lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

rögen

mnd. bis Dial. · 4 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MeckWB
Anchors
7 in 4 Wb.
Sprachstufen
3 von 16
Verweise rein
0
Verweise raus
9

Eintrag · Mecklenburgisches Wb.

rögen trans., refl.

Bd. 5, Sp. 959
Wossidia rögen regen, rühren, bewegen; ä. Prät. röhg Babst Kön. 15; rogŋ Jac. 1, 118 1. trans.: he maakt dat ook so fien, Datt he s' (die Pauken) nich ihrer rögd (rührte), aß bett de Prinzen kehmen Babst Fest 4; dee mag de Uhren an 'n Kopp nich rögen der Faulpelz (1889) StaStargard@WulkenzinWulk; he rög'te dat Mul sonn' bäten murmelte etwas WaWaren@GranzinGranz; dee is œwerall, wo de Katt 'n Swanz rög't Wi; dor warden se woll den Swanz nah rögen nach gutem Futter GüGüstrow@GülzowGülz; (he) rögt nich Hand un Faut Reut. 7, 77; 218; Bald sitt sei still, bald rögt s' de Knütt 108; wenn de Deig in 'n Aben wir, müßt alles rög't warden, wat vör 'n Aben liggen ded' (de Trogg u. a.), süs güng' dat Brot nich up RoRostock@BlankenhagenBlank; de Pir künnen de Klock nich rögen von der Stelle schaffen StaStargard@NeubrandenburgNBrand; he hett dat (Stück Ackerland) gor nich rög't unbeackert gelassen MaMalchin@RemplinRempl; denn würd' düchtig de Buttel rög't d. h. zum Trunk herumgegeben Ma; 'n poor Rosenbläder würden dor mank rög't zwischen Kuhdreck als Tabak, bei den Hirtenjungen Ma; em rög't dat nich rührt Gü. 2. absol.: een hett dor rög't mank dat Füer im Geldfeuer beim Schatzgraben Wa Waren@PenzlinPenzl. 3. refl.: röhg dy jo nich sei mäuschenstille, et röhgt sick keen Blad der Wind ist ganz stille, röhg di mach fort N. Monschr. 4, 150; rög' di beeile dich Mi 71b; 'De sick nicht gerade rOegen kan' Schlue 64; 'Un sick nich rögd eine Mueß' (1712) Kohf. Hg. 11, 2; he rög't sick as 'n dodig Farken in 'n Sack der Faule MaMalchin@Groß MethlingGMethl; dee (die Laderin) rög't sick nich nog Wa; wo de Fidel sick rög't, möt he sin Wa; dor rög't sick kein Blatt an 'n Bom bei Windstille; nu ward he sick all rögen der Wind WiWismar@HobenHob; nu rög't sick wat wenn ein Schweigsamer zu reden anfängt Wa; dor rög't sick wat bei ehelichem Zwist Wa; namentlich vom Spuk: dor hett sick wat rög't WaWaren@RöbelRöb; sprw.: so as de Wind weiht, rögen sick de Böm so reden, wie es ein anderer hören mag HaHagenow@RedefinRed; dat rög't sick all, dat geiht weg eine Geschwulst, die flüssiger wird StaStargard@FriedlandFriedl; dei (Pferde) dörben sick jo vör nicks rögen nicht scheuen RoRostock@KühlungsbornKühl. 4. Zwillingsformeln: ick kann mi nich rögen un bögen Wa; oft; sick nich rippeln oder rögen Jac. 1, 118; sick ricken un rögen; sick rögen un recken: Quitz. 2, 221. Das sprachliche Verhältnis zum hd. regen ist unklar. Zss.: af-, an-, be-, dörch-, in-, los-, tausamen-, üm-, up-, utrögen. — Mnd. rgen Sar. Nd. Forsch. 1, 198. — Br. Wb. 3, 514; Dä. 384a; Da. 174b; Kü. 2, 662; Me. 4, 161.
2408 Zeichen · 43 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    ¹rȫgenswv.

    Mittelniederdeutsches Wb. · +2 Parallelbelege

    1 rȫgen ( roigen, ° roggen [Münst. Täufer 1, 377]), ° rȫjen ( royen [Aegid. Rom. 59], rȫen [ebd. 61]), rēgen ( reyen, re…

  2. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    rögenverb.

    Grimm (DWB, 1854–1961)

    rögen , verb. für regen sp. 508: als wir nit on gott mögen das allerkleinest glid rögen. U. Eckstein concil 776 . auch n…

  3. modern
    Dialekt
    rögentrans., refl.

    Mecklenburgisches Wb. · +2 Parallelbelege

    rögen regen, rühren, bewegen; ä. Prät. röhg Babst Kön. 15; rogŋ Jac. 1, 118 1. trans. : he maakt dat ook so fien, Datt h…

Verweisungsnetz

16 Knoten, 9 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 9 Sackgasse 6

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit roegen

21 Bildungen · 2 Erstglied · 17 Zweitglied · 2 Ableitungen

Zerlegung von roegen 2 Komponenten

ro+gen

roegen setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

roegen‑ als Erstglied (2 von 2)

Rœgener

MeckWB

roge·ner

Rœgener m. der weibliche Fisch; der männliche wird als Melker bezeichnet.

roegen als Zweitglied (17 von 17)

afdrȫgen

MNWB

afdrȫgen , afdrö̑gen , swv. , abtrocknen. Austrocknen, gänzlich trocknen, das Wasser ablassen.

afrȫgen

MNWB

afrȫgen , swv. , fortbewegen, fortbringen.

anrö̑gen

MNWB

anrö̑gen , swv. , s. anrēgen, anregen, anrühren , erregen, in Bewegung setzen; antreiben , an-, aufreizen; im Wege Rechtens veranlassen, bel…

berö̑gen

MNWB

bero·egen

berö̑gen , swv. , refl. sik b. sich rühren, regen, bewegen.

bewrö̑gen

MNWB

bewrö̑gen , bewrôgen , swv. , anklagen; beanstanden , mit Strafe belegen. bewrö̑(ge)de dîke beanstandete Deiche, deren Eigentümer gestraft i…

errö̑gen

MNWB

err·oegen

errö̑gen , swv. , 1. erregen, etw. erregen (gegen), anregen. 2. Refl. sik e. sich regen, rühren; sich erheben, aufstehen (gegen).

gedrö̑gen

MNWB

ged·roegen

gedrö̑gen , swv. , trocken machen; intr. trocken werden; seicht werden.

inwrö̑gen

MNWB

inwrö̑gen , swv. , c. A. r. gerichtlich rügen, zur Strafe ziehen.

slîbrö̂gen

MNWB

° (slîbrö̂gen) , swv. , nur slîbreyen, n. , Lieferung von Fertiggerichten (Oldekop 386).

underö̂gen

MNWB

under·oegen

° underö̂gen , swv. : sich widersetzen, „ wy sind overeen gekamen ... dat wy dem Rechte wollen by-fallen, und dem Unrechten underoͤghen ” (S…

uprȫgen

MNWB

uprȫgen , uppe- , uprǖgen , swv. : 1. c. A. r. aufrühren, wieder aufleben lassen, „ also dat erer neyn de ghenante sake meer schole nycht vp…

vordrȫgen

MNWB

vord·roegen

vordrȫgen , swv. , 1. vertrocknen, verdorren , austrocknen, übertr. mîn herte is vordrȫget . 2. trans. austrocknen, das Austrocknen bewirken…

vorkrö̑gen

MNWB

vorkrö̑gen , swv. , die Schankgerechtigkeit ausüben; (Bier) ausschenken, verzapfen (Livl. Güter-Uk.); übertr. zum Wirtshausgespräch erniedri…

vorschrȫgen

MNWB

vorsch·roegen

(vorschrȫgen) , -schroyen , swv. , (Augen) in die falsche Richtung lenken, nur übertr. êneme de ôgen v. unde vorblenden jemandes Blick trübe…

vorwrö̑gen

MNWB

vorwrö̑gen , swv. , 1. in Strafe nehmen, mit Strafe belegen. °2. verwirken ( vorwroghet Meckl. Ub. 18 Nr. 10715, oder = vorwrocht ? s. 2 vor…

Ableitungen von roegen (2 von 2)

berö̑gen

MNWB

berö̑gen , swv. , refl. sik b. sich rühren, regen, bewegen.

errö̑gen

MNWB

errö̑gen , swv. , 1. erregen, etw. erregen (gegen), anregen. 2. Refl. sik e. sich regen, rühren; sich erheben, aufstehen (gegen).