Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
fizzus adj.
adj.; z. Affrikata vgl. Braune, Ahd. Gr.12 § 160 Anm. 4, Grimm, DWb. III, 1628 f. s. v. fiesz (dort auch Etymologie erwogen). — Graff III, 737.
fizuser: nom. sg. m. Gl 1,543,29 (Ja). H 18,2,3; fizeser: dass. Gl 3,692,60 (2 Hss.); ficis-: nom. sg. f. -a 2,501,30. 521,15; nom. pl. m. -e Npgl 34,19; ficesiu: nom. sg. f. Gl 2,411,10.
uizus-: nom. sg. f. -a Gl 2,414,4; comp. nom. sg. f. -ora 1,311,59; uizes-: nom. sg. m. -er Beitr. 73,210 (Sal. c, nach Gl 4,132,4); nom. pl. m. -e Np 54,24; uicesen: dat. pl. Gl 2,282,19 (M). Np 51,6; viziser: nom. sg. m. Gl 1,532,64 (M, clm 19 440, 10./11. Jh.; -z- über -s- mit Tilgungszeichen darunter geschr.); vicesen: dat. pl. 2,282,19 (M, vi:cesen „c aus corr.“ Steinm.).
Verschrieben: fizufer: nom. sg. m. Gl 4,134,2 (Sal. c); uizuz: gen. sg. m. 5,26,10 (fragm. S. Paul, 10. Jh.; statt uizuses); viza: nom. sg. f. 2,590,16. 1) (lebens)klug, gewitzt: viziser vuiziger (dies übergeschr.) astutus [omnia agit cum consilio, Prov. 13,16] Gl 1,532,64 (Parallelhs. fizzusîg, 6 weitere Hss. uuizzîg). fizuser [innocens credit omni verbo:] astutus [considerat gressus suos, ebda. 14,15] 543,29. 2) arglistig, verschlagen, ränkevoll, hinterlistig: a) von Personen, als Person Gedachtem: ficessiu [fraus ... fallendi] versuta [opifex, Prud., Psych. 260] Gl 2,411,10. astus uizeser malicia nam proprie astutos maliciosos uocamus Beitr. 73,210 (eigentl. Lemma ist astutus, vgl. Thoma z. St. u. chleiner astutus in Sal. a 1, Gl 4,37,36); — vom Teufel: uizuses [dicendum itaque est invidis, quia dum se a livore minime custodiunt, in antiquam] versuti [hostis nequitiam demerguntur, Greg., Cura 3,10 p. 46] 5,26,10. (im Sinnbild der Schlange) min natra der fizuser incannes kachoroe zuakangi ne serpens ille callidus intrandi adtemptet aditus H 18,2,3; b) von der Schlange als Sinnbild der Verschlagenheit u. Hinterlist: uizusora [sed et serpens erat] callidior [cunctis animantibus terrae, Gen. 3,1] Gl 1,311,59; c) von Unpersönlichem: zi uicesen listin [sed nativitate regis nostri cognita, Herodes] ad callida argumenta [convertitur, ne terreno regno privaretur, Greg., Hom. I, 10 p. 1469] Gl 2,282,19. uizusa tumiga [versuta fraus et] callida [amat tenebris obtegi, Prud., H. matut. (II) 21] 414,4. ficisa callida [ebda.] 501,30. 521,15. 590,16. 3) betrügerisch: an uicesen uuorten in lingua dolosa Np 51,6; — substant.: manslekken unde uizese . nemetement iro taga viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos Np 54,24. uuanda sie dolosi (ficise) unde ypocrite sint Npgl 34,19. 4) Glossenwort: fizeser versipellis Gl 3,692,60. fizuser callidus durus 4,134,2.