lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

fizzus

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
4 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
14
Verweise raus
8

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

fizzus adj.

Bd. 3, Sp. 936
fizzus
adj.; z. Affrikata vgl. Braune, Ahd. Gr.12 § 160 Anm. 4, Grimm, DWb. III, 1628 f. s. v. fiesz (dort auch Etymologie erwogen). — Graff III, 737.
fizuser: nom. sg. m. Gl 1,543,29 (Ja). H 18,2,3; fizeser: dass. Gl 3,692,60 (2 Hss.); ficis-: nom. sg. f. -a 2,501,30. 521,15; nom. pl. m. -e Npgl 34,19; ficesiu: nom. sg. f. Gl 2,411,10.
uizus-: nom. sg. f. -a Gl 2,414,4; comp. nom. sg. f. -ora 1,311,59; uizes-: nom. sg. m. -er Beitr. 73,210 (Sal. c, nach Gl 4,132,4); nom. pl. m. -e Np 54,24; uicesen: dat. pl. Gl 2,282,19 (M). Np 51,6; viziser: nom. sg. m. Gl 1,532,64 (M, clm 19 440, 10./11. Jh.; -z- über -s- mit Tilgungszeichen darunter geschr.); vicesen: dat. pl. 2,282,19 (M, vi:cesen „c aus corr.“ Steinm.).
Verschrieben: fizufer: nom. sg. m. Gl 4,134,2 (Sal. c); uizuz: gen. sg. m. 5,26,10 (fragm. S. Paul, 10. Jh.; statt uizuses); viza: nom. sg. f. 2,590,16. 1) (lebens)klug, gewitzt: viziser vuiziger (dies übergeschr.) astutus [omnia agit cum consilio, Prov. 13,16] Gl 1,532,64 (Parallelhs. fizzusîg, 6 weitere Hss. uuizzîg). fizuser [innocens credit omni verbo:] astutus [considerat gressus suos, ebda. 14,15] 543,29. 2) arglistig, verschlagen, ränkevoll, hinterlistig: a) von Personen, als Person Gedachtem: ficessiu [fraus ... fallendi] versuta [opifex, Prud., Psych. 260] Gl 2,411,10. astus uizeser malicia nam proprie astutos maliciosos uocamus Beitr. 73,210 (eigentl. Lemma ist astutus, vgl. Thoma z. St. u. chleiner astutus in Sal. a 1, Gl 4,37,36); — vom Teufel: uizuses [dicendum itaque est invidis, quia dum se a livore minime custodiunt, in antiquam] versuti [hostis nequitiam demerguntur, Greg., Cura 3,10 p. 46] 5,26,10. (im Sinnbild der Schlange) min natra der fizuser incannes kachoroe zuakangi ne serpens ille callidus intrandi adtemptet aditus H 18,2,3; b) von der Schlange als Sinnbild der Verschlagenheit u. Hinterlist: uizusora [sed et serpens erat] callidior [cunctis animantibus terrae, Gen. 3,1] Gl 1,311,59; c) von Unpersönlichem: zi uicesen listin [sed nativitate regis nostri cognita, Herodes] ad callida argumenta [convertitur, ne terreno regno privaretur, Greg., Hom. I, 10 p. 1469] Gl 2,282,19. uizusa tumiga [versuta fraus et] callida [amat tenebris obtegi, Prud., H. matut. (II) 21] 414,4. ficisa callida [ebda.] 501,30. 521,15. 590,16. 3) betrügerisch: an uicesen uuorten in lingua dolosa Np 51,6; — substant.: manslekken unde uizese . nemetement iro taga viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos Np 54,24. uuanda sie dolosi (ficise) unde ypocrite sint Npgl 34,19. 4) Glossenwort: fizeser versipellis Gl 3,692,60. fizuser callidus durus 4,134,2.
2661 Zeichen · 117 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    fizzusadj.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +3 Parallelbelege

    fizzus adj. ; z. Affrikata vgl. Braune, Ahd. Gr. 12 § 160 Anm. 4, Grimm, DWb. III, 1628 f. s. v. fiesz ( dort auch Etymo…

Verweisungsnetz

31 Knoten, 40 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Wurzel 1 Kompositum 26 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit fizzus

15 Bildungen · 15 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von fizzus 2 Komponenten

fiz+zus

fizzus setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

fizzus‑ als Erstglied (15 von 15)

fizzusâri

AWB

fizzus·ari

fizzusâri st. m. — Graff I, 1 123 s. v. wîzisari. uuîzzesare: acc. sg. Np 5,7 ( als Verschreibung anzusehen ). listiger Betrüger: manslekken…

fizzusên

AWB

fiz·zusen

fizzusên sw. v. Wesle § 25 Anm. 4 stellt Gl 2,205,5 u. 210,34 zu den ên- Verben, Schatz, Germ. S. 358 ordnet sie den ôn- Verben zu. Von der …

fizzusheit

AWB

fizzus·heit

fizzusheit st. f. — Graff III, 738. fizus-heit: nom. sg. Gl 1,766,21 ( Sg 70, 8. Jh. ). H 8,6,2; gen. sg. - ] i S 309,6 ( abair. B., 9. Jh. …

fizzusîg

AWB

fiz·zusig

fizzusîg adj. — Graff III, 738. vizisig-: nom. sg. m. -er Gl 1,532,64 ( M, Wien 2 723, 10. Jh. ); gen. sg. -es 2,471,46 ( 2 Hss. ). 1) ( leb…

fizzusîgo

AWB

fizzus·igo

fizzusîgo adv. — Graff III, 738. vizisigo: Gl 1,466,21 ( M, 4 Hss., 1 Hs. -z- über getilgtem -s-). listig, findig ( ? ) : [( Baasa rex Israe…

fizzuslîcho

EWA

*fizzusariAWB(?) m. ja-St., nur Notker, Ps. uuîzzesare (Schreibfehler?; vgl. Ahd. Wb. III, 937): ‚listiger Betrüger, dolosus‘. S. fizzus, -a…

fizzuslîhho

AWB

fizzuslîhho adv. — Graff III, 738. fizus-lihho: Gl 1,541,48 ( Rb ); fices-lich-: -o Thoma, Glossen S. 7,33; ficis-: -o Gl 2,501,40 ( 2 Hss. …

fizzuslīcho

KöblerAhd

fizzuslīcho , Adv. Vw.: s. fizuslīhho

fizzuslīhho

KöblerAhd

fizzuslīhho , Adv. Vw.: s. fizuslīhho

fizzusôn

AWB

fizzusôn sw. v. — Graff III, 738. uizisogen: 3. pl. conj. Gl 2,187,73 ( M, 4 Hss., 1 Hs. v- ; vgl. d. Korr. Gl 5,102,20); verstümmelt u. ver…

fizzusāri

KöblerAhd

fizzusāri , st. M. (ja) Vw.: s. fizusāri*

fizzusēn

KöblerAhd

fizzusēn , sw. V. (1a) Vw.: s. fizusēn*

fizzusīg

KöblerAhd

fizzusīg , Adj. Vw.: s. fizusīg*

fizzusīgo

KöblerAhd

fizzusīgo , Adv. Vw.: s. fizusīgo*

fizzusōn

KöblerAhd

fizzusōn , sw. V. (2) Vw.: s. fizusōn*