Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
karl st. m.
st. m., mhd. karl(e), kerl(e), nhd. kerl; as. karl (vgl. Holthausen, As. Wb. S. 41 s. v. Karl EN), mnd. kerl, mnl. kerle; afries. kerl; ae. ceorl, carl; an. karl. — Graff IV,492.
charl: nom. sg. Gl 1,172,16 (Pa; ch-). 3,425,9 (nach -l Rasur von ? a). 426,20. 427,43. 662,63. 4,77,31 (Sal. a 1, 7 Hss.). Meineke, Ahd. S. 35,288 (Sal. a 1); dat. sg. -]e Nc 694,25. 794,4. 820,7 [9,5/6. 112,4. 139,5]. Npw 108,9; dat. pl. -]om Gl 2,332,5 (clm 14747, 9. Jh.); -]on 330,39 (clm 14747, 9. Jh.); kharl: nom. sg. 1,267,12 (K). — karl: nom. sg. Gl 3,364,39 (Jd). 715,27 = 421,22. 4,77,33 (Sal. a 1); dat. sg. -]e O 4,6,32.
char-al: nom. sg. S 161,4,3. Npw 108,9; acc. sg. Np 118 V,163; gen. pl. -]o Gl 2,426,26; acc. pl. -]a 636,49; -ol-: gen. pl. -o 475,66; -el: acc. sg. Nk 495,8 [142,24]; -il-: gen. sg. -is Npgl 98,9; acc. sg. -] Npw 118 V,163. — karel: nom. sg. Gl 4,150,43 (Sal. c).
Verstümmelt, verschrieben: chael: nom. sg. Gl 4,77,32 (Sal. a 1); harles: gen. sg. 1,363,10 (Rb; zum h- vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 144 Anm. 2 a); kal: nom. sg. 172,15 [](K; z. fehlenden -r- vgl. Kögel S. 53); kha: dass. 13 (K; s. u.). 1) (starker) Mann: decan charl (Pa, kal tekan K) herus vir Gl 1,172,16 (Pa = 15 K; z. fehlenden Lemma in K vgl. Splett, Stud. S. 247); hierher wohl auch: kharl crefdic (Hs. khacrefdic) strenki man edho como heroas fortis vir 13 (vgl. a. a. O.). 2) Ehemann: aftaro iunkiro aftaro kharl vitricus secundus maritus Gl 1,267,12. uuuastemo des charles pette [si non polluta es] deserto mariti thoro [Num. 5,19] 363,10. charalo coniugum [salute laeta vox maritarum strepat, Prud., P. Calag. (I) 119] 2,426,26. 475,66. karl vetulus 3,364,39 (danach quena anus, im Abschn. Nomina cognationum). maritus 425,9. 426,20. 662,63. 4,77,31. 150,43. Meineke, Ahd. S. 35,288. coniux Gl 3,427,43. maritus uł coniunx 715,27 = 421,22. ube unser cheno odar unseriu chint odar unser charal sterbent, so klagun uuir siu uile harto si aut uxor aut filius aut maritus mortui fuerint S 161,4,3. Isidem sageta si ... chelen nah Osiride iro ferlornen charle so harto . daz ... Memphiticam reginam dependisse tantum marito . ut ... Nc 694,25 [9,5/6]. so sol chena iro charal furhten . unde minnon [vgl. sic pudica coniux virum et timet ... et amat, Aug., En.] NpNpw 118 V,163. Christvs ... natus uuard ... sine maritali coniugio (âna charilis miteslaf) Npgl 98,9. so uuio nienner gelesen si daz Iudas kehit uuare, so uuirdet er doh charal unde fater kenennet Npw 108,9; ferner: Nc 794,4 (maritalis, maritus). 820,7 [112,4. 139,5]. Npw 108,9; in best. Verbindungen: zi karle habên: fragetun ... bi eina quenun thare; thiu habeta ju ... zi karle sibun bruader [vgl. de muliere, quae VII fratres nubsit, Marg.] O 4,6,32; karl habên: uuir cheden unsih haben ... hus unde eigen . unde chenun ioh sia cheden uuir haben charel habere enim domum et agrum dicimur. Aut etiam uxores habere . sed et uxor virum Nk 495,8 [142,24]; — männliches Tier: charala [superat gregibus dum laeta iuventas, solve] mares (in coniunctionem) [Verg., G. III,64] Gl 2,636,49. 3) Liebhaber: spiligernen spil charlon lascivi (Hs. -is), ludicra: amatoris (für amatoribus, vgl. 332,5) [, libido, Hier. in Matth. 6,21 p. 44] Gl 2,330,39. (in einem Gleichnis:) charlom [(Jerusalem wie eine Dirne) multis se] amatoribus [copulaverat, ebda. 12,39 p. 82] 332,5.
Komp. suuesterkarl; Abl. karllîh; vgl. Karlinga, Kerlingære mhd. (Abl. zu Karl EN).