Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
laba st. f.
st. f., mhd. nhd. labe; mnd. lāve, mnl. lave. — Graff II,36.
lab-: nom. sg. -a Gl 2,50,24 (Jc). O 3,10,37. 21,16. 5,16,32. 19,15. Nb 143,29 [122,8]. Nc 820,20 [139,15]. NpNpw 103,15. Np 37,7. 62,6 (2). 68,30; gen. sg. -o NpNpw 22,2. Np 41,2. 114,4. 142,7; -a Npw 41,2; -e 114,5. 142,7; dat. sg. -o Nb 290,25 [223,11]; acc. sg. -a Gl 1,761,19 (3 Hss.). 5,21,20. Nb 63,23. 261,15 [53,17. 204,28]. Np 36,5.
Gehört hierher (?): lapa: acc. sg. Glaser, Griffelgl. S. 497,12,2 a (clm 6305, 8./9. Jh.; l- unsicher; oder in anderer Lesung zu gâba?). 1) Labsal, Erquickung, Stärkung, auch im geistig-seelischen Bereich: a) allgem.: laba takemaz refectionem [autem cibi] post [fratrum] refectionem (Hs. refectio) [solus accipiat, Reg. S. Ben. 24, oder zu: cibi autem] refectionem (Hs. refectio) [solus percipiat, mensura vel hora qua praeviderit abbas ei competere, ebda. 25] Gl 2,50,24. gilechont thoh thie welfa (theist laba in joh ouh helfa), thero brosmono sih fullent, thie fon then disgin fallent O 3,10,37. nu getring daz ih (Philosophia) tir gebe . daz tu mit tero labo furder gerucchest accipe igitur haustum . []quo refectus . firmior in ulteriora contendas Nb 290,25 [223,11]; b) spez.: in christlicher Vorstellung, auch Rettung, Heil: not heiz ih hiar thaz, want es rat tho ni was, laba noh gizami, fon imo uns iz ni quami O 3,21,16. oba sie thes gigahent, zi giloubu sih gifahent: gidoufit werden alle; so ist iro laba thanne [vgl. qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit, Marc. 16,16] 5,16,32. daz pezeichenet ... unsih mugen durstege uuerden . dero geistlichun labo . diu fone Christo chumet . der fons refectionis ist (prunno urstendi ist) [vgl. fons enim aquarum Christus est dominus, unde omnia fluunt quaecumque reficiunt, Cass.] NpNpw 41,2. brot daz chit dero selo laba . sin herza sterche [vgl. iste autem cibus cordis est et animae fortitudo, Prosp., Ps. 23] 103,15. er chlagoe daz er nu durftig ist . irdiskero labo . ecchert ze disses libes lezzi . demo êr irboten uuard himelskiu seti [vgl. neque hoc eis optamus, ut terrena necessaria desint eis, quibus indigent, dum mortaliter vivunt, Aug., En.] 114,4 (= Npw 5); — hierher auch (?): laba [qui (sc. deus) non patietur vos tentari supra id, quod potestis, sed faciet etiam cum tentatione] proventum (exitum) [ut possitis sustinere, 1. Cor. 10,13] Gl 1,761,19. 5,21,20 (‘guter Verlauf, Ausgang’); — ferner: O 5,19,15. NpNpw 22,2 (refectio). 142,7. 2) Linderung (von Unangenehmem, Leidvollem): a) allgem.: Hammon ... erskein Dionisio in uuideres pilde . unde do uuard uuat uzer vuollo . unde durstes laba fone uuazere sitientibus undam fontis exhibuit Nc 820,20 [139,15]; — laba uuerdan gelindert werden, mit Gen. (vgl. b): ze dero uuis ... mag tero durfto etelih trost uuerden . mit rihtuome . nah furenomes laba uuerden sed hoc modo consolari quidem potest indigentia divitiis . auferri penitus non potest Nb 143,29 [122,8]. du geeiscotist . unlanga sin dia muoza . dero du bate sliemo laba uuerden licentiam quam cito finiri praecabaris . nec longam esse disceres 261,15 [204,28]; — laba tuon etw. lindern, mit Gen. (vgl. b): turh taz (alle Wohltaten des Glücks) netate niomer mennisko laba sinero armelichun chlago haud ideo cesset humanum genus . flere miseras querelas Nb 63,23 [53,17]; b) spez.: in christlicher Vorstellung: laba sîn gelindert sein, mit Gen.: so ist des einotes laba . so ist des durstes laba . so ist diu freuui chomen Np 62,6; — laba uuerdan gelindert werden, mit Gen. u. Dat. d. Pers. (vgl. a): vueneg pin ih uuorden . unde leideger . unz an daz ende mines libes. Is neuuirt mir êr laba . êr ze sabbato (firtage) Np 37,7. ze demo rihtuomme (d. i. heili des analiutes gotes) dingent alle . so uuirt iu laba paupertatis et doloris (armuotigi ioh leidseris) 68,30; — laba tuon etw. lindern, mit Gen. u. Dat. d. Pers. (vgl. a): vuaz du lidest . des iih imo ... er tuot dir is laba Np 36,5. 3) Fraglich bleibt (s. Formenteil): lapa tom [quod qui de nihilo cuncta fecerit, possit et de saxis durissimis populum] procreare [Hier. in Matth. 3,9, PL 26,30 C] Glaser, Griffelgl. S. 497,12,2 a (Verwechslung von procreare mit recreare denkbar (?), vgl. gilabon recreare Gl 2,52,44. 4,315,28; oder in anderer Lesung zu gâba? Zur fehlenden lexikalisch-semantischen Kongruenz u. zur Glossierung vgl. Glaser z. St.).