lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

binuz

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
25
Verweise raus
9

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

binuz st. m.

Bd. 1, Sp. 1074
binuz
st. m., mhd. binez, binz; as. binut in ONN; ae. bionot, beonet in ONN; vgl. nhd. binse. — Graff III, 130 f.
pin-uz: nom. sg. Gl 1,321,17 (lat. abl.). 604,2 (M, 2 Hss.). 609,26 (M). 707,18 (Rb). 2,19,39. 728,22 (2 Hss.). 729,21. 732,19 (lat. abl.). 4,84,18 (Sal. a 1). 88,6 (ebda., 2 Hss.); dat. sg. -]ze 1,335,12/13 (Rb); -oz: nom. sg. 609,25 (M, 5 Hss.). 2,15,59 (2 Hss., darunter Zürich C 59/274, 9. Jh.). 16,29 (ebda.). []3,583,14 (‘sehr zweifelhaft’ Steinm. z. St.); gen. sg. -]es 1,604,1 (M); dat. sg. -]e 326,22 (M, 2 Hss.); acc. sg. -] 2,251,25 (M, 5 Hss.); -az: nom. sg. (erst vom 11./12. Jh. an belegt) 1,501,56 (M, 3 Hss.). 2,729,21. 3,581,8; -ez: dass. 1,501,57 (M). 2,558,35. 574,61; dat. pl. -]en 1,326,31 (M); -iz: nom. sg. 321,18 (3 Hss., darunter Sg 9. 295, beide 9. Jh., 1 Hs. lat. abl.). 326,27 (M). 501,56/57 (M, 4 Hss.). 591,25 (Sg 295, 9. Jh.). 604,3 (M). 609,26 (M, 2 Hss.). 2,23,23. 679,35. 3,251,54 (SH a 2). 288,68 (SH b). 583,14. 607,15 (-z aus -h korr.). 680,6. 4,84,18 (Sal. a 1, 4 Hss.). 153,69 (Sal. c); dat. sg. -]ze 1,321,18/19; -is: nom. sg. 4,88,7 (Sal. a 1, 15. Jh.); -z: dass. 1,604,3 (M). 609,27 (M). 3,257,65 (SH a 2). 586,32. 4,84,19 (Sal. a 1, 2 Hss.). 88,7 (ebda., 3 Hss.). 187,34 (2 Hss.); -tz: dass. 84,20 (Sal. a 1, 15. Jh.).
bin-uz: nom. sg. Gl 1,321,17 (lat. abl.). 509,4 = Wa 77,16. 609,27 (M). 617,15 = Wa 76,16. 623,47 (Würzb. Mp. th. f. 20, 9. Jh.). 2,739,10 (2 Hss.) = Wa 79,18. 4,208,8. 209,43; -oz: dass. 3,472,11; -ez: dass. 106,49 (SH A). 199,37 (SH B). 251,53 (SH a 2, 2 Hss.). 257,64 (ebda.). 501,28. 4,88,8 (Sal. a 1). 273,27 (M). Nc 787,1 [141,15]; dat. sg. -]e 786,32. 806,6 [141,14. 167,5]; -iz: nom. sg. Gl 2,558,35. 688,24 (lat. abl.). 3,106,47 (SH A, 9 Hss.). 251,54 (SH a 2). 288,69 (SH b). 308,74 (SH d). 345,32 (SH g, 3 Hss.). 491,14. 495,5 (lat. gen. sg. oder nom. pl.). 607,37. 4,156,3 (Sal. c); dat. sg. -]ze 1,338,11 = Wa 74,4. 4,254,5; -z: nom. sg. 3,51,43 (2 Hss.). 489,12. 515,53.
Verschrieben sind: pimiz: nom. sg. Gl 3,44,12; bimz: dass. 5,36,17 (SH A, 13. Jh.); binuḡ: dass. 3,686,59.
Die Binse, jedoch nicht nur im engeren botanischen Sinne von Juncus L. und im weiteren von Scirpus L., sondern als allgemeine Bezeichnung für Schilf- und Riedgrasarten, Carex L., gebraucht, auch für die Papyrusstaude, Cyperus papyrus L.; für die einzelne Pflanze wie für den Kollektivbegriff stehend: a) allgem.: iuncus (vgl. Fischer, Pfl. 272, Hegi ii, 145 ff.): binuz [calamus et] iuncus [marcescet, Is. 19,6] Gl 1,617,15 = Wa 76,16. 623,47. 707,18 (oder zu Is. 35,7? Vgl. Steinm.s Anm. z. St.). pinoz [in cubilibus, in quibus prius dracones habitabant, orietur viror calami et] iunci (iuncus Hs.) [Is. 35,7] 609,25. 707,18 (oder zu Is. 19,6? Vgl. o.). piniz [porcaster ... obesus] iuncis (iuncus Hs.) [et stipulis, Aldh., De virg. 2780] 2,23,23 (1 Hs. binuzzahi). biniz [limosoque palus obducat pascua] iunco [Verg., E. i, 48] 688,24. piniz iuncus dicitur. eo quod iunctis radicibus hereat [zu Is. 19,6, s. o.] 1,591,25. piniz iuncus scirpus papyrus 3,680,6. papirus semidahi . t. genus est iunci .i. piniz .t. 4,153,69. binz iuncus 3,489,12. 501,28. 4,187,34 (Parallelhs. scirpus) porcaster 88,6 (4 Hss., 3 Parallelhss. iuncus, d. i. Vermischung aus paruch porcaster und piniz iuncus Gl 2,23,21 u. 23, vgl. Steinm. z. St.). 156,3; — scirpus (vgl. Fischer, Pfl. 283, Hegi ii, 27 ff.): pinaz [numquid vivere potest] scirpus [absque humore? Job 8,11] 1,501,56. 509,4 = Wa 77,16. 4,273,27. piniz scirpus herba rotunda 3,288,68. 308,74. de scirpo. de iunco 2,732,19. scirpus ł iuncus (dies übergeschrieben) 3,607,37. scirpus 2,728,22. 3,44,12. 257,64. 345,32. 491,14. 607,15. 686,59. 4,187,34 (Parallelhs. iuncus). pinez [quin et fila favis] scirpea [floreis presso melle prius collita fingimus, Prud., H. ad inc. luc. (v) 15, aber wohl unabhängig davon im Sinne von scirpus als ‘Binse’ aufgefaßt] 2,558,35. 574,61; — carectum (Fischer, Pfl. S. 263, Hegi ii, 51 ff., Marzell, Wb. 1,825 ff.): en binizze [exposuit eum] in carecto (in loco palustri ubi carix habundat Wa) [ripae fluminis, Ex. 2,3] 1,338,11 = Wa 74,4. 4,254,5; — papyrus, []-um, papyrio (vgl. Fischer, Pfl. 267, Hegi ii, 10, beiderorts s. v. Cyperus papyrus L.): binuz [quae cum vidisset fiscellam] in papyrione [, misit unam e famulabus suis, Ex. 2,5] 1,321,17. in sahare ł pinoze in papyrione [ebda.] 326,22 (4 Hss., 10 Hss. s. ł binuzzahi, 1 Hs. binuzza). in pinuzze uueinontaz khind in papyrione vagientem infantem [zur Ex. 2,5. 6] 335,12/13. pinoz [mollescunt vimina sancto lenia, ceu viridis lentescit] papyrus [amne, Aldh., De virg. 1219] 2,16,29 (1 Hs. semida). pinuz [fragilis ... velut] papyrus (Hs. -um) [Vitae patr. v, 578,33] 729,21. binez vel semida papyrum vel iuncus vel scirpus 3,199,37. pinz papyrus ł iuncus 586,32. biniz papyrus, -um 106,47. 251,53. 472,11. 515,53. 581,8. 583,14. 4,84,18. 5,36,17. sahar binuz papyrio ... et papyrus 4,208,8; — biblus (vgl. Diefb. Gl. 73 a): binz biblus 3,51,43. bibli 495,5; — sparton, -um (d. i. wohl Spartium junceum L., der ‘spanische Ginster, Binsenginster’, vgl. Hegi iv, 1213 ff.): binuz spartum 4,209,43; b) in besonderer Verwendung: α) als Brennmaterial: pinoz papyrus [in medio radiabat lumine centro, Aldh., De virg. 916] Gl 2,15,59. 19,39. binuz [cumque] scirpos (Hs. -us) [et faculas subiecissent, et iam flamma ferretur in altum, Acta apost. p. 472] 739,10 = Wa 79,18; β) als Docht: pinoz [omnes lampades ecclesiae implevit aqua, atque ex more in medio] papyrum [posuit, Greg., Dial. 1,5 p. 173] Gl 2,251,25; γ) als Flechtmaterial: allgemein: piniz [quin tu aliquid saltem potius ... viminibus mollique paras detexere] iunco (Hs. iuncus) [? Verg., E. ii, 72] Gl 2,679,35; — zur Herstellung von Schuhen: âne daz skuohta si sia . mit keflohtenemo bineze calceos praeterea ex papyro textili subligavit Nc 786,32 [141,14]; — von Booten: pinozes [qui mittit in mare legatos, et in vasis] papyri (4 Hss. papyrus) [super aquas, Is. 18,2] Gl 1,604,1 (5 Hss., 5 Parallelhss. binuzzîn papyrius); δ) die Papyrusstaude als Material zur Papierherstellung: sumelichiv (buoh) vuaren geuuorht uzer dem Egypzisken bineze alia ex papyro Nc 806,6 [167,5]; c) symbolisch: als Symbol der Unsterblichkeit: der binez pezeichenet inmortalitatem Nc 787,1 [141,15].
Abl. binuzzahi, binuzzîn.
Vgl. binuzza sw. f.
Vgl. Dittmaier, ZfdA. 89,290 ff.
6569 Zeichen · 364 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    binuzst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    binuz st. m. , mhd. binez, binz; as. binut in ONN ; ae. bionot, beonet in ONN ; vgl. nhd. binse. — Graff III, 130 f. pin…

Verweisungsnetz

30 Knoten, 31 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Wurzel 1 Kompositum 26

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit binuz

10 Bildungen · 9 Erstglied · 1 Zweitglied · 0 Ableitungen

binuz‑ als Erstglied (9 von 9)

binuzstrâlisla

AWB

binuzstrâlisla ? Verstümmelt: p in uz st rali ( oder êoh, êali ? ) sla: ( Kasus? Bildung? ) S 405,2 ( Federpr., 9. Jh., halbfett nur die sic…

binuzstrâlislea

EWA

*binuzstrâlisleaAWB (?) f., nur in der Federprobe (9. Jh., Steinmeyer, Spr.denkm. 405). Nach Steinmeyer sind nur die Buchstaben .in.....sla …

binuzstrālisla

KöblerAhd

binuzstrālisla , F.? nhd. Matte?, Matraze? ne. mat (N.) Q.: Federprobe (9. Jh.) E.: s. binuz?; lat. strāgula, F., Decke, Teppich; vgl. lat. …

binuzza

AWB

binuzza sw. f. , nhd. binse. Nur obd. Glossenbelege vom 12. Jh. an. pin-: nom. sg. -ice Gl 4,235,46; dat. sg. -ezen 1,326,31; acc. pl. -azun…

binuzzahi

AWB

binuzzahi st. n. — Graff III, 131. pinoz-ahe: dat. sg. Gl 1,326,23 ( M ); pinez-: nom. sg. -zahę 3,106,54 ( SH A ); dat. sg. -ahae 1,326,30 …

binuzzîn

AWB

binuz·zin

binuzzîn adj. , mhd. binzîn. — Graff III, 131. pin-uzz-ina: acc. sg. f. Gl 1,335,7 ( Rb ); -oz-: dass. 326,10 ( M ); -inen: dat. pl. 603,62 …

binuzzînfaz

AWB

binuzzin·faz

binuzzînfaz st. n. binizzen-fasce: dat. sg. Gl 4,254,6 ( Vat. Pal. 288, Frankental bei Speyer 12. Jh. ). aus Binsen geflochtener Behälter, B…

binuzzīn

KöblerAhd

binuzzīn , Adj. nhd. „binsen“, Binsen..., aus Binsen bestehend, aus Schilf seiend ne. rush... (N.) (1) ÜG.: lat. papyrius Gl, scirpeus Gl Hw…

binuzzīnfaz

KöblerAhd

binuzzīn·faz

binuzzīnfaz , st. N. (a) nhd. Binsenkorb, Binsenkästchen, aus Binsen, geflochtener Behälter ne. rush basket ÜG.: lat. fiscella in papyrione …

binuz als Zweitglied (1 von 1)

holabinuz

EWA

hola·binuz

holabâriAWB adj., nur in Gl. 2,486,72 (10. Jh., alem.): ‚verborgen, geheim; tacen- dus‘ (mndl. heelbaer; vgl. mhd. verholnbære). S. -bâri. –…