Eintrag · Mittellateinisches Wb.
gero
1. gero, gessi, gestum, -ere. script. et form.:ce-: MLW p. 687, 66.ie-: MLWMLWMLWMLWMLW p. 687, 30. 34. 688, 41. 689, 15. 26. al.perf.:indic.:iesi: MLW p. 687, 34.gessui (cf. Stotz, Handb. 4,VIII § 117.3): MLW p. 688, 1.gesti (i. gessisti): MLWVita Landel. Laub. 194. 197.coni. geseris: MLW p. 687, 28.partic.:gessarum: MLW p. 688, 32.abl. pl. -ibus: MLW p. 689, 23.fort. confunditur c. festa: MLW p. 688, 56. v. et vol. II. p. 939,44.pendent praep.:contra: MLW p. 687, 18.supra: MLW p. 688, 44.partic. praes. usu subst.: MLWMLW p. 688, 17. 18.gerundivum usu subst.: MLW p. 687, 23.coniunctim scribitur vicesgerens: MLWMLW p. 688, 17. 18. I ferre, portare, habere – tragen, (mit sich) führen, haben: A proprie: 1 in univ.: MLWWalahfr. Wett. 211 in manibus tormenta -ensgerens spiritus. epil. 2,10 ut collecta seges -returgereretur ad horrea Christi. MLWWaltharius 341 femina duxit equum nonnulla talenta -entemgerentem. 453 -eratgesserat et scutum ... hastamque coruscam. MLWStatut. ord. teut. p. 46,31 ut sellas, frena et scuta auro vel argento ... depicta absque necessitate non -antgerant fratres. al. 2 de ornamentis (in imag.: MLWl. 51.): MLWWalahfr. Blaithm. 85 preciosa monilia secum virtutum ... -ensgerens. MLWPoeta Saxo 5,353 distinctum viridi gessit diadema smaragdo. MLWWiduk. gest. 1,5 ad nihil aliud istud aurum (sc. torquem auream) -ogero (sc. adolescens). al. 3 de partibus corporis: MLWHugeb. Willib. 1 p. 88,17 tenera corporis ... -batgerebat artus. v. et vol. II. p. 870,68. B translate: 1 in univ.: MLWWalahfr. carm. 30,10 quem (igniculum) tua (sc. Heribaldi) scripta -untgerunt. MLWAgius comput. 3,15 dextra (sc. pars kalendarum) -itgerit numerum, quo debet luna requiri. 6,6 pars (sc. paginae) adversa -itgerit titulos eqs. MLWPoeta Saxo 4,243 dirę signa -ensgerens pars pecudum pestis. MLWOtto Frising. gest. 1,9 vacuum ... nomen ducis -ensgerens Berhtolfus. MLWUrso element. 4 p. 125,11 nec patris nec matris fetus -itgerit effigiem. al. 2 de affectibus sim. i. q. fovere – hegen: MLWHugeb. Wynneb. 6 p. 111,4 zelum rectitudinis -batgerebat in corde (sim. MLWEigil Sturm. 4 -batgerebat in pectore). MLWWaltharius 631 perpavidam gelido sub pectore mentem -eratgesserat genitor. MLWOtto Frising. gest. 1,41 contra ... Conradum regem indignationem -ensgerens dux. al.locut. in animo, mente -eregerere i. q. deliberare – überlegen, erwägen: MLWWillib. Bonif. 1 p. 5,14 patri ... haec, quae in animo -batgerebat, revelavit. MLWDipl. Heinr. III. 134 p. 169,41 archiepiscopus -batgerebat in mente ecclesiam a fundo edificare. 3 pati, tolerare – ertragen, leiden (an): MLWTransl. Viti 6 quae (mulier) oculorum caecitatem -batgerebat. MLWIordan. Saxo []epist. II p. 183,28 hii, qui commoda sibi querunt, paupertatem -entesgerentes professione, non opere.locut. graviter -eregerere i. q. moleste ferre – verärgert sein (über): MLWDipl. Otton. III. 352 p. 782,1 matrona graviter -ensgerens huius rei pactum iniquo iure compositum. 4 procreare – hervorbringen: MLWWalahfr. carm. 8,20 flora venit ... iugis prata tymumque -ensgerens. MLWWandalb. mens. 221 laetum -itgerit ille (campus) legumen. MLWCarm. Salisb. I 11,7 Aprilis -itgerit herbarum ... maniplos. MLWWaltharius 497 angulus ... virides ac vescas -eratgesserat herbas. 5 offerre – darbringen: MLWWalahfr. carm. 11,8 quae (xenia) tibi (sc. abbati), quando fero, centuplicata -ogero. 6 tenere – innehaben: MLWDipl. Frid. I. 218 p. 364,16 qui (Otto) ... Frisingensis episcopatus -isgeris dignitatem. 7 ducere – halten (für): MLWChart. Port. 126 (a. 1250) alienationem ville ... ratam, gratam -imusgerimus (sc. capitulum) et acceptam. ibid. al. II agere, facere, exsequi – handeln, tun, vollbringen, verrichten, ausführen (pass. i. q. fieri – geschehen): A absol. (proverb.: MLWl. 23.): MLWLex Baiuv. 7,2capit. si contra hoc ⌊quis -erit⌋gesserit (incesserit, se ingesserit var. l.). MLWTrad. Frising. 8 p. 35,2 finem meum considero recepturum (sc. Starcholf), prout -ogero secundum promissionem Dei. MLWWalahfr. Wett. 592 dicat ... sese ... -issegessisse male. MLWOtloh. prov. O 45 oratorem te puta, si tibimet ipsi persuaseris -endagerenda. al. B c. acc. (nom. in struct. pass.): 1 simplici: a in univ.: MLWThegan. Ludow. 54 p. 250,4 legati venerunt ad principem nuntiantes ei, ⌊quę -ta⌋gesta (quicquid -tumgestum var. l.) erant. MLWHraban. epist. 41 p. 479,35 qui fervide pęnitentiam de peccatis suis -itgerit. MLWForm. Turon. 20 quicquid exinde egeris (sc. maritus) -erisvegesserisve (gese- var. l.). MLWWiduk. gest. 1,8 p. 8,1 dum ea -unturgeruntur (-unturquegerunturque var. l.) apud Saxoniam. MLWChron. Salern. 15 nisi ..., quod clam i-istiiessisti (sc. vir), nobis (sc. principi) enodaveris. MLWOtto Frising. gest. 1,3 p. 15,8 gloriosa gessit Boimundus opera. saepe.in malam partem i. q. committere – begehen: MLWChart. Sangall. A 40 (a. 764?) donationem feci (sc. Appo) pro pecata, que iesi. MLWPass. Afrae I 2 sufficiunt mihi peccata mea, quae ... gessi. al. b spectat ad munus, officium: MLWEigil Sturm. 4 p. 133,21 presbyteratus sui ... officum -batgerebat in plebe. MLWWaltharius 35 cuius (Burgundiae) primatum Heriricus forte -batgerebat (cf. Vulg. III Ioh. 9). MLWWiduk. gest. 3,46 p. 128,2 optimi imperatoris officum -ensgerens rex. MLWWalth. Spir. Christoph. II 3,64 aderant missi regis mandata -entesgerentes. al. c tractare, edicere – ver-, aushandeln, erlassen: MLWConc. Karol. A 22A quae (capitula) in illa synodo in Francia -tagesta fuerunt. MLWThegan. Ludow. 10 quę (praecepta) ... ⌊-tagesta erant⌋ (fuerant statuta L2. B4, om. et praecepta) ęcclesiis Dei. MLWCod. Frid. 15 hoc ... concambium pater ... cum ... archiepiscopo gessit. al. d celebrare – feierlich begehen, feiern: MLWEinh. Karol. 26 ut omnia, quae in ea (ecclesia) -banturgerebantur, cum qua (quam var. l.) maxima fierent honestate. MLWPoeta Saxo 2,500 sacrata festa -ensgerens. e induere, repraesentare, esse – sich geben, darstellen, ‘agieren’ (als): MLWDipl. Merov. I 38 p. 103,4 cognovimus (sc. rex) ... Desiderium ... sub habitu saeculari Christi militem -eregerere. MLWGodesc. Saxo theol. 11 p. 222,2 quae (gratia baptismi) significata est per manum Moysi -entisgerentis utique typum Christi. MLWOtto Frising. gest. 2,28 p. 133,7 sub ovina pelle lupum -ensgerens Arnaldus (spectat ad Vulg. Matth. 7,15). MLWBaldw. Vict. dict. 4,34 cum excellentissimam -atgerat papa personam. al. f proficere – bewirken: MLWTit. metr. III 7,17 mors Dominum pressit, sed nil ... claudere gessit (v. notam ed.). 2 accedente dat. i. q. inferre – antun, beibringen: v. vol. II. p. 685,31. 3 accedente abl. i. q. afficere – versehen (mit): MLWTit. metr. III 7,11 qui (Pilatus) ... ⌊quin gessit⌋ (congessit ci. ed.) verbere Christum. C iuncturae: 1 bellum -eregerere (‘Krieg führen’; in imag.: MLWl. 65..): MLWEinh. Karol. 3 p. 5,20 quod (bellum) ... per continuos novem annos -baturgerebatur. MLWWalahfr. carm. 20,54 cum vitiis mens pia bella -atgerat. MLWAnnal. Xant. a. 867 ingens bellum inter Gallos et paganos -iturgeritur. MLWChron. Salern. 134 p. 144,37 bellum ... mirifice cessit Athanasius (ex MLWErchemb. Cas. hist. 57 gessit). MLWWiduk. gest. 3,54 p. 133,17 si bellum -resgereres (sc. barbarus) contra unum nostrorum. saepe.de proeliis, certaminibus i. q. conferre – austragen: MLWEinh. Karol. 13 p. 16,3 quot proelia in eo (bello) -tagesta. MLWPoeta Saxo 3,301 cum quibus (legionibus) ... certamina prospera ... gessit Pippinus. MLWChron. Salern. 6 p. 9,9 ut ... []pro sancto Petro certamen gessui (sc. rex Francorum; ex Lib. pontif.). al. 2 vitam -eregerere i. q. degere, vivere – leben, Leben führen: MLWWillib. Bonif. 8 p. 53,4 quorum (fratrum) unus ... continentiae ... -batgerebat vitam. MLWArbeo Corb. 36 perfectam -ensgerens vitam. MLWWalahfr. Wett. 452 dum vitam in corpore gessit (tenuit var. l.) Carolus. 3 morem -eregerere i. q. obtemperare, obsequi – willfahren, (be)folgen: MLWWandalb. ad Otric. p. 569,5 ut parere maioribus, morem -eregerere aequalibus ... studeamus. MLWNarr. itin. nav. p. 179,4 antiquorum provide consuetudini morem -ensgerens (sc. auctor), qui gesta sua scripture laqueis innodare satagerunt. al. 4 vicem, vices -eregerere i. q. vicarium esse – Stellvertreter sein, vertreten: MLWLiber diurn. 69 cuius (beati Petri) ... vices -imusgerimus (sc. papa). MLWChart. Heinr. Leon. 121 ut idem sacerdos vicem -atgerat canonici. MLWStatut. ord. Teut. p. 104,25 absente magistro nulloque -entegerente vicem suam. al.partic. praes. usu subst.: MLWOrd. canc. pap. 2,2 ego ... familiaris domini vicecancellarii aut ipsius vices-entisvicesgerentis iuro, quod eqs.; secreta ... vices-entisvicesgerentis ... nemini relevabo. al. 5 curam sim. -eregerere i. q. diligentiam adhibere, consulere – Sorge tragen (für), Sorgfalt verwenden (auf): MLWWillib. Bonif. 7 p. 39,4 populi ... sibi commisi (sic) curam -ensgerens. MLWRud. Fuld. mirac. 11 p. 336,54 abbas ... circa honorem sanctorum magnam -ensgerens sollicitudinem. MLWHelm. chron. 53 p. 103,28 cum ... cesar Lotharius et ... coniunx eius ... plenam erga divinum cultum devocionis (om. S) curam -erentgererent. saepe. 6 res -tagesta i. q. factum, eventum – Tat, Ereignis (plur. saepe i. q. historia – Geschichte): MLWEinh. Karol. 24 p. 29,8 legebantur ei historiae et antiquorum ⌊res -tae⌋gestae (regum [reges a. corr.] -taegestae [-te][geste], regum -tagesta, rei -tagesta var. l.). MLWWalth. Spir. Christoph. I 17 qui (unus circumstantium) rem -tamgestam apud regem diffamaret. MLWOtto Frising. gest. prol. p. 9,19 qui (sc. auctores) ... res -tasgestas scripserunt. MLWChart. Salisb. II 1043 ut rerum gessarum eventus hominum memorie commendentur. al. III refl.: A se habere – sich verhalten, sich benehmen: MLWOtto FMLWrising. gest. 4 p. 16,2 quanto maiores sunt principes, tanto se -antgerant summissius (cf. Cic. off. 1,90). MLWBurch. Ursb. chron. p. 84,32 qui (archiepiscopus) callide propter timorem domni pape se gessit. MLWActa civ. Wism. A 940 si se bene -eritgesserit (sc. nepos). al. B locut. se -ere (pro) i. q. fungi – auftreten (als): MLWLiber pont. Eichst. (MGScript. VII p. 252,21; s. XIII.) qui (Cunradus IV.) pro rege se iessit. MLWChart. Walkenr. 391 quae (domina) se gessit quasi pro uxore Conradi militis. al. C se ponere – sich stellen: MLWCarm. var. III B 15,4 se supra vultum pes ge<rit> altum (v. notam ed.).