1swîgen schwîgen, °schweygen (Münst. Gqu. 2, 185),
stv. (1. Sg. Ind. Prä
s. swîge, 2. Sg. swîgest °swîges [Weg. Ps. 31
*], 3. Sg. swîget swicht, 1. Pl. swîgen °swîge [Sächs. Wchr. 68], 2. Pl. °schwîgen [Sehling 6, 1, 409], 3. Pl. swîgen swîget; 3. Sg.
Konj. Prä
s. swîge °swîc [Westfäl. Ps. 107]; Imp. Sg. swîge swîch swîc, Pl. swîget; 1. Sg. Ind. Prät. swê(i)ch, 2. Sg. swê(i)gest, 3. Sg. swê(i)ch swê(i)c °swich [Derendorf 468], 3. Pl. swēgen; 2. Sg.
Konj. Prät. °swēgest [Köln. Bibel Ps. 27, 1], 3. Sg. swēge, 3. Pl. °swēgen [
ebd. Act. ap. 12, 17];
Part. Prät. geswēgen °geschwēgen [Ekenberger Elucubr. 116]
+*°geschwīgen [Münst. Gqu. 2, 179]): 1. keinen Laut von sich geben, „tacere silere conticere reticere mutescere obmutescere” (Voc. Strals. ed. Damme). — 1.1. (Personen:)
s.-et ên wê(i)nich dat ik sprēken mach (Köln. Bibel Hiob 13, 13),
de vrouwen schȫlen
s. in der kerken (
ebd. I Cor. 14, 34), dâr
is tît tô sprēkende dâr is tît tô s.de (Derendorf 410); (häufig in
den Vbdgg.:) hö̂ren und
s.,
s. und denken, „Swyghen und dencken, anschowen sunder wenken, mercken sunder klaffen, kann velle dogede und fredes geschaffen” (Zs. vaterl. Gesch. 18, 310), (
als christl. Tugend:)
s. und lîden, kanstû
s. unde lîden sô werstû sênde de hülpe des hêren (Imitatio 3), unde êner is s.de unde dê is wîs (Köln. Bibel Sir. 19, 28); (verstärkend:) stille
s., de hö̂vetlü̂de krēgen ên wê(i)nich geldes swēgen stille und tōgen dãrvan (Oldecop 538), „God leret suluen: swich alstille” (Nd. Jb. 23, 24); (im Vergl.:) dâr bat uns T. allen unde ê(i)n dat wî scholden
s. alse stê(i)ne (Danske Rimkrønike 3, 63,
V. 2037); (Sprww.:)
s. is dat beste (Tunnicius 93), de
s. kan dat is de beste man (
ebd. 94), sprik unde swîch wan dat tît is (
ebd. 80),
s. hindert selden (
ebd. 100), de vûlhê(i)t en kan nicht
s. (
ebd. 87), de junge sal
s. als de ōlde sprikt (
ebd. 42); — s.de māken zum Schweigen bringen, „mutum facere silencium imponere” (Voc. Strals. ed. Damme), dô de pharisei hö̂rden dat hê de saduceos hadde s.de māket dô quêmen sê āver tô ēme
[](Buxteh. Ev. Matth. 22, 34); — der wōrt
s. still sein, sô
s.-e sô lange dîner wōrt went dû des anderen hebbest gehö̂rt (Pä
d. lit. Mitt. 11, 20). — 1.2. (Tiere:) de ēsel wart vorvêret van des pērdes grôter āverdâdichê(i)t unde swê(i)ch stille (Derendorf 334), de profête sprikt van mî dat ik was an mîneme lîdende alsô ên lam
s.-ede vȫr dēme schērer duldsam sein (Birgitta 210). 2. sich zu etw. nicht äußern, swîch stille dû ōlde kafsak (Sündenfall 160,
V. 2181), sê ... wunderden sik sîner antwōrde unde swēgen (Buxteh. Ev. Luc. 20), „do vragede he en: ‚Wat handelde gy yn deme wege?' Vnde se swegen” (Monotess. 154), ōverst van dem wat got wēsentlĩk sî ... dãrvan swicht de schrift (Münst. Täufer 1, 329), nümmermêr en lât dîne mont sprēken dat bēter geswēgen wêr (Boec van
d. Joncfrsc. 41), de dôre efte hê
s.-et sô wert hê wîs gerēkent unde verstendich (Halberst. Bibel Prov. 17, 28), it is bēter tô
s. als ȫvel tô rēden (Tönnies Fenne 2, 447), c. Gen. unde isset dat hê des
s.-et sô deyt he gōde lêve unde deyt dem dü̂vel schande (Sidrach 100), c. Obj.-Satz āver wî
s. wû dê sîne êre belê(i)det dê de mâte dem armen manne vorkörtet ... unde lâten dat andere lü̂de seggen (Ub. Hildesh. 8, 41), c. Präp. „Dusse synt verwar geestlyke eebreckers (dat yck mydler tydt van den fleeschlyken swyge)” (D. v. Soest ed. Löer 105), gî schȫlen nicht
s. ȫver sîne bö̂shê(i)ten (Halberst. Bibel Jer. 51, 6),
N. swich dâr tô alle stille (Derendorf 468); (Sprww.:) dê swicht dê volget (Tunnicius 46), bēter geswēgen dan ȫvel gesprōken (
ebd. 37), dê swicht unde wert rôt dê gift sik schüldich (
ebd. 41), dê nicht recht rēden kan dem steyt
s. wol an (Nic. Gryse Laienbibel 1, T 3
v),
s. is kunst klaffen bringet ungunst (
ebd.); — °(rechtl.:) s.de gemê(i)nschop nicht förmlich vereinbarte Gemeinschaft, Vermögensgemeinschaft unter Eheleuten, „Derer de schwiegende gemenschop diese is, ex § 52 Thord. Deghen: Steruedt de man und de frowe leuedt midt eren kinderen und den kinderen isz er vaderlige erue up dem dinge nicht uthgewisset edder dorch ere angeborne frunde vor edder in der brutlachtes koste nicht verkundiget geworden, und se nimpt einen anderen mahn tho sick in dadt samende gudt, so sin se alle thosamende in der tiende (dadt is) heimliken gemenschop midt den bewechligen gudern” (Ekenberger Elucubr. 23). 3. (rechtl.:) keine Rechtsmittel einlegen,
s. de rechten erven alle unde weddersprēken sê dat dâr nicht ... it blift al stêde (Hamb. StR ed. Reincke 118), sô dat ên îslĩk sîner schülde unde tôsāge de ê(i)n tô dem andern heft
s. unde sek gûtlĩken dãrmēde enthōlden schal van datum düsser schrift (Ub. Hildesh. 4, 257).
[]4. (formelhaft:) (ik) swîge (denne) geschweige denn, ganz zu schweigen von, dãrmēde wērden ôk neddergelecht de winkelmissen dâr nichtes wert gehö̂ret ik
s.-e denne vorkündiget (Brschw. KO 231), c. Gen. went et tēmet wol unde sîret dat sîn gesinde wol gestellet sî ik
s.-e sînes wîbes (Aegid. Rom. 82), c. Obj.-Satz dãrvȫr hö̂rt nû nicht dank
s.-e dat grôte krônen dãrvan scholden gegēven wērden (Sehling 6, 1, 606), „Ik befrochte mi, wart dat luthersche evangelion noch tein jare waren (ik swige 20 oder 30 jare), dar werden so vele secten im dudeschen lande upstan” um nicht zu sagen (Oldecop 151). 5. verschweigen, verheimlichen, c. Gen. „De schade drap manigen borger; doch swegen se stille der vorlust, und orer tom dele vorkofften dat arbeit anderen borgeren” (Oldecop 206), c. Acc. de ridder ... bringet de vrouwen dâr tô dat sê ēm āpenbâret den hê(i)melken rât den sê doch lāvet hadde tô s.de (Derendorf 342), sîne ê(i)gene schande swicht hê nicht (Josep ed. Schütz 257,
V. 7496). 6. (allg.:) inaktiv sein, eine Tätigkeit unterlassen, unde sê swēgen vȫrwâr an dem sabbot nâ dem gebāde (Köln. Bibel Ku Luc. 23, 56;
vgl. die Gl. in Ke: „dat is si rasten van allen werken”), °c. Dat. schalmen
s. den quâden ümme ēre quâthê(i)t jemdn. nicht beachten (Sidrach 168); (übertr.:) mîn ôge is gequellet unde en swê(i)ch nicht (Köln. Bibel Ku Lam. 3, 49). 7. während eines Interdikts keine kirchl. Handlungen vollziehen, den Gottesdienst nicht ausüben, dat me dâr scholde
s. und interdict hōlden (Chr.
d. d. St. 28, 432), „so synt de papen stilliken und myt behendicheyt to Bilvelde jngekomen und hebt de jnterdike und den ban mank de papen to Bilvelde vormitz instrumenten und notarien gebracht, also dat de papen swygen und nicht ensyngen und halden den ban” (Ub. Bielefeld 811); s.de ban Verbot kirchlicher Handlungen, Interdikt, „dat neymant den andern van unsen undersaten ..., he sy geistlik eff wertlik, umme hevelike schult, geleynden ware eff gelt noch umme jenicherleye vele sake in eynen swigenden ban bringen eff doin solle, utbescheden bensche provene” (Richter Paderborn, Anhang LXXXVII),
vgl. swîgeban. 8. (mit unbelebtem Subj.:) ruhen, alle dat lant rastende unde swê(i)c unde verblîde sik (Köln. Bibel Jes. 14, 7), „O du swert des heren wo lange rouwestu nicht / ga yn yn dyne scheyden werde kolt vnd swich” (Halberst. Bibel Jer. 47, 6), dat hîrinne de gerechtichê(i)t môt
s. unberücksichtigt sein (Münst. Täufer 1, 365), dan mach de vîant ȫver all de drûven slûken üm dat de bȫkemȫlen dan stille
s.-et (Veghe ? Wyng. 399).
[]Subst.