Wa 73,10; gen. sg. -]es Schlechter, Aratorgl. S. 106,120 (vor Gl 2,772,59); dat. sg. -]e ebda. 117,147 (nach Gl 2,773,2).
Verschrieben: Pbant: nom. sg. Gl 4,181,42 (Zeilenumbruch nach P); phane: dat. sg. 1,370,16 (M); ꝑbant: acc. sg. 4,250,26 (M). 1) Pfand (Gegenstand als Sicherheit für die Erfüllung einer Verbindlichkeit): a) ohne Nennung des Pfandgegenstandes: fant [patiar quod vis, si dederis mihi (Thamar)] arrhabonem (Hss. arrabon pignus) [, donec mittas quod polliceris, Gen. []38,17] Gl 1,271,32. phant arrhabonem [ebda.] 307,58 (1 Hs. uuetti). 4,250,26. pant ł uueddi arrabo vel arra dicitur a re pro qua traditur [zu ebda.] 1,318,41 (vgl. Wich-Reif, Stud. S. 197) = Wa 73,10. pfant arrhabonem (Hs. arrabo) [ebda.] 4,251,19. fant arrhabonem (i. pignus) [Comm. in. Gen. = ebda.] Thoma, Glossen S. 17,9. fant [cum repetes a proximo tuo rem aliquam, quam debet tibi, non ingredieris domum eius ut] pignus [auferas, Deut. 24,10] Gl 1,288,45. pfand [quisquis de rebus ecclesiae furtivis probatus fuerit, ... donet] uuadium [de XL solidis, Lex Baiv. I,6 p. 276,1] MGh LL sectio I,V,2 p. 276,9 (vor Gl 2,353,2; zum Lemma vgl. Niermeyer, Lex.2 S. 1458 s. v. wadium); b) bez. auf Sachen: in (2 Hss. ein) phant sazta [non accipies loco pignoris inferiorem, et superiorem molam: quia animam suam] opposuit (Hss. apposuit) [tibi, Deut. 24,6] Gl 1,370,15 (1 Hs. nur sazta), z. gl. St. in phant sazta 4,260,13. zi phante in (fehlt in 3 Hss.) givuaten (fehlt in 2 Hss.) ginomanen [super] vestimentis pignoratis [accubuerunt iuxta omne altare, Am. 2,8] 1,672,9. fant suppositorium [aliquod argenteum pro uno solido dicitur esse appositum, et calix pro sex solidis dicitur esse appositus, Vita Gregorii p. 88a] 2,744,14 (als Erklärung, daß lat. suppositorium ‘Untersatz, -teller’ als Pfand dient; zum lat. Lemma vgl. Georges, Handwb.11 2,2965 s. v. suppositorius u. Duc. 7,675a; oder Fehlübers. in Anlehung an supponere mit der spez. Bed. ‘verpfänden’, vgl. Georges a. a. O. 2964?); c) bez. auf Tiere: in fant [si quis gregem iumentorum] ad pignus [tulerit, Lex Alam. LXXVI p. 159,3] Gl 2,352,24; d) Pfand für ein Eheversprechen (vgl. mahelschaz mhd., Ahd. Wb. 6,88): phant arra vel arrabo dos matrimonii Gl 4,181,41. 2) Vertrauensbeweis, Zeichen der Verbundenheit: a) bez. auf Sachen: phant [has olim exuvias mihi perfidus ille reliquit,] pignora [cara sui, Verg., E. VIII,92] Gl 2,682,19. pandes [manet omne per aevum] pignoris [huius apex (Hs. darüber frambari dignitas), et sideris obtinet instar, corpore quod (sc. die Ketten, vgl. Arndt 3,454 Anm. 7) Petrus sacravit, et angelus ore, Ar. I,1068] Schlechter, Aratorgl. S. 106,120 (vor Gl 2,772,59). pante [hunc quaerite, cuius sanguine mundati regno sociamur herili, in cuius iam parte sumus, sub] pignore [carnis (Christi), quam voluit portare deus, ebda. II,129] 117,147 (nach Gl 2,773,2). Tiefenbach Aratorgl. S. 23,16; b) bez. auf Menschen: phante [sponsa perennis ... iam debita mundo custodem (sc. den äthiopischen Kämmerer) praemittit opum, quo] pignore [gazas incipiet proferre suas, Ar. I,702] Gl 2,36,22 (z. St. vgl. Schwind, Arator-Stud. S. 142 f.). 37,55. Tiefenbach, Aratorgl. S. 52,3. sibun uuettun edo fantun [non ergo hanc feminam (die heilige Felicitas) martyrem, sed plus quam martyrem dixerim, quae] septem pignoribus [ad regnum praemissis, toties ante se mortua, ad poenas prima venit, sed pervenit octava, Greg., Hom. I,3 p. 1445] Gl 2,306,41. fantum [Moysea, qui legum posuit praecepta, iubere, si quis conubium properata morte relinquet,] pignoribus [mediis nondum de germine cretis, huius germano rursus sociabile vinclum, Juv. 4,17] 350,32. pfant [videmus inlustres domus, sexu ex utroque nobiles, offerre votis] pignera (Glosse: pueros, vgl. PL 60) [clarissimorum liberum, Prud., P. Laur. (II) 523] 435,45. demo phanta [paucae (sc. urbes) ... prius hostiarum] pignore [functae, ders., P. Caesaraug. (IV) 52] 441,50. phant [senile] pignus (pig- []nus. neris) [qui (Abraham) dicavit victimae, ders., Psych. Praef. 5] 591,26 (Glosse: pignora filii nuncupantur, eo quod in eis spes habeatur futurae posteritats, vgl. PL 60); c) bez. auf Abstraktes: uuetti fant [qui et signavit nos, et] dedit pignus spiritus (Hs. spiritum) [in cordibus nostris, 2. Cor. 1,22] Gl 1,765,22 (vgl. Sonderegger, Ahd. S. 49). fant [deus, qui dedit nobis] pignus [spiritus, ebda. 5,5] 766,33. ce fande [virtute sub ipsa spirituum quoque turba minax, velut inrita fumi pars per inane, fugit, ne fabrica pulcra creantis, quae plasmata solo caelestis imaginis instar traxit, et auctoris speciem] pro pignore [gestat, hospite sit polluta suo, Ar. II,639] 773,65. tiu gelouba ist ter habit unde daz fant tero dingo quę sperantur fides est sperandarum substantia rerum S 121,7 (vgl. Hebr. 11,1). 3) Glossenwort: phant arram [Vitae patr., ohne Kontext] Gl 2,728,19. phant arrabo 3,221,17. 4,35,19 (1 Hs. noch dicta quasi arra bona .i. pignus). 131,10 (Hs. -onem). vadimonium (vgl. Niermeyer, Lex.2 S. 1380) 3,221,36. Hbr. II,142,3. pignus Gl 3,254,28. 4,155,16. arrabo arrabonis 3,264,31. 293,10. arrabo ł arra pignus 4,36,28. Meineke, Ahd. S. 26,39. arrabion Gl 4,131,37.
Abl. phander mhd.; phantôn; vgl. phending, phunt, pundur ae. [Woitkowitz]