Eintrag · Rheinisches Wb.
- Anchors
- 10 in 10 Wb.
- Sprachstufen
- 5 von 16
- Verweise rein
- 42
- Verweise raus
- 20
Lautwandel-Kette
Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart
Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.
-
8.–11. Jh.
Althochdeutschdil
Etymologisches Wb. des Ahd. (EWA) · +1 Parallelbeleg
dilAWB m. a-St., dili m. i-St., dillaAWB f. jō-St., diloAWB m. n-St., nur in Gl. (dil vom 8. Jh., dilla, dilo vom 11. Jh…
-
1050–1350
MittelhochdeutschDILswm. st. swf.
Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +3 Parallelbelege
DIL ( ahd. dil, dili, dilo Graff 5,133. Gr. 1,681 ) swm. , st. u. swf. 1. bret, diele; pluteus dil, dile sumerl. 13,45. …
-
1200–1600
Mittelniederdeutschdiln.
Mittelniederdeutsches Wb.
vȫrȫrdêⁱl (voir- , -dil) , n. , dem Endurteil vorangehende richterliche Entscheidung, antesententia (Dortm. Stat.).
- modern
- —
Verweisungsnetz
48 Knoten, 52 Kanten
Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen
Wortbildung
Komposita & Ableitungen mit dil
451 Bildungen · 380 Erstglied · 69 Zweitglied · 2 Ableitungen
dil‑ als Erstglied (30 von 380)
Dil(l)
Idiotikon
Dil(l) Band 12, Spalte 1625 Dil(l) 12,1625
Dil(l)baum
Idiotikon
Dil(l)baum Band 4, Spalte 1247 Dil(l)baum 4,1247
Dil(l)ladeⁿ
Idiotikon
Dil(l)ladeⁿ Band 3, Spalte 1070 Dil(l)ladeⁿ 3,1070
Dil(l)wand
Idiotikon
Dil(l)wand Band 16, Spalte 366 Dil(l)wand 16,366
dil, dille
MWB
dil, dille stswF., swM. (nicht sicher zu trennen, vgl. ahd. thil stM., thilla swF., thilo swM.) 1 ‘Balken, Bohle, Bodenbrett’ 2 aus Brettern…
dilabor
MLW
dilabor , -lapsus sum, -i . MLW form. : MLW act. : MLW l. 29. 38. 49. 60 . coniug. I.: MLW l. 38. p. 239, 11. 14 . MLW partic. MLW perf. usu…
dilaceratio
MLW
dilaceratio , -onis f. MLW script. del-: Agob . 8 MLW l. 487 p. 442. laceratio, cruciatus — Zerfleischung, Folter : 1 proprie: MLW Aldh. vir…
Dilaceriren
Herder
Dilaceriren (lat. dilacerare ), zerfleischen; Dilaceration , Zerfleischung, in der gerichtlichen Medicin die Verletzung der Weichtheile des …
dilacero
MLW
dilacero , -avi, -atum , -are dilacerare . MLW script. : del-: MLW l. 61. 65. p. 644, 10 . dill-: MLW l. 70 . MLW partic. MLW perf. usu MLW …
dilacio
MLW
dilacio v. 1. dilatio .
dilaectus
MLW
dilaectus v. 1. diligo . Niederer
Dilaleus
Herder
Dilaleus , griech., Doppelredner, Bauchredner; Dilalie , Bauchrednerei.
*dilama
MLW
* dilama MLW subst. (ex lama et dilemma formatum, ut. MLW vid. ) in lusu verborum fere i. q. decipula duplex — etwa : Doppelfalle, ‘Zwickmüh…
dilamino
MLW
dilamino , -avi , -are dilaminare . decrustare, lamina (pretiosa) privare — des (kostbaren) Beschlags berauben : MLW Berth. (?) annal. MLW a…
dilan
LDWB1
dilan [di·lạŋ] I m. (-s) Dank m., Dankeswort n. II interj. danke, hab Dank, Gott vergelt’s, vielen Dank ( → LDWB1 giulan, LDWB1 iolan, LDWB1…
*dilaniator
MLW
* dilaniator , -oris m. qui dilacerat, devorat — einer der zerreißt, verschlingt : MLW Metell. Quir. 74,8 pastor ovilia cogis, te, lupe, san…
dilanio
MLW
dilanio , -avi, -atum , -are dilaniare . MLW script. del-: MLW l. 30. 33 . MLW form. coniug. IV.: MLW l. 35 . 1 proprie i. q. dilacerare, di…
dilapidatio
MLW
dilapidatio (-cio) , -onis f. MLW script. del-: MLW l. 69 . 1 strictius: a dissipatio, effusio — Verschwendung, Vergeudung, das Verschleuder…
DILAPIDATION
DWB2
DWB2 DILAPIDATION f. DWB2 lehnwort aus lat. dilapidatio f., einer abl. von dilapidare vb. verschwendung: DWB2 1744 es ist auch hierin ( bei …
dilapidator
MLW
dilapidator , -oris m. dissipator, qui effundit — Verschwender, Verschleuderer (usu attrib . : MLW l. 22 . ): MLW Rather. coni. 5,164 ex lib…
*dilapidatrix
MLW
* dilapidatrix , -icis f. 1 dissipatrix, quae effundit — Verschwenderin : MLW Honor. III. registr. 297 p. 223,15 quoniam non videretur a -e …
Dilapidiren
Herder
Dilapidiren (lat. dilapidare ), verschleudern, verschwenden; Dilapidation , Verschwendung.
dilapido
MLW
dilapido , -avi, -atum , -are dilapidare . MLW script. del-: MLW l. 42 . MLW depon. : MLW l. 51 . usu MLW absol. : MLW l. 59 . 1 strictius: …
dilapsio
MLW
dilapsio , -onis f. 1 ruina — Zerfall, Einsturz : MLW Gerh. Sted. annal. p. 205,43 locum ipsum (sc. ecclesiam) ex -e dilapsione horridum inv…
Dilapsion
Herder
Dilapsion , lat.-deutsch, Zerfall, Verwitterung.
*dilapsus
MLW
1. * dilapsus , -us m . 1 descensus — das Niedergehen : MLW Marc. Graec. ign. 9 primo ... autumnalis pluviae -u dilapsu succendetur terra et…
Dilaram
GWB
Dilaram Geliebte des pers Königs Behramgur (sd) GWB 6,180 Vs 3 DivSuleika uö Horst Umbach H. U.
dilargior
MLW
dilargior (de-) , -itus sum , -ire dilargiri . MLW praes. -gor: MLW l. 32. 33 . MLW partic. MLW perf. sensu MLW pass. : MLW l. 28 . 1 tribue…
*dilargor
MLW
1. * dilargor , -are dilargari . (ital. dilargare; v. MLW Battaglia, Dizionario. IV. p. 426) largiorem fieri — sich verbreitern, breiter wer…
dilasso
MLW
dilasso , -atum , -are delassare . defatigare — erschöpfen, ermatten : MLW Ioh. Mett. Ioh. 46 multo opere de-tus delassatus . MLW Constant. …
‑dil als Zweitglied (30 von 69)
*bigurdil?
KöblerAs
*bigurdil? , st. M. (a) nhd. Geldbeutel ne. purse (N.) Hw.: vgl. ahd. bīgurtil* E.: s. bi, gurdil W.: mhd. bīgördel, M., Geldkatze, lederne …
*briddil
KöblerAs
*briddil , st. M. (a) nhd. Zaum ne. bridle (N.) Vw.: s. kām-* Hw.: vgl. ahd. brittil (st. M. (a?)) E.: germ. *bregdila-, *bregdilaz, st. M. …
*brigdil
KöblerGot
*brigdil , st. M. (a) nhd. Zügel ne. rein (N.) Q.: Gamillscheg II, 18 E.: germ. *bregdila-, *bregdilaz, st. M. (a), Zaum, Zügel; vgl. idg. *…
*brīdil
KöblerAhd
*brīdil , st. M. (a)? nhd. Zaum, Zügel ne. bridle (N.) Hw.: s. ahd. brīdil* Q.: toskan. predella, Zaumzügel
*bėndil
KöblerAs
*bėndil , st. M. (a) nhd. schmales Band ne. little band (N.) Hw.: vgl. ahd. bentil; QE.: germ. *bandila-, *bandilaz, st. M. (a), Band (N.); …
*gruntdil
KöblerMhd
*gruntdil , F. nhd. Schwelle Hw.: vgl. mnd. gruntdele E.: s. grunt, dil W.: nhd. DW- Son.: mnd. gruntdele MinnerII (FB gruntdele)
*knuodil?
KöblerAhd
*knuodil? , Adj. Vw.: s. ein-
*middil?
KöblerAs
*middil? , Adj. nhd. mittel, mittlere ne. middle (Adj.) Vw.: s. -gard*, -garda* Hw.: vgl. ahd. mittil* (1) E.: s. germ. *medala-, *medalam, …
*sedil?
KöblerAfries
*sedil? , M.? Vw.: s. forth- E.: Etymologie unbekannt
*stuodil?
KöblerAhd
*stuodil? , Adj. Vw.: s. ein-
*sėdil
KöblerAs
*sėdil , st. M. (a) nhd. Ruhe, Sitz ne. rest (N.), seat (N.) Hw.: vgl. ahd. *setil? (st. M. a) Q.: ON E.: s. sedal* W.: mnd. sedel, M., N., …
*Wėndil
KöblerAs
*Wėndil , st. M. (a) Vw.: s. *Wandal
Ädil
DERW
Ädil, M., »Amtsträger (Tempelvorsteher bzw. Marktaufseher) des römischen Rechts«, Niebuhr 1811, Lw. lat. aedilis, M., »Ädil, Marktaufseher«,…
andadil
KöblerAnfrk
andadil , Sb. nhd. unrechtmäßiges Feuer, Brandstiftung ne. arson Q.: Lex Salica, Pactus legis Salicae (507-511?) E.: s. ando; s. germ. *aida…
antadil
KöblerAhd
antadil , Sb. nhd. unrechtmäßiges Feuer, Brandstiftung ne. arson Hw.: anfrk. andadil Q.: LSal, PLSal (507-511?) E.: s. anto (1); s. germ. *a…
armadil
LDWB1
armadil [ar·ma·dịl] m. (-ii) (Dasypodidae) ‹zool› Gürteltier n.
bruckendil
KöblerMhd
bruckendil , sw. M., sw. F., st. F. nhd. Brückendiele Q.: Rcsp (1323) E.: s. brucke, dil W.: nhd. DW- L.: LexerN 3, 106 (bruckendil)
brīdil
KöblerAhd
brīdil , st. M. (a) nhd. Zügel, Zaum ne. bridle (N.) ÜG.: lat. frenum N, habena N Hw.: s. britil*, brittil, lang. *bridil Q.: N (1000) E.: g…
budil
KöblerAs
budil , st. M. (a) nhd. Büttel, Gerichtsdiener ne. beadle (N.), bailiff, court messenger, tax collector ÜG.: lat. collectarius GlTr, lictor …
būdil
KöblerAs
būdil , st. M. (a) nhd. Beutel (M.) (1) ne. purse (N.) ÜG.: lat. crumina GlGh Hw.: vgl. ahd. būtil (st. M. (a)) Q.: GlGh (12. Jh.) E.: germ.…
Candil
Herder
Candil , Candi, Candy, ostind. Handelsgewicht; zu Bencolen = 5 Zollcent. 23,71 Pfd.; Bombay = 5 Zollc. 21,79 Pfd., für Reis = 3 Zollc. 33,75…
einknuodil
KöblerAhd
einknuodil , Adj. nhd. kenntlich, hervorragend, berühmt, hervorstehend, auffallend, deutlich erkennbar, besondere ne. recognizable, outstand…
einsidil
EWA
einsidiloAWB m. n-St. (daneben auch einsidilAWB m. a-St.?), nur in Gl.: ‚Einsiedler, Eremit, eremi- ta, anachoreta‘ (mhd. einsidele, einside…
einstuodil
EWA
einstuodilAWB(?) adj., einstuodili-stuodiliAWB(?) adj. ja- Stamm, nur bei Notker und in Gl.: ‚einsam, abgelegen, vereinsamt, ungeteilt, einf…
fateruodil
AWB
fateruodil st. m. ( n.? ) ; as. faderôđil ( vgl. AfdA. 53,233 ); ae. fæderéđel. — Graff I, 144. fater-vodil-: dat. sg. -e T 78,4. 5; acc. sg…
fridil
KöblerAhd
fridil , st. M. (a) nhd. Freund, Geliebter, Ehemann ne. friend (M.), beloved (M.), husband Hw.: s. friudil* Q.: GV II, (Urk) Runeninschrift,…
friudil
AWB
friudil st. m. , mhd. vriedel, frühnhd. friedel ( DWb. III, 188 ); as. friuthil ( s. u. ), mnd. vrêdel. — Graff III, 788. freodilo: gen. pl.…
gladil
KöblerAn
gladil , st. M. (a), st. N. (a) Hw.: s. gladel
Glodil
LothWB
Glodil Hw. weibl. Vorname Klothilde.
gnīdil
KöblerAe
gnīdil , Sb. nhd. Reiber, Stössel ÜG.: lat. pistillum Gl Hw.: s. gnīdan Q.: Gl E.: s. gnīdan L.: Hh 133