Eintrag · Lex. musicum Latinum
ars
ars artis f. Kunstmittel — artificial means 1 Bezeichnung für die Vergrößerung eines Notenwertes (durch Kaudierung) in der italienischen Mensuralnotation des 14. Jahrhunderts — term used to indicate the increasing of a note value (by means of a stem) in Italian mensural notation of the 14th century [opp.: natura] [s.XIV] LmLMarch. pom. 8, 8: de duabus semibrevibus prima fit maior per artem, et praefertur minori in cantando. LmLMarch. pom. 30b, 16: Sed si ipsum totum excedat partes (puta quando brevis solum dividitur in duas semibreves, cum tales duae non possint adaequare totum), tunc oportet, quod altera ipsarum dicat duas partes temporis propter debitam perfectionem mensurandi; et tunc dicimus, quod hoc applicabitur ipsis notis, aut via naturae, aut via artis. Si via naturae, ultima quae est finis, dicet duas partes ipsius temporis; et ratio supradicta est eo, quod finis semper sit perfectior quam principium. Sed si ab arte, tunc sufficit, quod in duabus vel pluribus semibrevibus compositis ad invicem, consurgat perfectio mensurandi, qua ipsum totum possit a partibus adaequari. Et quia non est prius de ratione alicuius partis quam alterius, ideo per aliquod accidens applicatum notae semibrevi ab arte (puta per aliquam caudam) possumus ipsum totum applicare partibus. LmLMarch. pom. 30b, 31: Ab arte vero possemus instituere, quod prima (sc. semibrevis) dicit duas partes temporis, et ultima unam. Et quia hoc est per accidens, ideo oportet, quod tali primae accidens adiungatur, et hoc est cauda. LmLMarch. pom. 30c, 43: ex institutione auctoris musici per artem, ratione superius dicta, prima habet de sex partibus temporis tres, aliarum vero trium quaelibet habet unam. LmLMarch. pom. 30c, 47: convenientior modus est modus naturae quam modus artis in naturalibus; modus autem artis est convenientior in artificialibus quam modus naturae. Quia igitur talis caudatio fit ab arte plus quam a natura ... oportet nos notas multiplicare. LmLMarch. pom. 30c, 52: Potest ergo (sc. musicus) per artem partes illas, quae excedunt alias cuicunque vult applicare, ita quod applicando per viam artis excedat viam []naturae. LmLMarch. pom. 30c, 56: Et si dicatur: Possum caudare ultimam? Dicimus quod sic; et tunc ipsa continebit per artem tres partes temporis de sex, et tres praecedentes unam singulariter de sex partibus temporis naturaliter continebunt. LmLMarch. pom. 30e, 44: nisi velles praeter ordinem naturae per artem unam excedere aliam in valore. Et tunc oportet, quod in excedente signum artis ponatur, quod est cauda in deorsum. LmLMarch. pom. 30f, 12: Per artem vero potest ea, quae est in principio octo partes temporis continere; et tunc ea, quae erit in fine naturalis, tres continebit. LmLMarch. pom. 30g, 2: Nec etiam potest facere ars, quod aliqua nota contineat de partibus temporis plures vel pauciores quam cadant in faciendo perfectionem proportionis cum ipsa et adiunctis ei, quia solum ars habet invenire modos faciendi proportionem mensurae. Ad hoc enim est ars instituta. LmLMarch. pom. 31, 3: Maiores autem debent distingui, quia quaedam debent dici maiores via artis, quaedam maiores via naturae. ... Maior autem semibrevis via artis debet dici illa, quae continet duas de tribus partibus temporis; nam nunquam posset duas de tribus partibus temporis continere, nisi hoc esset via artis. LmLMarch. pom. 31, 19: illa, quae adiuncta continebit unam partem de sex et dimidiam vocetur minor per artem... sicut maiores per artem semper plus continent quam maiores per naturam, ita et minores per artem plus continent quam minores per naturam; nam ars semper addit super naturam. al. LmLMarch. comp. 3, 13: perfectiores partes debent sumi a parte finis et non a parte principii, et dicimus via nature; via autem artis, que quidem est per accidens, possumus in prima semibrevi duas partes ponere eidem, scilicet per accidens, adiungendo, quod (ms. et ed.: a nigredo, que; cf. LmLFr. Gafur. extr. 12, 16, 18) est cauda in deorsum. LmLMarch. comp. 4, 12: si due semibreves ponuntur pro tempore, prima potest dici maior via artis, signis artis eidem additis, scilicet cauda in deorsum (inde LmLFr. Gafur. extr. 12, 16, 27). LmLMarch. comp. 4, 14: prima, que caudetur ratione predicta, continet tres et vocatur maior per artem, quia in valore excedit maiorem per naturam (inde LmLFr. Gafur. extr. 12, 16, 30). LmLMarch. comp. 4, 29: quia due prime semibreves de quattuor sunt minores, ideo plus indigent de adiutorio artis ad proportionem perfectionis inveniendam (inde LmLFr. Gafur. extr. 12, 16, 39). al. LmLGuido fr. 2, 37: Maiores per artem, que continent medietatem vel duas partes temporis et figurantur cum filo in deorsum; minores per artem continent tres de duodecim ipsis sistentibus non caudatis. LmLGuido fr. 10, 3: secundum Gallicos caudata quinque partes de sex continet via artis, non caudata in sexta parte temporis permanente. al. [s.XV] LmLBart. Ram. 3, 1, 3 p. 85: Cum enim tres pausas longae positas simul aut una praecedente alias duas simul vel omnes tres solutas in aliquo cantu inspexerimus, procul dubio maiorem modum et exinde maximam longas tres valere via artis intelligimus. LmLBart. Ram. 3, 1, 3 p. 88: At cum via artis ternarium facimus, aliquo signo perscribimus, ita quod, etsi notula duas tantum valebat natura, per artem facimus tres. 2 Bezeichnung für das Hexachord von Γ - E — term for the hexachord from Γ - E [s.XIV] LmLCompil. Lips. p. 130: Septem modis cantamus per musicam. Primo per artem a Gammaut usque ⋅E⋅lami. Secundo per naturam a ⋅C⋅faut usque ad ⋅a⋅lamire. Tertio per ⋅b⋅ molle ab ⋅F⋅faut (ed.: ⋅C⋅faut) usque ad ⋅d⋅lasolre eqs. ibid.: Item breviter: Gamma per artem. ⋅C⋅ ⋅c⋅ per naturam. ⋅F⋅ ⋅f⋅ per ⋅b⋅ ⋅⋅ molle. ⋅G⋅ ⋅g⋅ per ⋅C⋅ (ed.: ⋅b⋅) ⋅⋅ durum. Item breviter: Gammaut habet unam vocem ut, et cantatur per artem. ... ⋅C⋅faut habet duas voces, fa et ut, et duas mutaciones, fa ut per ascensum, ut fa per descensum. Cantatur autem fa per artem, ut per naturam. ibid. al.[]