lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

neo

as. bis Lex. · 6 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

EWA
Anchors
7 in 6 Wb.
Sprachstufen
4 von 16
Verweise rein
12
Verweise raus
13

Eintrag · Etymologisches Wb. des Ahd. (EWA)

neo

ninevêtiscAWB adj., in MF: ‚aus Ninive
stammend; Ninevitae‘. Das Wort ist aus lat.
Nīnivīticus adj. ‚ninivitisch‘ entlehnt. Dabei
wurde das lat. Suffix -ic- zur Bez. der Zuge-
hörigkeit bei der Übernahme durch das gleich-
falls Zugehörigkeit ausdrückende heimische
Suffix -isc (< *-iska-; vgl. Krahe-Meid 1969: 3,
§ 148) ersetzt. S. -isc. – nineviscAWB adj., im T, OT:
‚aus Ninive stammend; Ninevitae‘. Das Wort ist
mit dem Zugehörigkeitssuffix -isc vom lat. ON
Ninevē abgeleitet. S. -isc. – ninuAWB pkl., Gl. 2,
645,67. 650,46 (beide wohl 11. Jh., bair.): ‚etwa
nicht?, ob nicht?, nicht vielleicht?; -ne, [non]
ne‘. Die Abtönungspkl. dient der Modifizierung
einer Frage und signalisiert die Antworter-
wartung ,ja‘. S. inu. – nioAWB, neoAWB adv., konjunkt.,
im Abr (1,215,17 [Kb]) und weiteren Gl., I, MF,
T, OT, MH, B, H, O, NBo, NMC, Ni, NCat, Ns,
Nps, Npg, Npw, AuS, BGB II/III, BaGB/
WeGB, WeGB II, WH, AGB und TC: ‚nie, nie-
mals, zu keiner Zeit, durchaus nicht, keines-
wegs, und nicht, damit nicht, dass nicht; haud
umquam, minime, ne, ne quando, ne ullum tem-
pus, ne umque, nec, nequaquam, neque, nihil
[Interpr. zu minimum], non, numquam, semper
(nach verneintem Satz)‘, nio in altare ‚nie, nie-
mals, numquam; (nach Verneinung) jemals,
umquam‘, nio ni ‚damit nicht etwa, ne, ne forte;
niemals, sine‘, nio ni ist ‚ist nicht etwa; num-
quid non est‘, nio sônio sulîh ‚nie so - nie
derartig; quamvisquamvis‘, nio nihein man
‚kein Mensch, keiner; numquam quisque‘, nio
iz ni sî ‚wenn auch … so doch; tamen
tamen‘, sâr nio ‚überhaupt nicht; nequi-
dem‘, nio des ih gihugge ‚niemals, soweit ich
mich erinnern kann; non queo me reminisci
(mhd. nie adv. ‚nie‘, nhd. nie adv. ‚zu keiner
Zeit, kein einziges Mal, überhaupt nicht, auf
keinen Fall, unter keinen Umständen‘; as. nio
adv. ‚nie, niemals; non‘ in Gl. 4,289,65 [10. Jh.]
und Hel, mndd. adv. ‚nie, niemals‘, nē un-
de nümmer ‚nie und nimmer‘; andfrk. nie adv.
‚nie, niemals‘ [a. 1100], frühmndl., mndl. nie
adv. ‚nie, niemals, nicht‘, nie meer ‚nicht
mehr‘; afries. , nei adv. ‚nie, nicht, (zur Ver-
stärkung der Negation) gar nicht, kein‘; ae. ,
adv. ‚nie, nicht, nein‘; aisl. nei ‚nein‘; got. ni
aiw ‚niemals, in Ewigkeit nicht‘). Das Adv. ist
eine Zusammenrückung aus der Neg. ni und
eo ‚je‘ (s.d., dort auch zur Lautentwicklung),
wobei ausl. -i der Neg. vor vok. anl. eo apo-
kopiert ist. Die Univerbierung hat nur im West-
und Nordgerm. stattgefunden (vgl. Lühr 1982:
531 f.). S. ni, eo. – niomanAWB indef.pron., im Abr
(1,60,3 [Pa, Kb]) und weiteren Gl., MF, T, OT,
MH, B, GB, M, O, Ps 138, RS, GA, OG, Ph, Prs
A/B, NBo, NMC, NCat, Ni, Nm, Ns, Nps, Npg,
Npw, GGB II, MGB und WH: ‚niemand, kei-
ner; ne quilibet, ne quis, nec quisquam, nemo,
nihil, non quispiam, nullus, nullus homo, num-
quid‘, niomanne borgên (wellen) ‚keinen ver-
schonen (wollen); communis exitii (avidus es-
se)‘, daz nioman ni mag gifelsken ‚was keiner
für falsch erklären kann; incommutabilis‘, daz
nioman firzeran ni mag ‚was keiner beseitigen
kann; inexorabilis‘, daz nioman ni mag (trio-
gan) ‚von dem man nicht weiß (wie es ge-
täuscht werden kann); aliquid nescium (falli)‘,
die nioman rehtes irwenten ni mag ‚die keiner
von ihrem Recht abbringen kann; qui mores
suos regunt‘, nôtfestaz gikôsi darawidari nio-
man niowiht gituon ni mag ‚zwingende Aus-
sage, gegen die keiner etw. ausrichten kann;
syllogismus‘, ni ist niomanne skuldîg ‚nieman-
dem wird geschuldet; miseratio semper con-
ditione caret‘ (mhd. nieman, niemen, [mit un-
etymologischem ausl. /t/ nach /n/] niemant, nie-
ment, [mit Synkope von /e/ zwischen /m/ und
/nt/] niemt indef.pron. ‚niemand‘, nhd. nie-
mand indef.pron. ‚kein Mensch, überhaupt kei-
ner, nicht einer‘; as. nioman indef.pron. ‚nie-
mand‘ im Hel, mndd. nēmant, nement, nemet,
nēman u. a. indef.pron. ‚dss.‘; andfrk. nieman
indef.pron. ‚niemand, keiner‘ [a. 1100], früh-
mndl. nieman, niemant indef.pron. ‚dss.‘, mndl.
nieman, niemen, niemant, niement u. a. ‚dss.‘;
afries. nammon, nemman, nemmen, nemmand,
nemant u. a. indef.pron. ‚niemand‘). Das pron.
Komp. aus der Neg. ni (s.d.) und dem Indef.
pron. ioman (s.d.) kommt nur im Sg. vor. Im
Gen./Dat. flektiert es wie das Subst. man (nio-
mannes/niomanne), im Akk. begegnet die pron.
Endung auf -an (niomannan). S. ni, ioman. –
niomêrAWB adv., im T, bei O, in NBo, NCat, Ncom,
Ni, Ns, Nps, Npg, Npw, WH, Prs A/B und
BaGB/WeGB: ‚nie, nie mehr, niemals, kaum
jemals; haud [Interpr. vix exhaustus], necum-
quam, non in aeternum, non in aevum, non in
saeculum, nonumquam, nullo modo, num-
quam, vix‘, niomêr ânu eddewaz ‚untrennbar
verbunden mit; inseparabilis‘, sih niomêr skei-
dan ‚verbunden sein; cohaerēre‘, niomêr zi-
samane ni muggen ‚grundverschieden sein; dis-
sidēre‘, (ioman) niomêr follûn dunken ‚(jmdm.)
nicht genug dünken; plura velle acquirere‘, des
ioman niomêr follûn ni dunkit ‚wovon jmdm.
nie genug dünkt; non expleturum‘, noh nnoh
niomêr ‚jetzt nicht – noch jemals, nie und nim-
mer; ne nunc quidemne umquam‘ (mhd. nie-
mer, [mit Kürzung des urspr. Diphthongs vor
/m/] nimmer, nimer adv. ‚nimmer, nie, nie-
mals‘, nhd. veraltend nimmer adv. ‚zu keiner
Zeit, niemals, nie‘; as./ahd. niomēr adv. ‚nie-
mals; non in aeternum‘ in Gl. 1,761,5 [Hs.
Anfang des 10. Jh.s, Zeit des Gl.eintrags unbe-
kannt], mndd. nimmer, nümmer adv. ‚nie, nie-
mals, zu keiner Zeit‘; andfrk. niemēr adv. ‚nie,
niemals, nie wieder‘ [a. 1100], frühmndl. nem-
meer, nemmer adv. ‚dss.‘, mndl. nemmer, nem-
ber, nemmere, nimmer adv. ‚dss.‘; afries. nam-
mer, nemmer, nimmer adv. ‚nie, niemals‘; ae.
nā mā, nō mā ‚dss.‘). Zusammenrückung aus
nio (s.d.) und mêr (s.d.). – nionaltresAWB adv., Gl.
2,639,43 (11. Jh., bair.): ‚niemals; haud um-
quam‘. Zusammenrückung aus der Negation
und dem erstarrten Gen.Sg.n. ionaltres (s.d.). –
nioneAWB adv., GpfWü, Ph, BGB II, WH, AGB und
Gl. 1,401,50 (12. Jh.): ‚nie; non‘ (mhd. niene
adv. ‚nicht, nichts‘). Das Adv., das eine starke
Negation ausdrückt, ist eine Zusammenrückung
aus nio und ne. – nionêrAWB adv., Gl. 2,643,52
(wohl 11. Jh., bair.) und NBo, NCat, NMC, Ni,
Nps, Npw: ‚nirgends, niemals, nimmer, keines-
wegs, nirgends; nihil usquam, non / nec um-
quam, non usquequaque, nullo modo, num-
quam, nusquam‘, nionêr bikennen ‚nicht ken-
nen, nicht wissen; ignorare‘ (mhd. niener, [mit
Sprosskons. /d/ nach Synkope des Endsilbenvo-
kals] niender, [mit unetymologischem /t/] nien-
dert adv. ‚durchaus nicht, keineswegs‘, früh-
nhd. niender[t], nienar adv. ‚nirgends, unter
keinen Umständen‘ [Götze (1920) 1971: 167;
Dt. Wb. 13, 830 f.], nhd. mdartl. schweiz. niener
adv. ‚nirgends, nie, gar nicht‘ [Schweiz. Id. 4,
761 ff.
; Stalder, Versuch eines schweiz. Id. 2,
237], els. nieneds, nienes adv. ‚nirgends, nir-
gendwo‘ [Martin-Lienhart, Wb. d. els. Mdaa. 1,
775], bad. niener adv. ‚an keiner Stelle‘ [Ochs,
Bad. Wb. 4, 74], ält. schwäb. nien[d]ert adv. ‚an
keinem Ort‘ [Fischer, Schwäb. Wb. 4, 2041 ff.
s. v. nienen; 6, 2 Nachtr. 2687], ält. vorarlb. nien-
dert adv. ‚nirgendwo‘ [Jutz, Vorarlberg. Wb. 2,
547], bair. nindert, niendert adv. ‚nirgends‘
[Schmeller, Bayer. Wb.² 1, 1750], kärnt. nin-
derst adv. ‚nirgends‘ [Lexer, Kärnt. Wb. 198],
tirol. nindert, ninderst adv. ‚nirgends‘ [Schöpf,
Tirol. Id. 470; Schatz, Wb. d. tirol. Mdaa. 2,
452], steir. nindert, ninert adv. ‚nirgends‘ [Un-
ger-Khull, Steir. Wortschatz 478], schles. nine
‚nie‘ [< nie + ierne] [Mitzka, Schles. Wb. 2,
933], ält. siebenbürg.-sächs. ninder[t] adv. ‚nir-
gend, durchaus nicht, keineswegs‘ [Schulle-
rus, Siebenbürg.-sächs. Wb. 8, 134 f.]). Das Adv.
ist eine Zusammenrückung aus ni (s.d.) und
io nêr (s.d.). – niorilîn*AWB n. a-St., Gl. 3,52,55
(13./14. Jh.): ‚kleine Niere, Lende; renuncu-
lus‘ (frühnhd. nierlein n. ‚kleine Niere‘, nhd.
mdartl. bair. nierlein n. ‚Hoden [beim Hahn]‘
[Dt. Wb. 13, 835]). – Ahd. Wb. 6, 1254. 1265 ff.;
Splett, Ahd. Wb. 1, 425. 666. 667. 670; Köbler,
Wb. d. ahd. Spr. 826 f.; Schützeichel⁷ 238;
Starck-Wells 440; Schützeichel, Glossenwort-
schatz 7, 99 f. – Braune-Reiffenstein 2004:
§§ 239 Anm. 6. 298 (nioman); Paul 2007: §§ L
53, 3. L 118. M 51 (nieman). L 22 (niemer). L
82. 118 (niener).
8403 Zeichen · 308 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    neoAdv., Konj.

    Köbler As. Wörterbuch

    neo , Adv., Konj. nhd. nie ne. never (Adv.) ÜG.: lat. (non) GlEe Vw.: s. -man, -wiht* Hw.: s. eo; vgl. ahd. nio Q.: GlEe…

  2. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    neo

    Althochdeutsches Wörterbuch · +3 Parallelbelege

    neo Gl 1,241,30 s. [h]nuoa.

  3. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    neo

    Etym. Wb. des Deutschen (Pfeifer)

    neo- Bestimmungswort mit der Bedeutung ‘neu, erneuert, jung’. Zugrunde liegt griech. neo- (νεο-), Kompositionsform von g…

  4. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Neo

    Meyers Konv.-Lex. (1905–09)

    Neo... (griech.), in Zusammensetzungen: Neu ...

Verweisungsnetz

16 Knoten, 19 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Kompositum 9 Sackgasse 3

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit neo

194 Bildungen · 130 Erstglied · 64 Zweitglied · 0 Ableitungen

neo‑ als Erstglied (30 von 130)

необходимость

RDWB2

необходимость (nicht immer "Notwendigkeit") не вижу необходимости (что-л делать) - ich sehe es nicht ein, das ist nicht nötig необходимость …

необходимый

RDWB2

необходимый [тж. требуется, RDWB2 нужный ] (nicht immer "brauchen") notwendig, unabdingbar, unverzichtbar, vonnöten sein, not tun fest, anst…

необязательный

RDWB2

необязательный etw. muss nicht sein; freiwillig; auf freiwilliger Basis; keine Pflicht необязательный предмет - kein Pflichtfach auf j-n kan…

необратимый

RDWB2

необратимый irreversibel, unumkehrbar, unwiderruflich необратимый процесс - unumkehrbarer Prozess, irreversibler Prozess это уже необратимо …

неоценимый

RDWB2

неоценимый (kein Bezug zu "schätzen") ты неоценим - du bist nicht mit Gold zu bezahlen idiom. неоценимая помощь устойч. - große Hilfe неоцен…

neocomunicant

LDWB1

neocomunicant [ne·o·co·mu·ni·cạnt] m. (-nc) Erstkommunikant m.

neocomunicanta

LDWB1

neocomunicanta [ne·o·co·mu·ni·cạn·ta] f. (-tes) Erstkommunikantin f.

Neocorus

DWBQVZ

Neocorus s. Adolfi, Joh.

Neocrinidae

Meyers

Neocrinidae , Abteilung der ausgestorbenen Haarsterne aus dem mesozoischen Zeitalter.

Neodamōden

Meyers

Neodamōden , in Sparta (seit dem thrakischen Feldzug des Brasidas) Name der freigelassenen und zum Kriegsdienst verpflichteten Heloten.

Neodarwinismus

Meyers

neo·darwinismus

Neodarwinismus ( Neudarwinismus ), die Systeme, die sich bestreben, die Darwinsche Theorie unter Festhaltung der Lehre von der natürlichen A…

neodes

AWB

neo·des

[ neodes Gl 4,594,22 ( Paris 2685, Gll. 10. Jh. ) in der Worterklärung crustulam orientales uocant genus panis quot nos uocamus neodes ist n…

neodim

LDWB1

neo·dim

neodim [ne·o·dīm] m. ‹chim› Neodym n.

неоднородный

RDWB2

неоднородный inhomogen, gemischt (z. B. Lernstoff, eine Mannschaft, eine Schulklasse)

неоднозначный

RDWB2

неоднозначный doppelbödig, doppeldeutig, doppelsinnig, unterschiedlich, nicht eindeutig, ambivalent, äquivok вызвать неоднозначную реакцию -…

неодолимый

RDWB2

неодолимый unbesiegbar, unüberwindbar неодолимая преграда - unüberwindbares Hindernis неодолимый враг - unbesiegbarer Feind stark неодолимый…

Neodym

LDWB2

Neo|dym n. (-s) ‹chim› neodim m.

neoformaziun

LDWB1

neo·formaziun

neoformaziun [ne·o·for·ma·ziụŋ] f. (-s) ‹biol› Neubildung f. , Neuformation f .

Neogēn

Meyers

neo·gen

Neogēn (griech.), soviel wie Jungtertiär, s. Tertiärformation .

neogotich

LDWB1

neogotich [ne·o·gǭ·tich] adj. (-cs, -ca) neugotisch.

Neograd

Herder

neo·grad

Neograd , ungar. Nograd , ungar. Comitat an der Eupel, hat auf 77 QM. 192000 E. in 10 Flecken u. 251 Dörfern, ist gebirgig, im südl. Theile …

Neográder Gebirge

Meyers

neograd·er·gebirge

Neográder Gebirge , südliche Gruppe des innern Karpathenberglandes in Ungarn, die das Gebiet südlich von der Eipel bis zur Donau und Zagyva …

Neograph

Herder

neo·graph

Neograph , griech.-deutsch, Neuerer in der Orthographie; N.ie, derartige Schreibweise.

Neographismus

FiloSlov

Neographismus , m неографизм , м

Néogrec

Meyers

neo·grec

Néo-grec ( Style n .), in der modernen französischen Kunst die Bezeichnung für einen antikisierenden Stil, der sich enger als der Empirestil…

neo als Zweitglied (30 von 64)

*lasneo?

KöblerAhd

*lasneo? , Sb. Vw.: s. gi-

3. contineo

MLW

[3. contineo v. 1. concino . adde ad p. 1180,56: MLW Otloh. doctr. prol. 13 hic, rogo, ne quaeras vel -ia continentia (continentia MLW ed. ,…

abstineo

MLW

abstineo , -ui, -tentum , -ere abstinere . MLW script. : ast-: MLW Ars med. 8 p. 431,37. ha-: MLW Antidot. Glasg. p. 105,6. v. et MLW l. 26.…

admoneo

MLW

admoneo (amm-) , -ui, -itum , -ere admonere . MLW script. et MLW form. : de MLW assim. amm-: MLW Aldh. ad Acirc. 140 p. 195,17 (v. p. 205,1)…

adneo

MLW

adneo (ann-) , -ere adnere . (de etym. cf. MLW ThLL. I 780,6sqq.) fulgere — strahlen : MLW Ionas Bob. Columb. 1,30 p. 224,12 annent decorata…

amaneo

MLW

amaneo , -ere amanere . abesse — fernbleiben : MLW Abbo Sangerm. bell. 3,80 auspicio -as amaneas (gloss.: extra maneas). Baader

ammoneo

MLW

ammoneo MLW sim. v. MLW admoneo . Baader

*anteteneo

MLW

* anteteneo , -ere antetenere . retinere, reddere nolle — vorenthalten : MLW Chart. Tirol. notar. I 756 (a. 1237) conquerendo se de ipso Hai…

anttrunn(e)o

AWB

anttrunn ( e ) o sw. m. — Graff V, 533. ant-trunn-: nom. sg. -eo Gl 1,124,17 ( PaK ); an-: 125,17 ( R ); -o 124,17 ( Ra ). 2,317,10 ( Jb ); …

appertineo

MLW

appertineo (adp-) , -ui , -ere appertinere . MLW script. et MLW form. : adp-: MLW l. 67.68. p. 791,2. MLW al. adde MLW Chart. Sangall. B 12 …

atineo

MLW

atineo MLW sim. v. MLW attineo .

attineo

MLW

attineo (adt-) , -ui, -tenturum , -ere attinere . MLW script. : ati-: p. 1149,47.49. -ten-: p. 1149,28. I intrans.: A gener.: 1 spectare, at…

balneo

MLW

bal·neo

balneo , -avi, -atum , -are balneare . MLW script. : bane(o), bani(o): p. 1328,15.21. balli(o): p. 1328,25. -ni(o): MLW l. 69. p. 1326, 65. …

Borneo

Herder

bor·neo

Borneo , auch Burni, Waruni genannt, die größte Sundainsel, unter dem Aequator gelegen. mit einem Flächeninhalt von 12700 QM., einer Länge v…

caneo

MLW

caneo , -ui , -ere canere . canum esse vel fieri, flavere — grau, weiß, bleich sein oder werden ( cf. MLW Gloss. II 561,21 St.-S. -eo caneo …

Cataneo

Herder

Cataneo , Pietro, Baumeister des 16. Jahrhdts., geb. zu Siena; schrieb „ Architetura di Pietro C .” mit Kupfern, Venedig 1567. — C., Girolam…

circummaneo

MLW

circummaneo , -ere circummanere . astare — dabeistehen : MLW Wigand. Waldg. 37 nemine -ente circummanente .

*coabstineo

MLW

* coabstineo , -ere coabstinere . pariter se continere — sich gleichfalls enthalten : MLW Vita Ger. Bron. 19 p. 670,4 ab ipso viro Dei -ente…

commaneo

MLW

comma·neo

commaneo (conm-) , -mansi , -ere commanere . MLW script. : cum-: MLW l. 61.64. p. 935,8. coma-: MLW Dipl. Karoli III . 25 p. 42,18. MLW form…

commoneo

MLW

commoneo (conm-) , -ui, -itum , -ere commonere . MLW script. : cum-: MLW Lex Sal. Pipp. 82,1 (var. MLW l. ). como-: p. 986,40. adde MLW Dipl…

communeo

MLW

communeo v. MLW commoneo . Erb

*compertineo

MLW

* compertineo (conp-) , -ere compertinere . pertinere — (zu)gehören : MLW Dipl. Otton. II . 72 p. 89,7 quod (sc. moneta) ... ad ... civitati…

componeo

MLW

componeo v. MLW compono . Antony

coneó

MLW

coneó v. MLW coeo . Antony

Coni, Cuneo

Herder

Coni, Cuneo , Hauptstadt der gleichnamigen piemontes. Provinz, mit herrlicher Kathedrale, 21000 E., Seiden- und Wollenmanufacturen, 2 Messen…

*conneo

MLW

con·neo

* conneo , -evi , -ere connere . consuere — (zusammen)nähen : MLW Ekkeh . IV. cas. 58 p. 216,2 de cilicio ..., quo ipsa (Wiborada) utebatur,…