lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

lus

ahd. bis spez. · 12 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

WWB
Anchors
16 in 12 Wb.
Sprachstufen
6 von 16
Verweise rein
69
Verweise raus
28

Eintrag · Westfälisches Wb.

Lūs f.

Bd. 3, Sp. 1381
Lūs f. [allg.] 1. Laus (Insekt, das als Parasit Menschen und Säugetiere befällt). — 1.1. Menschenlaus (Pediculus). Luise im Hr (Kr. SoestSos Kr. Soest@SoestSo). Kemme düi öhr, os bät (bevor) de Luise do sind! (Kr. DetmoldDet Kr. Detmold@IstrupIs). Lüse knappen (Kr. AhausAhs Kr. Ahaus@StadtlohnSt). De hät Lüise up’n Kopp (Kr. BeckumBek Kr. Beckum@LippborgLi). Den Kopp vull Luise (Kr. Unna u. die krfr. Stadt HammUnn Kr. Unna u. die krfr. Stadt Hamm@AltenböggeAl). — Phras.Vbdg.: Kläwweße Lüse klebende Pflanze mit gabelförmigem Saum (Kr. Recklinghausen u. die krfr. Städte Bottrop u. GladbeckRek Kr. Recklinghausen u. die krfr. Städte Bottrop u. Gladbeck@ErleEr). Spanske Lüse Hautausschlag (Kr. TecklenburgTek Kr. Tecklenburg@HambürenHb). — Ra.: So ām, dat de Lǖse bi em versmachtet sehr arm (Kr. SteinfurtStf Kr. Steinfurt@AltenrheineAr). Sao schrao as ne Lus sehr mager (Kr. AhausAhs Kr. Ahaus@AhausAh || mehrf.). Sei liäwet ärr ne Lius im Schuorwe lebt im Überfluss (Kr. LippstadtLst Kr. Lippstadt@DrewerDr || mehrf.). Et geit op un af as ne Lūs in de Hiemsmau ist unbeständig (Ennepe-Ruhr-KreisEnr Ennepe-Ruhr-Kreis@HerdeckeHd). Hoi kann loigen, datt ’n de Luüse uppen Koppe knappet lügt hemmungslos (Kr. HalleHal Kr. Halle@BrockhagenBh). Em is ne Lus üöwer de Liäwer laupen ist schlecht gelaunt, auch traurig, bestürzt, enttäuscht (Kr. MünsterMün Kr. Münster@WestbevernWb || mehrf.). Den sollt die Lüse freten wenn man jmdm. nichts Gutes wünscht (Kr. BrilonBri Kr. Brilon@RixenRi). Do könnt de Luise Schlittschau laup’n von jmdm., der eine Glatze hat (Kr. Unna u. die krfr. Stadt HammUnn Kr. Unna u. die krfr. Stadt Hamm@AltenböggeAl). Dai iß kaine Löüs wert taugt nichts (Kr. MeschedeMes Kr. Meschede@BrachtBr || mehrf.). He hät Lüse von Kaffee, der nicht klar ist (Kr. BeckumBek Kr. Beckum@AhlenAl). Oinen de Luüse vonnen Koppe friaden jmdn. ausbeuten, arm machen (Kr. HalleHal Kr. Halle@BrockhagenBh). Hä hïet känne Lǖse, de Lǖse hett eän ist völlig verlaust (die krfr. Städte Dortmund, Castrop-Rauxel u. LünenDor die krfr. Städte Dortmund, Castrop-Rauxel u. Lünen@WellinghofenWl). Heu hät ’ne Lius achtern Auere hört nicht auf Ratschläge (Lippe WWB-Source:219:OesterhOesterh). Heu het ne Lius innen Äwwer (Ohr) a) hat etwas verbrochen, hat kein reines Gewissen, ist kein guter Umgang; b) ist schlecht gelaunt, hat Sorgen, ist traurig, krank, missmutig (Kr. LemgoLem Kr. Lemgo@WahmbeckWa || mehrf.). Hei woll mi ’ne Lus in’t Oahr setten wollte mich belügen, mir einen schlechten Rat geben (Kr. Altena u. die krfr. Stadt LüdenscheidAlt Kr. Altena u. die krfr. Stadt Lüdenscheid@Gegend LüdenscheidLs || mehrf.). De hät sick auk ne Lius in’n Pelz sett’t hat sich Unannehmlichkeiten bereitet (Kr. DetmoldDet Kr. Detmold@BellenbergBb || mehrf.). Dai trekket keine Lius vom Rost ist sehr faul (Kr. LippstadtLst Kr. Lippstadt@DrewerDr || mehrf.). De het Läuse up’n Koppe hat keine guten Ruf (Kr. WarburgWbg Kr. Warburg@DalheimDa). Dao krigg man Lüse van in’n Buk wenn von einer Speise, einem Getränk abgeraten wird (Kr. BeckumBek Kr. Beckum@AhlenAl || mehrf.). Ennen luawen düär Luise un düär Grind jmdn. trotz seiner Schwächen loben (Kr. MeschedeMes Kr. Meschede@BödefeldBö). Diu krichs wat ubbe Läuse wirst geschlagen (Kr. HerfordHfd Kr. Herford@EickumEi || mehrf.). — Sprichw.: Wat mäer wäet is äs ’ne Lus, mot ’m metniemen nao Hus wenn []man etwas Geringfügiges findet (Kr. LüdinghausenLhs Kr. Lüdinghausen@OndrupOn || (ähnl.) mehrf.). Biätter ne Lus in’n Pott as gar kin Fleesk besser wenig als gar nichts (Kr. IserlohnIsl Kr. Iserlohn@LehmuferLu || (ähnl.) mehrf.). — 1.2. Tierlaus. ’n mager Piärd jet Lüse (Kr. Recklinghausen u. die krfr. Städte Bottrop u. GladbeckRek Kr. Recklinghausen u. die krfr. Städte Bottrop u. Gladbeck@DattelnDa). — 1.3. Pflanzenlaus. Lüs up de Bauhnen (Kr. LüdinghausenLhs Kr. Lüdinghausen@VenneVe). — 2. Wanze (Frbg.) (Kr. HerfordHfd Ha). ⟨Bestimmungswort: meist ›Lūse‹-, daneben seltener ›Lǖse‹-. — Kr. TecklenburgTek Kr. Tecklenburg@BirgteBi differenziert: ›Lǖse‹- ä. vs. ›Lūse‹- j.⟩ ¶ WWB-Source:238:RhWbRhWb 5,213: Laus; WWB-Source:207:NdsWbNdsWb 8,380: Lūs; HnVwb 2,57: Laus. Zus.:→ Ärd-appel~, Balg~, Bark~, Biᵉke~, Blad~, Blō¹d~, Bō²m~, Bō²nen~, Eªrwe~, Filts~, Keller~, Kop~, Līf~, Plat~, Rēp~, Schap~, Slap~, Wand~, Wul~.
4469 Zeichen · 166 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    lûsst. f.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    lûs st. f. , mhd. lûs, nhd. laus; as. lûs ( vgl. Gallée, Vorstud. S. 201, s. u. ), mnd. lûs, mnl. luus; ae. lús; an. lús…

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    LÛSstf.

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +2 Parallelbelege

    LÛS stf. laus. pediculus sumerl. 12,75. 38,16. voc. o. 36,15. 39,43. gl. Mone 7,591. — zu jungeste âʒen in die liuse Clo…

  3. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    lusN.

    Köbler Mnd. Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    lus , N. Vw.: s. lūs (2)

  4. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Lus

    Meyers Konv.-Lex. (1905–09)

    Lus (Las, »Ebene«), Küstenprovinz im südöstlichsten Belutschistan, im O. von der britisch-ind. Provinz Sind begrenzt, ei…

  5. modern
    Dialekt
    Lus

    Elsässisches Wb. · +5 Parallelbelege

    Lus [Lýs O. Barr Str. Betschd. Lobs. Han. ; Lys M. Molsh. Geisp. K. Z. Lohr Rauw. ; Làùs, Pl. Læis Bühl , Løỳs, Lèis Ros…

  6. Spezial
    lus

    Ladinisch-Deutsch (Mischí)

    lus [lụs] m.sg. Luxus m., Prunk m. ▬ de gran lus luxuriös → LDWB1 luxus .

Verweisungsnetz

97 Knoten, 90 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 6 Hub 2 Kompositum 81 Sackgasse 8

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit lus

1.924 Bildungen · 778 Erstglied · 1.140 Zweitglied · 6 Ableitungen

lus‑ als Erstglied (30 von 778)

lus(e)neⁿ

Idiotikon

lus(e)neⁿ Band 3, Spalte 1456 lus(e)neⁿ 3,1456

Lus'ä g'

MeckWB

Wossidia Lus'ä g' - f. Kamm Ro.

Lus'allee

MeckWB

lus·allee

Wossidia Lus'allee f. Scheitel, nam. der weit durchgezogene Wa; Pa Parchim@Dobbertin Dobb . Me. 3, 540.

Lusanerpomādeⁿ

Idiotikon

Lusanerpomādeⁿ Band 4, Spalte 1253 Lusanerpomādeⁿ 4,1253

Lusangel

ElsWB

lus·angel

Lusangel [Lýsàl Olti. bis Z. ] m. Lausbube, lūderlicher Kerl, Spitzbube, Schlingel.

Lus'anger

MeckWB

lus·anger

Wossidia Lus'anger m. Anger, auf dem viel Lus'krut wächst Gü Güstrow@Niendorf Niend .

Lus'ap

MeckWB

Wossidia Lus'ap m. Schelte Wa Waren@Röbel Röb ; Barbier Wi Wismar@Neukloster NKlost .

lûsarîg

EWA

lus·arig

lûsarîg*AWB adj., Gl. 4,85,6 (1. Hälfte des 13. Jh.s, bair.) nom.sg.m. luserger: ‚voller Läuse, verlaust; pediculosus‘ (nhd. mdartl. rhein. …

Lusatĭa

Meyers

Lusatĭa (neulat.), soviel wie Lausitz.

Lus'baden

MeckWB

lus·baden

Wossidia Lus'baden n. Wäsche Ha Hagenow@Belsch Belsch .

Lus'bänk

MeckWB

lus·baenk

Wossidia Lus'bänk f. Faulbank in der Schule Pa Parchim@Suckow Suck .

Lus'bahn

MeckWB

lus·bahn

Wossidia Lus'bahn f. wie -allee: Lausebahn Reut. 2, 280.

Lus'beer

MeckWB

lus·beer

Wossidia Lus'beer f. Hagebutte, die Frucht des Wäpelduurns, der rosa canina C. Arndt 28; E. Krüg. 71. Me. 3, 540.

Lusbeere

ElsWB

lus·beere

Lusbeere Rauw. , Lüsbeer Dehli. f. Frucht des Weißdornes, Crataegus oxyacantha Kirschl. 1, 252. — Idiotikon Schweiz. 4, 1469.

Lus'beerenbusch

MeckWB

lusbeere·n·busch

Wossidia Lus'beerenbusch m. der gemeine Spindelbaum, evonymus europaeus; der Name kommt daher, daß man die Kerne als Mittel gegen Kopfläuse …

Lus'bein

MeckWB

lus·bein

Wossidia Lus'bein n. in der Rda. de Sak hett Lus'been ist eine kitzlige Angelegenheit Sta Stargard@Neustrelitz NStrel .

Lus'blatt

MeckWBN

lus·blatt

Wossidia Lus'blatt n. Blatt der Großen Klette, arctium lappa: Lüs'bläder Dahnke Flora 62 a .

Lus'buck

MeckWB

lus·buck

Wossidia Lus'buck m. eig. männliche Laus, in der Rda.: Handel bringt 't meist Geld, säd' de Lumpenhändler, un wenn 't ok man mit Lüs'bück is…

Lusbue

LothWB

Lus bue Pfb. (Lausbo u f D. Si. ) Lausbube als Schimpfwort.

Lusbue(b)

ElsWB

PfWB LothWB RhWB Lusbue(b) Hi. Urbis Su. Co. M. , Lusbu b Betschd. Wh. m. Lausbube (Schimpfwort). — Idiotikon Schweiz. 4, 935.

Lus'büdel

MeckWB

lus·buedel

Wossidia Lus'büdel m. verlauster, schmutziger Mensch Ha Hagenow@Redefin Red ; Gü Güstrow@Tarnow Tarn .

Lus'busch

MeckWB

lus·busch

Wossidia Lus'busch m. wilder Rosenstrauch, rosa canina Mi 52 a ; Beck. Bäume 65.

lusch

Lexer

lusch stm. versteck. si quam an iren gûten lusch (: pusch) Pass. K. 455,46 ;

Lusch(e)

SHW

Lusch(e) Band 4, Spalte 451-452

Luschai

Meyers

Luschai ( Lushai ), ein Volk, das an der Ostgrenze Bengalens, in Assam und Oberbirma noch wenig bekannte, bewaldete Bergländer (L.-Hills) be…

lus als Zweitglied (30 von 1.140)

*balus

KöblerGot

*balus , Adj. (wa) nhd. böse, übel ne. baleful, pernicious Hw.: s. *balu Q.: Regan 17, Schubert 64 E.: germ. *balwa-, *balwaz, Adj., übel, q…

*liugaapaustaulus?

KöblerGot

*liugaapaustaulus? , st. M. (u/i) Vw.: s. ga- E.: s. liug, apaustaulus

*mūlus

KöblerGot

*mūlus , st. M. (u)? nhd. Maulwurf ne. mole (1) Q.: mlat. mulus, Holthausen, Gotisches etymologisches Wörterbuch 73 E.: germ. *mula-, *mulaz…

3. cucullus

MLW

[3. cucullus v. MLW culullus . ] Niederer

3. culus

MLW

[3. culus v. oculus : MLW Ysengrimus 6,324. ] Pörnbacher

Kumulus

RDWB1

Kumulus m meteor. кучевое облако метеор.

Paulus

RDWB1

Paulus sich vom Saulus zum Paulus wandeln idiom. - кардинально изменить взгляды, полностью перемениться, полностью пересмотреть свои взгляды…

Abalus

Herder

aba·lus

Abalus , bei den Alten der Name einer Bernsteininsel.

*abbatulus

MLW

* abbatulus , -i m. parvus abbas — kleiner Abt ( cf. MLW Gloss. III 379,6 St.-S. -us abbatulus prepositiculus prouosteken): ob staturam corp…

*aboculus

MLW

* aboculus , -a, -um . ( ex ab et oculus formatum; MLW francog. aveugle, cf. MLW Wartburg, Frz. etym. Wb. I. p. 6sq. ) caecus — blind : MLW …

abunculus

MLW

abunculus v. MLW avunculus . Payr

acefalus

MLW

acefalus v. MLW acephalus . Prinz

acephalus

MLW

acephalus (-efa-) , -a, -um . ( ἀκέφαλος ; aliter derivat Gerhoh. MLW l. 66sq. ) MLW script. : ach-: p. 109,11. akh-: p. 109,22. azęphola: p…

acerabulus

MLW

acerabulus . ( ex acer et MLW gall. * abulus, cf. MLW Wartburg, Frz. etym. Wb. I. p. 19 ) acer — Ahorn (v. p. 109,42 ) : MLW Gloss. IV 180,1…

*acervulus

MLW

* acervulus , -i m. parvus cumulus — Häufchen : MLW Gerh. August. Udalr. I 4 p. 392,24 -um acervulum aceoli aliis pauperibus dispensavit. Pr…

acidulus

GWB

acidulus a Der Versuch den liquorem acidulum [ Salzsäure ] auf [ bedrucktem ] Papier zu brauchen [ um es wieder weiß zu machen ] wird nicht …

acilus

MLW

acilus v. MLW aquilus .

Ackerlus

ElsWB

acker·lus

Ackerlus f. Haftdolde ( ein schädliches Unkraut ), Caucalis latifolia Kirschl. 1, 308.

*acrasylus

MLW

? * acrasylus . (orig. MLW inc. ) animal fabulosum, MLW gr. τρόχος (species avis) — Fabeltier (Vogelart ) : MLW Albert. M. animal. 17,38 de …

*acrocholus

MLW

* acrocholus , -a, -um . ( ἀκρόχολος) iracundus — jähzornig : MLW Albert. M. eth. 4,2,10 p. 312 b ,22 -us acrocholus ... dicitur ab ἀκρος , …

acutulus

MLW

acutulus , -a, -um . 1 (paulum) acutus — (etwas) spitz : MLW Dipl. Heinr. III . 291 p. 395,7 castellum de Monte -o acutulo cum suis pertinen…

adminiculus

MLW

adminiculus (ami-) , -i m. minister — Diener (v. et MLW l. 24sqq ) : Vita Fidoli 12 (MGMer. III p. 431,20) vir sanctus ... ami-um aminiculum…

adolescentulus

MLW

adolescentulus , -i m. MLW script. -isc-: v. p. 233,44. (homo) iuvenculus — junger Mann : MLW Chart. Fuld. B 529 p. 511,13 (a. 801/02) -os a…

adoptulus

MLW

adoptulus , -a, -um . adoptivus — angenommen : Form. Sangall. II 28 p. 412,25 (laxiore usu) uterinis fratribus -us adoptulus frater ... salu…

*adriabulus

MLW

? * adriabulus , -i (f.) (orig. MLW dub. ; acerabulus vel * agriabulus cft. J. André, MLW ALMA 23. 1953. p. 109sq.) genus arboris — Baumart …

aemulus

MLW

aemulus (em-) , -a, -um . MLW script. hem-: MLW Epist. Meginh. 7. MLW form. emulem: Vita Leod. 28 (MGMer. V p. 309,9). I MLW adi. (usu MLW a…

*aenulus

MLW

* aenulus , -a, -um . aeneolus — aus Erz : MLW Wilh. Salic. chirurg. 2,3 p. 329 A pone in utraque barbula cannulam -am aenulam . Ziltener

Äolus

GWB

Äolus Name des Windgottes Ach! mein Mädchen verreis’t! Sie steigt zu Schiffe! — Mein König, | Ä.! mächtiger Fürst! halte die Stürme zurück G…

aequiangulus

MLW

aequiangulus , -a, -um . omnes angulos aequales habens — gleichwinkelig : MLW Ps. Boeth. geom. p. 389,9 circa datum circulum quinquangulum a…

Ableitungen von lus (6 von 6)

*belus

MLW

* belus vel -um (boel-), MLW abl. MLW pl. -is (n.) ( βέλος) telum — Geschoß : MLW Liutpr. antap. 2,4 boelis, id est sagittis. Payr

belusen

KöblerMhd

belusen , sw. V. nhd. belauschen, horchen, lauschen E.: s. be, lusemen, lusen W.: nhd. DW- L.: Lexer (belusen), LexerN 3, 59 (belusen)

entlūsen

WWB

ent-lūsen V. (von Hühnern) im Staub wühlen (Frbg.) ( Ennepe-Ruhr-Kreis Enr Gb).

gelus

LDWB1

gelus [ge·lūs] adj. (-sc, -losa) 1 eifersüchtig 2 (invidius, dala invidia) eifersüchtig, neidisch 3 bedacht. ▬ ester gelus eifersüchtig sein…

Luse

PfWB

Luse Gen.? : ' nasse Stelle einer Wiese ', Lus (lūs) [ BZ-Steinf ].

Verlusen

Adelung

Verlusen , bey den Jägern, S. Adelung Verhören .