lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

genuoc

nur mhd. · 6 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

BMZ
Anchors
8 in 6 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
55
Verweise raus
16

Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)

genuoc adj.

Bd. 2, Sp. 357b
genuoc gen. genuoges, adj. goth. ganôhs. genug, hinreichend, und, nach der gewöhnlichen leisen ironie, viel, zu viel, z. b. Gregor. 2312 leides genuoc, mehr als zu viel. in den meisten fällen thut man nicht gut, es mit genug, hinreichend zu übersetzen, sondern man wähle ein anderes, dem zusammenhange entsprechendes adjectiv. ir genuoge schœne, ihre grosse, bedeutende schönheit. genuoge sint gelîch den gougelæren, manche, viele, sehr viele. vgl. die verbindung genuoc unde vil z. b. Engelh. 5341 und troj. 18. c.
I. genuoc als volles adjectiv. es wird
1. mit dem substantive in gleichem numerus und casus verbunden. ein genuoc turnieren daʒ ist guot MS. 2,124. b. dô wart rede genuoge von in beiden getân Nib. Z. 308,24. daʒ ir genuoge schœne ze rehte wol gezam Nib. Z. 87,13. sô ich genuoge fuoge kunde spehen Walth. 47,35. sus wil ich an ein buoch zesamene lesen von in, den heiligen märtirern, genuger tugende leben Pass. K. 5,41 (genuoger gehört zu tugende). genuger wîs man sinnete, wâ man zer erde in solde graben das. 611,59. dâ wâren pfaffen genuoge Iw. 96. genuoge sîne man Nib. Z. 8,51. genuoge hêrren sint gelîch den gougelæren Walth. 37,34. genuoge liute Vrid. 44,21. daʒ er im genuoge bürge valte Trist. 348. genuogen liuten sô geschiht Barl. 31,13. guoter dinge genuoge, hei waʒ man der dâ vant Gudr. 1143,2.
2. es steht für sich allein. im Passional häufig im singular. daʒ si genuger kêrte an daʒ, daʒ er in lêrte Pass. 217,49. genuger die schuhriemen aʒ das. 274, 68. genuger hât vil heilekeit die wîle er hât ein arm leben Pass. K. 10,62. mit michelem gerufe berumete sich genuger, wie er als ein kluger ouch kluge lute übersteie das. 285,5. hievon an Paulo geschach, daʒ im genuger horchte das. 546,57. genugen kan virvellen swer alsô mit ellen gesiget in dem sturme Pass. 343,68.sonst meist nur im plural. des hulfen in genuoge Nib. Z. 46,74. genuoge ûʒ Bayerlande das. 199,22. dâ wolten genuoge vil gerne sîn gewesen als er Trist. 3704. genuoge worhten under in Iw. 228. genuoge worhten an der rame das. 228. genuoge müncheten sich Barl. 6,13. genuoge kunnen deste baʒ gereden, daʒ si bî liebe sint Walth. 121,24. dô wart genuoger ougen von weinen harte rôt Nib. Z. 336,52. dâ ist genuogen an gelungen MS. 1,97. a. si nerten sich nâch jâmer sô noch genuogen geschiht Nib. Z. 162,14. genuogen machet er bereit mit triuwen tugentlîche site; er teilt ouch genuogen mite gesunden lîp, frœlîchen muot Barl. 3,22. si pfliget ouch noch hiute vil genuogen mit ir snelle vuogen... Pass. K. 4,33. nu sint iu doch genuogen diu mære wol bekant Nib. Z. 283,51.
3. mit abhängigem genitiv. dô sprâchen ir genuoge, manche, Nib. Z. 151, 61. dô riefen ir genuoge das. 240, 62. genuoge Gunthers man (oder ist es nom.?) das. 135,22. eʒ was ir genuogen ein fröudelôser tac das. 150,22. der recken genuoge, die sach man mit ir varn das. 284,73.
II. das neutrum in substantivischer bedeutung. dir gebristet nimmer guotes, ob du niht ze vil muotes, wiltu ein genuoc hân mit dem du dich maht begân altd. bll. 2, 29,445, oder ist sîn genuoc zu lesen? doch vergl. daʒ genuoge ringe wiget Nith. 55,4.
1. genuoc im nom., mit dem gen. verbunden. vrouwe, es ist genuoc Iw. 15. kom der alsô schône gevaren, des wære genuoc W. Wh. 394,5.mite es gnuoc möhte wesen Iw. 132. es wære ze dem tôde genuoc das. 189. — sô guoter handelunge was genuoc eime ellenden man Iw. 238. swelch schiltær entwürfe daʒ, daʒ wære ouch dem genuoc Wolfr. lied. 4,5. vgl. W. Wh. 394,5. durch daʒ man saget mære, des was im genuoc, daʒ er von Niderlanden Sîvriden sluoc Nib. Z. 264,71. esn dûht si dannoch niht genuoc Iw. 133. in dûhte des schaden niht genuoc das. 121. daʒ dûht in irbor (gen.) genuoc Parz. 544,16. den wart vür geleit meisterlîcher rede genuoc Barl. 25,15. von in wart solher rede genuoc das. 44,21. swes er dâ zuo bedorfte, des lac an im genuoc Nib. Z. 5,22. daʒ was wunders genuoc Iw. 203. wenn auch der genitiv des plurals steht, so steht das prädicat doch im singular. ûf einen schœnen anger saʒ ir dâ genuoc Nib. Z. 146,13. an mägede und an frouwen wart dâ vil gesehen, wande ir saʒ dâ genuoc das. 255,43. dâ ergienc wehselslege genuoc Iw. 47. landes hêrren genuoc mit den wâpen was bevangen W. Wh. ein pfaf was jung und dâ bî kluoc, als noch pfaffen ist genuoc Boner. 82,2. unz ir wart genuoc Pass. K. 4,73. eʒ lief kreiierende hie behender garzûne gnuoc Iw. 260, wo in der ersten ausgabe liefen gelesen ward, wie allerdings sämmtliche hss. bieten, vgl. die anm. Lchms.giebt es unanstössige beispiele, in denen das prädicat im plural steht, wie bei vil so oft?
2. genuoc steht im acc.
a. ohne zusatz. du bist schœne und hâst genuoc Walth. 50,9. dô si in ir wirde sâʒen und hêten genuoc Nib. Z. 108,21. tôtsünde verrihten mit genuoc tuonde leseb. 860,8. eʒ ensî denne, daʒ du ir genuog unde gelîch tuost nach deme alsô man kan erkennen Ludw. 68,9.
b. mit genitiv. ich hân schulde, wâfens, êren genuoc Iw. 83. 188. 161. ich hân spîse genuoc Wigal. 10866. er eʒʒe im desselben genuoc arzneib. Diemer d. IV. einem strîtes genuoc geben Alph. 100, 4. kleider, der ich genuoc truoc Iw. 137. er leit arbeit genuoc das. 207. ir sult ir füeren genuoc Nib. Z. 11, 14. ich geziuges iu genuoc, der in dâ jagete unde sluoc, der ist der tiurer gewesen, dass dieser der tiurer war, des geb' ich euch beweises genug, Iw. 80. und triben des gnuoc unde vil Engelh. 5341. und triben des vil unde genuoc troj. 18. c. er worchte wunders genuoc Pass. K. 37,90.dagegen dô het er zwîvel genuoc, daʒ in der lewe wolde bestân Iw. 147 ist zwîvel accusativ und genuoc gleichfalls. dies kann auch an andern stellen der fall sein, wie bei urbor, arbeit, spîse genuoc; so liest Köpke Barl. 25,15 meisterlîche rede genuoc, wo die Lassberg. hs. (und im glossar Köpke selbst) meisterlîcher rede giebt.
c. mit an. dirre brâte was dic unde lanc: eʒ hete sîn frouwe dran genuoc W. Wh. 286,26.
III. der accusativ des neutrums in adverbialer bedeutung. si bat in mit gebærden genuoc Iw. 145. si gesuohten genuoc das. 60. des genâdet er im gnuoc das. 211. vgl. das. 190. den schilt, den im sîn wirt bevalch genuoc Parz. 567, 6. wenn es zu einem adj. oder einem adverb. gesetzt wird, so steht es (im gegensatz zu dem heutigen gebrauche) ebenso häufig voran als nach. heimlich genuoc Iw. 74. biderbe genuoc das. 82. Sîfrit der snelle, wîs er was genuoc Nib. Z. 72,21. balde er reit genuoc das. 29,62. — ich bin genuoc in mîner mâʒe hô Walth. 67,1. ein genuoc engeʒ vaʒ Iw. 258. genuoc guot das. 38. dô ich gnuoc lange dâ gesaʒ das. 37. der keiser was genuoc rîch, mächtig und von sinnen kluoc narrensch. 56,5.
6626 Zeichen · 276 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    genuocadj.

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +7 Parallelbelege

    genuoc gen. genuoges, adj. goth. ganôhs . genug, hinreichend, und, nach der gewöhnlichen leisen ironie, viel, zu viel, z…

Verweisungsnetz

52 Knoten, 58 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Hub 1 Wurzel 1 Kompositum 43 Sackgasse 3

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit genuoc

32 Bildungen · 28 Erstglied · 2 Zweitglied · 2 Ableitungen

genuoc‑ als Erstglied (28 von 28)

genuoc tuon

MWB

genuoc tuon V. unklar, ob Syntagma (vgl. auch genuoctuonunge ). ‘wiedergutmachen, Genugtuung leisten’ (übers. lat. satisfacere): unde ouch i…

genuocbuoze

KöblerMhd

genuoc·buoze

genuocbuoze , st. F. nhd. vollbrachte ausreichende Bußleistung ÜG.: lat. satisfactio BrZw Q.: BrZw (1. Viertel 13. Jh.) I.: Lüt. lat. satisf…

genuocbuoʒe

MWB

genuocbuoʒe stF. ‘vollbrachte ausreichende Bußleitung’ (übers. lat. satisfactio): vnde nit giturre gisellut werden dem chor der singer unzi …

genuocbüezen

KöblerMhd

genuocbüezen , sw. V. nhd. eine ausreichende Bußleistung erbringen ÜG.: lat. satisfacere BrZw Q.: BrZw (1. Viertel 13. Jh.) I.: Lüt. satisfa…

genuocbüeʒen (?)

MWB

genuocbüeʒen (?) swV. ‘eine ausreichende Bußleistung erbringen’ (übers. lat. satisfacere): vnde daz als lange er tvͦge unzi daz der vater ir…

genuoclich

KöblerMhd

genuoc·lich

genuoclich , Adj. nhd. genügsam, genügend, befriedigend, willkommen, zufriedengestellt ÜG.: lat. sufficiens STheol Vw.: s. be- Hw.: s. genüe…

genuocsam

Lexer

genuoc·sam

ge-nuoc-sam adj. BMZ s. v. a. genühtec, s. genuhtsam Ssl. Diem. 152,11. Np. 171. 262 ;

genuocsame

KöblerMhd

genuoc·same

genuocsame , st. F. nhd. Fülle, Reichtum, Überfluss, ausreichende Menge, Ertrag, Ernteertrag Q.: LBarl (vor 1200) (FB genuocsam), Berth, Bit…

genuocsamecheit

Lexer

genuoc·samecheit

ge-nuoc-samec-heit stf. genuocsamkeit, genügsamkeit Theol. 56, frugalitas Dfg. 249 a ; abundantia, sufficientia ib. 6 a . 565 a ;

genuocsamheit

KöblerMhd

genuocsam·heit

genuocsamheit , st. F. nhd. Genügsamkeit, Fülle Hw.: vgl. mnd. genōchsamhēt Q.: Gnadenl (1390?) E.: s. genuocsam, *heit? (2) W.: s. nhd. Gen…

genuocsamicheit

KöblerMhd

genuoc·samicheit

genuocsamicheit , st. F. nhd. Fülle, Genügsamkeit ÜG.: lat. abundantia Gl, frugalitas Gl, sufficientia Gl Q.: Gl (15. Jh.?) I.: Lüt. lat. fr…

genuocsamiclîche

MWB

genuocsamiclîche Adv. vgl. auch genuhtsamiclîche . ‘im Überfluss, reichlich’ der da genuegsamklich aus geüsset sein genade und reichtumb in …

genuocsamiclīche

KöblerMhd

genuoc·samiclīche

genuocsamiclīche , Adv. nhd. reichlich, im Überfluss, heftig Hw.: vgl. mnd. genōchsamlīke Q.: Secr (1282) E.: s. genuhtsam W.: nhd. DW- L.: …

genuocsamlīche

KöblerMhd

genuocsamlīche , Adv. nhd. „genügsamlich“, zur Genüge Q.: Stagel (um 1350) (FB genuocsamlich), Urk E.: s. genuocsamlīche W.: nhd. (ält.) gen…

genuoctuonunge

Lexer

ge-nuoc-tuonunge stf. BMZ vergütung begangenen unrechtes Leseb. 1059,15.

genuoctāt

KöblerMhd

genuoctāt , st. F. nhd. Genugtuung ÜG.: lat. satisfactio Gl Q.: Gl (15. Jh.?) I.: Lüs. lat. satisfactio E.: s. genuoc, tāt W.: nhd. DW- L.: …

genuoc als Zweitglied (2 von 2)

übergenuoc

KöblerMhd

übergenuoc , Adj. nhd. übergenug Q.: HTrist (FB übergenuoc), Berth, SüklMill (um 1200) E.: ahd. ubarginuog*, Adv., übergenug, im Überfluss; …

Ableitungen von genuoc (2 von 2)

begenuoclich

KöblerMhd

begenuoclich , Adj. nhd. ausreichend, genug Q.: Urk (1356) E.: s. begenüegen W.: nhd. (ält.) begnüglich, Adj., begnüglich, DW 1, 1303 L.: MW…