lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

krumb

as. bis nhd. · 6 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
7 in 6 Wb.
Sprachstufen
4 von 16
Verweise rein
24
Verweise raus
28

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

krumb adj.

Bd. 5, Sp. 436
krumb
adj., mhd. krump, nhd. krumm; as. krumb (s. u.), mnd. krum, mnl. crom, cromb, crump; afries. krumb; ae. crumb. — Graff IV,609.
chrump: Grdf. Gl 4,22,25 (Jc). 51,41 (Sal. a 1, 2 Hss.). 139,8 (Sal. c). Npgl 31,9. Npw 35,11. 44,7; nom. sg. m. -]er Gl 4,42,49 (Sal. a 1, -ꝑ); dat. sg. m. n. -]eme 109,52 (Sal. a 1); nom. pl. n. -]iu 1,610,66. 67 (M, 4 Hss., 3 -ū-, 1 Hs. -v, 1 ch-). 2,294,31 (M, 2 Hss., 1 Hs. -v). 35 (M, 4 Hss., 3 -ū-, 2 -v); dat. pl. -]em 4,42,46 (Sal. a 1); -]en ebda. (3 Hss.). Meineke, Ahd. S. 27,87. Sprachwiss. 15,230,1 (alle Sal. a 1); acc. pl. m. -]a Gl 2,441,27 (2 Hss., 1 Hs. ch-). — chrumb: Grdf. NpNpw 32,1. Np 35,11. 44,7. 89,17; nom. sg. m. -]er Gl 1,510,43 (Rb; chr-). 4,165,58 (Sal. c; -ū-); nom. sg. n. -]ez Nk 458,20 [103,15]; -]iz ebda. (Hs. A = S. CXXXV,11/12) [103,15 Anm.]; nom. sg. f. -]a I 42,8; dat. sg. n. -]emo Np 93,15; nom. pl. f. -]o Gl 1,18,18 (Pa; oder n.? vgl. dazu Splett, Stud. S. 69); dat. pl. -]en 4,42,47 (Sal. a 1, 3 Hss., -ū-). Nc 708,32 [25,4]; acc. pl. n. -]iu 702,5 [17,4]. — churūpiu: nom. pl. n. Gl 1,610,67 (M).
crump: Grdf. Gl 3,1,8 (Voc.); acc. sg. n. -]iz 2,466,22 (2 Hss.); nom. pl. n. -]iu 1,819,16 (M; --, -v). 2,294,36 (M; -ū-). — crumb: Grdf. Mayer, Glossen S. 6,1 (-ū-); nom. sg. m. -]er Gl 3,384,57 (Jd); nom. sg. f. -]a 4,297,58 = Wa 55,26/27 (Ess. Ev., 10. Jh.); nom. pl. m. -]e O 4,26,17 (k-); nom. pl. n. -]iu Gl 1,610,68 (M; -v); nom. pl. f. -]o 18,18 (K; oder n.? vgl. dazu Splett, Stud. S. 69); gen. pl. -]ero O 3,14,72 (k-); [dat. pl. -]on Wa 106,15;] acc. pl. n. -]u O 3,9,5.
Verschrieben: krūbren: dat. pl.? Gl 4,134,4 (Sal. c); hierher wohl auch: chrumpein: für dat. pl. 42,48 (Sal. a 1); crumbein: dass. 48/49 (Sal. a 1). 1) krumm, nicht gerade, gebogen, verkrüppelt: a) von Sachen: kaduinc stati pugihafto caprohan edo chrumbo (PaK, kiridan Ra) ambagines loca flexuosa anfracta vel tortuosa (vgl. Splett a. a. O.) Gl 1,18,18. chrumpiv [erunt] prava [in directa, Is. 40,4] 610,66. crvmpiv prava [Luc. 3,5 = ebda.] 819,16. chrumpiv prava [Greg., Hom. I,20 p. 1519 = ebda.] 2,294,31. chrumpa [tum] camuros (Glosse: curvos) [hyalo insigni varie cucurrit arcus, Prud., P. Petri et Pauli (XII) 53] 441,27. crumpiz [vitibus] incurvum, [si qua est ea cura, putandis procudam chalybem, Prud., Symm. I,49] 466,22. crump curvus (zwischen rechti und gapogan) 3,1,8. anderiu fuorta samoso anagenne dero nazi . unde []in chrumben cheren scranchelondiu alius vero quandam originem undarum gestans . flexuosisque anfractibus errabundus Nc 708,32 [25,4]. chamus ist fone chrumbi gesprochen . uuanda camur Grece (in chriechiscun) . curuum (chrump) chit Latine (in uualescun) Npgl 31,9; — hierher vielleicht auch: chrumpem cameris Gl 4,42,46. 134,4. Meineke, Ahd. S. 27,87. Sprachwiss. 15,230,1; — substant.: triscoziz alde uierscoziz heizet uuiolih iz si . unde gerehtiz . alde chrumbez triangulum enim . vel quadratum esse quale quid dicitur . et rectum aut curvum Nk 458,20 [103,15]; b) von Menschen: crumber curvus Gl 3,384,57 (im Abschn. De qualitate ł quantitate hominum). arbor fici. et mulier inclinata crumba uuif [Randgl. zu: arborem fici habebat quidam plantatam in vinea sua, et venit quaerens fructum in illa, et] non invenit [Luc. 13,6; zu inclinata vgl. ebda. 11] 4,297,58 = Wa 55,26/27. sie brahtun ummahti joh ellu krumbu wihti, ouh horngibruader suare [vgl. obtulerunt ei omnes male habentes, Matth. 14,35] O 3,9,5; — substant.: thara ouh zua gifuagi blintero ginuagi, halzero menigi joh krumbero gisamani O 3,14,72. blinte man (wurtun) gisehente joh krumbe gangente 4,26,17; — spez. von bestimmten Körperteilen: crumb [si caecus fuerit, si claudus, si vel parvo, vel grandi et] torto [naso, Greg., Cura 1,9, PL 77,24 A = 1. Reg. 2,9] Mayer, Glossen S. 6,1. [crumbon [Satyri, homunciones sunt] aduncis naribus [cornua in frontibus (habent), Is., Et. XI,3,21] Wa 106,15]; c) von Schlangen, in einem Bilde: chrumber [et obstetricante manu eius, eductus est coluber] tortuosus [Job 26,13] Gl 1,510,43. dhera nadrun hol bauhnida chiuuiso dhero unchilaubono muotuuillun, in dhem dhiu chrumba nadra inne restida caverna enim reguli corda sunt infidelium, in quibus ille serpens tortuosus requiescebat I 42,8. 2) übertr.: ungerade, vom Rechten abweichend, unrecht, verkehrt: a) von Taten: unseriu hantuuerch kerihte uber unsih daz uuir siu netuoen umbe uuerltlichen dang . uuanda so sint siu chrumb [vgl. ut non ea pro rerum terrenarum mercede faciamus; tunc enim non directa, sed curva sunt, Aug., En.] Np 89,17; b) von Menschen (auch von ihren Herzen): chrum- piu [prava directa fiunt, cum malorum corda per iniustitiam] detorta (Hss. distorta) [Greg., Hom. I,20 p. 1519] Gl 2,294,35. die ander uuellen danne got uuelle . die sint chrumb . unde unlobesam NpNpw 32,1, ähnl. 35,11. si gerihtet die êr chrumb uuaren . unde intuuunden [vgl. curvi erant, distorti erant, Aug., En.] 44,7. die iustitiam (reht) fasto habent . die sint mit crehtemo herzen nals mit chrumbemo [vgl. distorti cordis, Aug., En.] Np 93,15; c) von Antworten: zweideutig: to suohton sie in gnoto . in allen sinen chilechon . dar er chrumbiu antuuurte gab et nunc sagaci investigatione in fanis eum disquirunt . quibus aut vaticina fundebantur obliquis [vgl. i. obscuris et flexuosis, Rem.] ambagibus Nc 702,5 [17,4]. 3) Glossenwort: chrump curve flexuose Gl 4,51,41. chrumpeme unco curvo 109,52. chrump curve 139,8. chrumber uncus 165,58. 4) Fehlübers.: chrump torridum [tostum siccum, CGL IV,575,17] Gl 4,22,25 (wohl durch Verwechslung von tostus mit tortus). []
Komp.: nasa-, sita-, zuokrumb; Abl.: krumbî; krumben; vgl. krumbilingûn. [Montoto]
5778 Zeichen · 253 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    krumbAdj.

    Köbler As. Wörterbuch

    krumb , Adj. nhd. krumm, gebeugt, hakenförmig ne. bent (Adj.) ÜG.: lat. aduncus GlS Hw.: vgl. ahd. krumb* Q.: GlEe (10. …

  2. 8.–11. Jh.
    Altenglisch
    krumbAdj.

    Köbler Afries. Wörterbuch

    krumb , Adj. nhd. krumm ne. curved Vw.: s. krâwil- Hw.: vgl. ae. crumb, as. krumb*, ahd. krumb* Q.: R E.: germ. *krumpa-…

  3. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    krumbadj.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +3 Parallelbelege

    krumb adj. , mhd. krump, nhd. krumm; as. krumb ( s. u. ), mnd. krum, mnl. crom, cromb, crump; afries. krumb; ae. crumb. …

  4. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    krumb

    Grimm (DWB, 1854–1961)

    krumb , krümbe , s. DWB krumm , DWB krümme .

Verweisungsnetz

37 Knoten, 46 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Hub 1 Wurzel 4 Kognat 3 Kompositum 23 Sackgasse 2

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit krumb

45 Bildungen · 34 Erstglied · 5 Zweitglied · 6 Ableitungen

krumb‑ als Erstglied (30 von 34)

Krumbach

ElsWB

krum·bach

Krumbach erdichteter Ortsname in der Abweisung einer Angabe: g e rade n Wëj uf K. zue! Str. ‘

Krumbacher

Meyers

krumb·acher

Krumbacher , Karl , Philolog, geb. 23. Sept. 1856 in Kürnach bei Kempten, studierte klassische Philologie in München und Leipzig, war hierau…

krumbbein

EWA

krumb·bein

krumbbein*AWB n. a-St., Gl. 3,363,31 (12./ 13. Jh.) und Gl. in Trier 1124/2058 (12. oder 14. Jh.; vgl. St. Stricker, in Schützeichel 1991: 3…

krumbebein

KöblerMhd

krumbe·bein

krumbebein , st. N. nhd. „Krummbein“, Keule, Schenkelstück, Schenkelstück des Schweines Hw.: vgl. mnl. crombeen Q.: UrbSonnenb, Urk (1296) E…

krumbebrōt

KöblerMhd

krumbe·brōt

krumbebrōt , st. N. nhd. Krummbrot, eine gewundene Brotform Q.: Urk (1332) E.: s. krump (1), brōt W.: nhd. Krummbrot, M., Krummbrot, DW 11, …

krumbein

Lexer

krum·bein

krum-bein stn. zwai vlaische, der sol aines ain chrumpain sein, daʒ ander ain schulter Urb. Son. 1 a .

krumbelieret

KöblerMhd

krumbelieret , (Part. Prät.=)Adj. nhd. gelockt E.: s. *krumbelieren?, krump W.: nhd. DW- L.: Hennig (krumliert)

krumbelinc

Lexer

krumbe·linc

krumbelinc stm. krummholz. ein viehten krumling zu einem windenrat Tuch. 76,7. zwei wagen mit krumelingen Frankf. baumstb. 1419 , 36 b (= kr…

krumben

Lexer

krum·ben

krumben swv. BMZ assim. krummen: krump sein od. werden Msh. 2,251 b . die krummeten ( wurden lam ) ûf der selben stat Pass. K. 97,64. — mit …

krumbes

Lexer

krum·bes

krumbes adv. gen. schief. der pard siht krums Mgb. 156,20.

Krumbholz

Meyers

krumb·holz

Krumbholz , Karl Gotthelf , Musterzeichner, geb. 1819 zu Großschönau in Sachsen, besuchte die technische Bildungsanstalt in Dresden, an der …

krumbhōrn

KöblerMnd

krumbhōrn , N. Vw.: s. krumhōrn

krumbilingûn

AWB

krumbilingûn adv. — Graff IV,610. chrumbelingun: Np 66,5. übertr.: in krummer, verkehrter Weise: unde diu chrumbelingun ganten diete . gerih…

krumbilingūn

KöblerAhd

krumbilingūn , Adv. nhd. krumm, verkehrt, in krummer verkehrter Weise, auf falschem Weg ne. in a distorted way Q.: N (1000) E.: s. krumb L.:…

krumb(i)nâsi

AWB

krumbi·nasi

krumb ( i ) nâsi ( auch krumph- ? s. u. ) adj. ; vgl. nhd. krummnase sw. st. f., krummnasig, mnl. cromnasich. — Graff IV,610. chrump-nas-: G…

krumbkōke

KöblerMnd

krumbkōke , M. Vw.: s. krumkōke

krumbnasi

KöblerAhd

krumb·nasi

krumbnasi , Adj. nhd. krummnasig, mit einer krummen Nase, stumpfnasig, flachgedrückte Nase habend ne. hook-nosed, snub-nosed ÜG.: lat. (simi…

krumbo²gen

WWB

krum-bo²gen V. [verstr.] krummbiegen. Dätt Iesen krummbäugen ( Kr. Waldeck u. Kr. Frankenberg (niederdeutscher Teil) Wal Fr).

krumbrôt

Lexer

krum·brot

krum-brôt stn. tortus panis Förstemann neue mitt. 2,387 ( 14. jh. ) s. Bech beitr. 10.

krumb als Zweitglied (5 von 5)

gikrumb

AWB

gi- krumb adj. — Graff IV,610 s. v. kikrumbi. ki-crumba: nom. sg. f. Gl 2,446,45 ( clm 14395, 11. Jh. ). gebogen, nicht gerade: ( zu unsiche…

krâwelkrumb

KöblerAfries

krâwelkrumb , Adj. Vw.: s. krâwilkrumb

nasakrumb

AWB

nasa·krumb

nasakrumb adj. ( zur Bildg. vgl. Henzen S. 88, zum Fugenvokal vgl. Gröger § 39.2 ). — Graff IV,610. nase-crumber: nom. sg. m. Gl 3,384,41 ( …

sītakrumb

KöblerAhd

sītakrumb , Adj. nhd. krumm, gewunden, seitlich gekrümmt ne. twisted ÜG.: lat. tortuosus NGl Q.: NGl (2. Viertel 11. Jh.) I.: Lüt. lat. tort…

zuokrumb

KöblerAhd

zuo·krumb

zuokrumb , Adj. nhd. krumm, einwärts gekrümmt ne. curved ÜG.: lat. aduncus Gl Q.: Gl (11. Jh.) I.: Lüs. lat. aduncus? E.: s. zuo (1), krumb

Ableitungen von krumb (6 von 6)

bekrumben

KöblerMhd

bekrumben , sw. V. nhd. winden Q.: MinneR476 (1433?) E.: s. be, krumben W.: nhd. DW- L.: MWB 1, 553 (bekrümmen)

erkrumbe

BMZ

erkrumbe swv. werde krumm. amgb. 48. a. nu erkrumpte diu hant zuo dem arme kindh. Jes. 77,70. das recht erkrumbt Wolk. 26,187.

erkrumben

Lexer

er-krumben swv. BMZ krumm werden, erlahmen Kindh. Wolk. daʒ diu hant erkrumbe Neidh. 71,5. daʒ er müeʒ erkrumben Msh. 3,202 b . die hende la…

krumbe

Lexer

krumbe swm. s. krump adj. ;

verkrumbe

BMZ

verkrumbe swv. werde ganz krumm. solt ich vor in verkrumben und erlamen Wolk. 118,4,8.

verkrumben

Lexer

ver-krumben , ver-krummen swv. BMZ ganz krumm werden, erlahmen Wolk. mit dat. d. p. im verkrummete sîne hant Pass. K. 481,83 ;