Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
rîf adj.
adj., mhd. rîf, rîfe, nhd. reif; as. rīpi, mnd. rîp(e), mnl. rijp, ripe; afries. rīp; ae. rípe. — Graff II,497.
riiff-: nom. sg. m. -er S 236,11 (B); nom. sg. f. -iu Gl 1,5,34 (Rx; zweites -i- noch in Spuren erkennbar, vgl. Steinm. z. St. u. Splett, Sam.-Stud. S. 16; Ausg. riffiu); riff: Grdf. 3,92,48 (SH A); nom. sg. m. -]er 4,78,3 (Sal. a1). 150,53 (Sal. c); gen. sg. m. oder n. -]es 2,680,75 (riffes; zum Genus s. 1a); nom. pl. n. -]iu 66; acc. pl. m.? -]en 4,31 (clm 14420, 11. Jh.; zum Genus s. 1a); rif: Grdf. 3,92,47 (SH A, 3 Hss.); gen. sg. f.? -]ero 2,491,20 (zur gramm. Best. s. 3); dat. sg. f. -]ero 704,18; nom. pl. m.? []-]in 478,33 (zum Genus s. 1a); nom. pl. f. -]on WC 41,7 [79,23] (Ausg. Schü.-M. fälschlich -ff-); gen. pl. -]ero Gl 1,412,28 (Rb); -]eru 52 (Rb); dat. pl. -]en 2,700,68. Nb 15,8 [12,18] (rîfên, Ausg. Piper fälschlich -en).
riph- (nur in bair. u. andfrk. Hss., wohl mit frikativischem -ph-; vgl. jedoch mit Affrikate nhd. dial. schweiz. rîpf Schweiz. Id. 6,660. 662, wohl aus dem jan-Verb ?rîfen rückgebildet): nom. sg. m. -er Gl 2,636,8 (clm 18059, Gll. 11. Jh. (?); zu -ph- für f(f) vgl. loiphit Gl 2,628,67, ruophe 629,43 in ders. Hs.). 4,78,3 (Sal. a1, 2 Hss., clm 13002, 12. Jh., clm 17403, 13. Jh.; in 1 Hs. -r nachträglich ergänzt); nom. pl. f. -on WA 41,7 (zu -ph- vgl. Sanders, Leid. Will. S. 274 ff.); acc. pl. m., f. oder n. -un Gl 2,630,40 (clm 18059, Gll. 11. Jh.?).
Mit eindeutiger ja-/jô-Flexion: riffi: Grdf. Gl 1,4,34 (KRa); rif-: dass. -i ebda. (Pa). 5,34 (R); -e 2,23,29 (Paris lat. 16668, Gll. 10. Jh.). 3,92,48 (SH A, 2 Hss.). 1) reif, d. h. genießbar, wohlschmeckend: a) zur Ernte bereit: von Früchten: riffen [si curvati fecundo pondere rami] mitia [submittunt sublimi ex arbore poma, Av., Poem. lib. 2,7] Gl 2,4,31 (riffen wohl Mask. wegen des vermutlich mitgedachten Bezugsnomens aphul st. m.; zu mitis ‘reif’ vgl. Thes. VIII,1152,41 ff.). rife [vinea parva mihi] flaventes [protulit uvas, Aldh., De virg. 2790] 23,29. rifin [hinc quoque pomiferi nemoris munera] mitia [proveniunt, Prud., H. a. cib. (III) 77] 478,33 (zum Mask. s. o.). riphun [male tum] mitis (Hs. -es; vgl. mitis maturus, Serv.) [defendet pampinus uvas, Verg., G. I,448] 630,40. ripher [alte] mitis [in apricis coquitur vindemia saxis, ebda. II,522] 636,8 (zum Mask. vgl. thrûbo als wohl mitgedachte Übers. von vindemia). riffiu [sunt nobis] mitia (vgl. idest matura, Serv.) [poma, ders., E. I,80] 680,66. riffes [utinam ... fuissem aut custos gregis aut] maturae [vinitor uvae, ebda. X,36] 75 (mitgedachtes Bezugsnomen thrûbo sw. m. oder beri st. n.?). rif matura quia apta ad mandendum [Hbr. I,174,58] 3,92,47 (im Abschn. De arboribus; davor poma). uuer daz kebe . daz ter herbest chome geladener . mit rifen beren ...? quis dedit ut fertilis autumnus gravidis . i. maturis uvis influat ...? Nb 15,8 [12,18]. die bitteruigon uore kundent, daz die rifon unte die suozon nah sulen kuman W 41,7 [79,23]; — von Getreide: rifen [neque ante falcem] maturis [quisquam supponat aristis, Verg., G. I,348] Gl 2,700,68; b) bez. auf geerntete u. verarbeitete Früchte: für lat. passus ‘getrocknet’: zehanzo kipuntalino uuinperro rifero [(Abigail) tulit ducentos panes ... et] centum ligaturas uvae passae [1. Reg. 25,18] Gl 1,412,28. inti zuuei kipuntili uuinperro riferu [dederuntque ei (David) panem ...] et duas ligaturas uvae passae [ebda. 30,12] 52; c) bez. auf Wein (als Getränk),für lat. odoratus ‘duftend’: rifero [huius (sc. von der Sternblume, vgl. Marzell, Wb. 1,498)] odorato [radices incoque baccho, Verg., G. IV,279] Gl 2,704,18 (fem. Bezugsnomen unklar; zu bacchus ‘Wein’ vgl. Georges, Handwb.11 1,774). 2) reif, völlig entwickelt (in bezug auf etw.; von Personen): gelo rifi adulta matura Gl 1,4,34 (davor anus vetula; adultus ausgehend von maturus auf reife Früchte bezogen, vgl. Splett, Stud. S. 56; oder zu 1a?). kauuahsaniu rifi adulta matura 5,34; — erw. mit abstr. Dat.: .. si eruuelit fona samanungu spaheer riiffer sitim chvskeer cellararius monasterii elegatur de congregatione sapiens maturis moribus sobrius S 236,11 (zur vom []Lat. abweichenden Konstr. vgl. Masser, Komm. Ben.reg. S. 178 f.). 3) zur rechten Zeit (d. h. am Ende des Lebens) eintretend (? Zur Bed. vgl. rîflîhho u. rīpetha aostndfrk.): rifero [minus mortis pretium peractae est, quae ... concitam membris tribuit quietem fine] soporo [Prud., P. Caesaraug. (IV) 128] Gl 2,491,20 (ist zu rifero ein fem. Bezugsnomen mitgedacht oder ist die Endg. an lat. soporo angelehnt? Handelt es sich um eine freie Übers. für soporus ‘schlafbringend’ oder ist dieses im Hinblick auf ein süßes Lebensende mit saporus ‘schmackhaft’ verwechselt? Vgl. hierzu auch Diefb., Gl. S. 542c). 4) Glossenwort: riffer maturus Gl 4,78,3 (danach zitiger maturus). riffer ł zietiger maturus 150,53 (entweder variierende oder alternative Glossierung).
Komp. fruma-, fruo-, ?[h]radorîfi; Abl. rîfî, rīpetha aostndfrk.; rîflîhho; ?rîfen, rîfên; vgl. unrîfi.