lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

lastar

as. bis ahd. · 4 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
4 in 4 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
27
Verweise raus
15

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

lastar st. n.

Bd. 5, Sp. 642
lastar
st. n., mhd. nhd. laster; as. lastar, mnd. laster, lachter n. m., mnl. laster, lachter m.; afries. laster; ae. leahter; vgl. an. löstr m., last. — Graff II,98.
last-ar: nom. sg. Gl 1,284,31 (Jb-Rd). 544,13 (Würzb. Mp. th. f. 3, 9. Jh.). 2,771,49. 4,5,61 (Jc; oder acc., vgl. Krotz S. 375). O 4,30,23; acc. sg. Gl 1,560,23 (Rb). 718,33. 2,20,68. F 4,13. T 2,2. 68,4. 108,1; acc. pl. Gl 2,436,17. 4,299,59 = Wa 57,28 (Ess. Ev., 10. Jh.); -er: nom. sg. 1,483,40 (M, 7 Hss., 2 -). 700,65 (M). 2,113,1 (M, 5 Hss., 3 -). 3,225,53 (SH a 2; -ts). 264,10 (SH b, 2 Hss., 1 Hs. -ts). 4,41,3 (Sal. a 1). 133,23 (Sal. c); gen. sg. -]is Pw 68,21; -]s Gl 2,523,50; dat. sg. -]e S 145,12; acc. sg. -] Gl 1,498,5 (M, 4 Hss., 1 Hs. -). 515,26 (M, 10 Hss., 1 Hs. -). 693,42 (M; -). 718,33. 750,21 (M; -). 772,30. 2,19,47. 4,274,38 (M). 292,48 = Wa 52,27 (Ess. Ev., 10. Jh.). 5,16,69 (Augsb., Arch. 6, Gll. 10. Jh.). Pw 68,20; acc. pl. -] Gl 2,19,48; -ir: nom. sg. 1,483,41 (M). Npgl 87,1; dat. sg. -]i Gl 2,109,62 (M, 12. Jh.; zu -i vgl. Braune, Ahd. Gr. 15 § 193 Anm. 1); acc. sg. -] 1,498,6 (M, 2 Hss.). 515,28 (M, 3 Hss.); acc. pl. -] Npw 118 R,134.
lahsts: nom. sg. Gl 3,225,53 (SH a 2, clm 2612, 12. Jh.; zu -hst- vgl. Bergmann, Mfrk. Glossen S. 189 f.).
Hierher als Verschreibung (?): lasteri: acc. sg.? Mayer, Glossen S. 30,17 (Fulda Aa 17,10. Jh.; -i unsicher, Mayer; i für idem?).
lasterfr Mayer, Glossen S. 24,12 (vgl. Amsterd. Beitr. 11,4) s. last(a)rôn. 1) Lästerung, Schmähung, Beschimpfung; Schimpf, Schmach, Schande: lastar [gloriam sapientes possidebunt: stultorum exaltatio,] ignominia [Prov. 3,35] Gl 1,544,13. ah lasters [quae vincula tandem —] proh pudor [— armigeris amor est perferre lacertis, Prud., Psych. 353] 2,523,50. ih habe gisundot ... in unredilichi, in lastere, in gibage, in honchose S 145,12. thu uuest laster minin tu scis inproperium meum Pw 68,20; ferner: 21 (inproperium); — bezogen auf Gott, Christus: lastar [ecce nunc audistis] blasphemiam [Matth. 26,65] Gl 1,718,33. 4,292,48 = Wa 52,27. 5,16,69. lastar [et alia multa] blasphemantes [dicebant in eum, Luc. 22,65] 4,299,59 = Wa 57,28. ingegin imo (Christus am Kreuz) was thar filu manag lastar O 4,30,23; hierher wohl auch: laster blasphemia Gl 3,225,53. 4,41,3. 2) Vorwurf, Anklage, Beschuldigung, Schuldigsprechung; Vergehen, Schuld: laster [omnia, quae locuta es, vera sunt, et non est in sermonibus tuis ulla] reprehensio [Judith 8,28] Gl 1,483,40. laster zihent [cogor per singulos scripturae divinae libros adversariorum respondere maledictis, qui interpretationem meam,] reprehensionem [septuaginta interpretum] criminantur [Job, Praef.] 498,5. laster (5 Hss. noch ł sceltun, 3 noch ł sceltat, 1 Hs. noch ł sceltvvort) [quoniam audivi] vituperationem [multorum, Ps. 30,14] 515,26 (1 Hs. nur skelta). 4,274,38. uitupera .. sleltug. lasteri [zu ebda.?] Mayer, Glossen S. 30,17. laster [Menelaum quidem universae malitiae reum] criminibus [absolvit, 2. Macc. 4,47] Gl 1,700,65 (5 Hss. inziht). laster [quem (sc. Paulus) inveni accusari de quaestionibus legis ipsorum, nihil vero dignum morte aut vinculis habentem] criminis (Hs. crimen, so auch La. bei Sab. 3,579b) [Acta 23,29] 750,21 (5 Hss. sculd). laster [alter subsequitur strofosam ferre] querelam [Aldh., De virg. 931] 2,19,47. laster [tertius ast testis profert e pectore] questus [ebda. 935] 48. lastar [tum bino spadone fuit comitata virago, suspicio ut nullam posset generare] querelam [ebda. []1909] 20,68. mit lastiri [si autem seditiones commovent ibidem constitutis episcopis, presbyterii quoque honor talibus auferatur, fiantque] damnatione [notabiles, Conc. Anc. XXXVII p. 121] 109,62. daz meista laster (1 Hs. noch ist) [quod non oporteat sacris officiis deditos ... lavacra cum mulieribus celebrare, quia haec apud gentes] reprehensio prima [est, Conc. Laod. CXXXIII p. 131] 113,1. irrituoma dia zislizzida. lastar [(Hippolyt:) fugite, o miseri, execranda Novati] schismata [, catholicis reddite vos populis, Prud., P. Hipp. (XI) 30] 436,17 (1 Hs. nur irrituom). lastar [nec poena sequestrat, quos par] culpa [ligat, qui maiestatis honori vulnus ab ore parant, Ar. I,448] 771,49. zi hiu gihoriu ih sulih lastar fon thir? quid hoc audio de te? T 108,1. sie sint Israhelitę in quibus dolus non est (gotes anascouuin an dien lastir neist) Npgl 87,1. tuo daz ih nieht nifurhte dei lastir, so uuirdo ih durh die gidult gihalten Npw 118 R,134 (Np criminationes); — in den Verbindungen ânu lastar, ûzan lastar untadelig, tadellos; schuldlos: ana lastar [properans enim homo] sine querela [deprecari pro populis, Sap. 18,21] Gl 1,560,23. ana laster [ut sitis] sine querela [, et simplices filii dei, sine reprehensione in medio nationis pravae, Phil. 2,15] 772,30. daz dem uuehhatagum dea ęuuarta in demo temple bismizant restitac enti sint doh anu lastar et sine crimine sunt F 4,13, z. gl. St. uzan lastar T 68,4. gangenti in allem bibotun inti in gotes rehtfestin uzzan lastar incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus domini sine querela 2,2. 3) Makel, Fehler: fleccho inti lastar [quod si de pecoribus oblatio est, de ovibus sive de capris holocaustum, masculum absque] macula [offeret, Lev. 1,10] Gl 1,284,31. laster [moriamur in virtute ... et non inferamus] crimen [gloriae nostrae, 1. Macc. 9,10] 693,42 (7 Hss. hônida). 4) Glossenwort: laster vicium crimen [Hbr. II,546,65] Gl 3,264,10. lastar crimen 4,5,61 (zur Bibelgl. vgl. Krotz S. 375,162). dedecus 52,36. blasphemia detractio 133,23 (vgl. Beitr. 73,210).
Abl. lastarbâri, -lîh, -last(a)ri; last(a)rôn; vgl. last(a)râri. [Woitkowitz]
5745 Zeichen · 234 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    lastarst. N. (a)

    Köbler As. Wörterbuch

    lastar , st. N. (a) nhd. Sünde, Schuld, Lästerung, Spott ne. sin (N.), guilt (N.), mockery (N.) ÜG.: lat. blasphemia GlE…

  2. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    lastarst. n.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    lastar st. n. , mhd. nhd. laster; as. lastar, mnd. laster, lachter n. m., mnl. laster, lachter m. ; afries. laster; ae. …

Verweisungsnetz

34 Knoten, 38 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Hub 1 Wurzel 3 Kompositum 27

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit lastar

16 Bildungen · 13 Erstglied · 3 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von lastar 2 Komponenten

las+tar

lastar setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

lastar‑ als Erstglied (13 von 13)

last(a)râri

AWB

lastar·ari

last ( a ) râri st. m. , mhd. lasterære ( vgl. Lexer, Hwb. 3, Nachträge Sp. 293 ), lesterer, nhd. lästerer; mnd. lasterer, lesterer, mnl. la…

lastarbâri

AWB

lastar·bari

lastarbâri adj. , mhd. lasterbære, frühnhd. lasterbar, lasterbäre . — Graff II,98. last-ar-parero: dat. sg. f. Gl 2,132,75 ( M, 3 Hss. ); -e…

lastarbâro

AWB

lastar·baro

lastarbâro adv. laster-baro: Mayer, Glossen S. 5,30 ( Augsb. K 4, 10. Jh. ). verdammenswert: lasterbaro [ solerter ergo se quisque metiatur …

lastarbāri

KöblerAhd

lastarbāri , Adj. nhd. tadelnswert, verdammenswert, verurteilungswürdig ne. blameworthy ÜG.: lat. damnabilis Gl Vw.: s. un- Q.: Gl (10. Jh.)…

lastarbāro

KöblerAhd

lastarbāro , Adv. nhd. verdammenswert ne. blameworthily ÜG.: lat. damnabiliter Gl Q.: Gl (Ende 10. Jh.) I.: Lüs. lat. damnabiliter? E.: s. l…

lastarbārī

KöblerAhd

lastarbārī , st. F. (ī) nhd. Lästerung, Schmähung, Verhöhnung ne. blasphemy, scandal ÜG.: lat. abusio Gl Q.: Gl (10./11. Jh.) I.: lat. beein…

lastarlîh

AWB

lastarlîh adj. , mhd. laster-, lesterlich, nhd. lästerlich; mnd. lester-, lasterlĩk, mnl. laster-, lesterlijk, lachterlijc; ae. leahterlic (…

lastarlīh

KöblerAhd

lastarlīh , Adj. nhd. „lästerlich“, tadelnswert, tadelnd ne. „blasphemic“, blameworthy ÜG.: lat. reprehensibilis B Vw.: s. un- Q.: B (800), …

last(a)rôn

AWB

last·aron

last ( a ) rôn , auch laht ( a ) rôn mfrk. ( ? ) sw. v. , mhd. lastern, lestern, nhd. lästern; as. lastron ( s. u. ), mnd. lasteren, lester(…

last(a)runga

AWB

lasta·runga

last ( a ) runga st. f. , mhd. lesterunge ( vgl. Lexer, Taschenwb . S. 125 ), nhd. lästerung; ae. leahtrung; vgl. mnd. lasteringe, lestering…

lastarāri

KöblerAhd

lastarāri , st. M. (ja) nhd. Verleumder, Anschuldiger, Verschmäher ne. calumniator ÜG.: lat. calumniator N, criminator Gl Q.: Gl (790), N I.…

lastarōn

KöblerAhd

lastarōn , sw. V. (2) nhd. lästern, tadeln, schmähen, verhöhnen, rügen, beschimpfen, Vorwürfe machen ne. blaspheme, blame (V.) ÜG.: lat. bla…

lastar als Zweitglied (3 von 3)

*plastar

KöblerGerm

*plastar , N. nhd. Pflaster ne. plaster (N.); RB.: ae., as., ahd. I.: Lw. lat. emplastrum E.: s. lat. emplastrum, M., Pflaster, Wundpflaster…

pflastar

EWA

pflastarAWB n. a-St., Gl. 3,1,40 (Voc, 2. Hälf- te des 8. Jh.s) und zahlreiche weitere Gl., häufig im SH: ‚Pflaster, Wundpflaster, Mörtel, E…

phlâstar

AWB

phlâstar st. n. ( zum Ansatz mit Langvokal vgl. Kluge, Urgerm. S. 23, Trübners Dt. Wb. 5,97 b u. Kruse, Kölner Überl. S. 323 f. ), mhd. phla…