lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

Josef

Lex. bis spez. · 7 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

RhWB
Anchors
7 in 7 Wb.
Sprachstufen
3 von 16
Verweise rein
35
Verweise raus
17

Eintrag · Rheinisches Wb.

Josef

Bd. 3, Sp. 1198
Josef jōsęf, jō:z- (auch mit Umlaut j-, j:-, jē-)  nach dem Nhd. [jō:zē:fəs Bergh; jəzī·ə.vəs Kemp-Dülken]; mdl. Rhfrk jōsəp; Trier, Bitb, Prüm jū:səp [jo·u.- Trier-Igel]; sonst Mosfrk, Rip, Berg juzəp, jy-, jø-; Monsch, Eup, Aach, Selfk jū·ə.-, jȳ·ə.-, jø-; Kemp, Geld, Mörs, Klevld jō-; Kurzf. von Simm, Merz an jup [Monsch -ūə-; Selfk -u-, –ū-] Allg.; daneben überall mit Umlaut Mosfrk jip, sonst -y-, –ø- [Eup, Selfk -ȳə-; Klev --]; jubəs (mehr scherzh., verächtl.) Simm, Merz, Mos, Eif, Ahrw [-i- daneben Bitb, Daun, Koch]; jobə Koch; jubi Merz, Saabrg, Trier, Bitb; jp, –:- Ahrw-Sinzig, Rheinb-Queckenbg; jupəmę·n.χə (Kosef.) Köln-Stdt; -man Aach-Stdt; jf, –:- Ahrw-Sinzig, Bo, Geilk, Heinsb, MGladb, Grevbr (im snfrk. Geb. Demin. jøfkə); jo·u.š Trier-Kenn; jū:səs (Hausn.) Bitb; jōs(ə) Saargeb., Merz; jō:s Aach-Eschw; jū·ə.s Aach-Ld; jū:š Heinsb-Erpen; js Emmerich; hupə Düss-Stdt; hęp Saargeb.; sęp Saarbr; sębəl Wend; sęf Selfk, Geld; opā: Koch-Brohl, Bo-Walberbg; überall Demin. mit Umlaut -fχə, –pχə, –kə m.: 1. die bibl. J. a. J. von Ägypten. Wen hat de grousten (grössten) Arsch om (im) alen Testement? J.; der Herr setzte ihn über ganz Ägypten Prüm-Ihren. — Im Rätsel. J. ut Ägipte hatt en Deng, dat wimpte, wimpte hier en w. dor, w. in de Wagespor das Auge Klev-Calcar, — en Deng, dät wippte, rondjele rom met Hoər besatt; roə, r., wat es dat? Selfk, Verbr., — en Deng, dat pippte, on wenn dat Deng ni pipe woll, was J. van Ä. quoj (böse) Klev-Rindern, — hät en Flötje, wat pippte, on wenn dat Fl. niet pippte, was et ok nit J. üt Ä. Klev, Geld, — en Dengk, dat pippte; die Fraulü van et Longk (Land) han et lever tösche (zwischen) de Ben as en de Hongk (Hand) die Kaffeemühle Kemp-Breyell, — b. der hl. J., sein Tag 19. III.; ihn verehren die Schreiner u. Zimmerleute als ihren Patron; die Schr. hören am J.tage auf, bei Lichte zu arbeiten. Helliger Jusef, bet för mich, dat ich ene goue (guten) Petter krieg, deə mich net en schleəht en mich op sing Häng (Händen) dreəht! Aach. Sent Josep, J. Röske, Snöfftebak in't Döske (Dose), en't es van Jobb, en es van Josep, stoht (steht) stell; en worom soll ek stelle stoəhn, ek häw vanne Lewe gen (kein) Quoəd (Böses) gedoəhn; en't es van Jobb ... stoht stell! Reigenld. Geld-Kevelaer 1870. — In Ausrufen der Verwunderung: Jesses, Maria on Josef; Marja, Josep! Allg. (s. Jesus, Maria); Jesses, Maria, Jusepett(er) Verbr., — Jösebets! MGladb-Viersen, — Juspett! Aach-Walh; ma Juseplaitäər! Bitb-Speicher; Jesses, Maria, Jurem! Kobl; Jesses, Marja, Jusepa! (o. O.); Krestes, Kenger (Kinder), helliger Jusef noch! Aach-Stdt. — Bauernregeln. Josep steckt de Brand en de Erd es wird wärmer Wend, Ottw. De 19. März helt mer de Plog am Sterz Simm-Corw; wemmer J.dag rest (rüstet) de Plug, hat mer nach freih genug Bernk-Bischofsdhron. Jusep klor, get e got Hunnigjohr Prüm-Ringhuschd, Bernk-Dhron, — get en got Johr Rip, Allg. Sät mer of J.dag de Kli (Klee), gerät e got Koch. Jusepsdag as et Zeit zom Killsiən (Kohlsäen) Bitb-NWeis. Wer Muhren well essen, darf den J. nit vergessen Sol-Leichl. — 2.a. der sehr häufige männl. Vorn. Neckverse. Josef, Katosef, Katia, Katosef, Katia, Katumm, J. is dumm! Elbf. Jusef, doh de Kill (Kittel) an, et fuselt (regnet)! May-Rieden. Jusep, Stusep, zolligen (zotteliger) Bär! Merz. Jupp, J., wo han se dech geflupp (geprügelt); om Mülleberg, M., do han se dech geflupp! Ahrw-Sinzig. Jupp (u. so die folg. Belege), dat hat gefluppt! Monsch-Vossenack. De J., dat es ne Flupp! Jül-Titz. J., Fuəp! Schleid. J., du bos ne Strupp! Schleid-Hellenth. J., J., Erpelssupp! Mettm-Vohwinkel. J., Eierzupp! Elbf. J., du bos esu domm wie ne Pupp! Schleid-Hellenth. J. loət (lass) en Pupp! MGladb. J., lot ne Pupp en de Erpelszupp (Kartoffelsuppe)! Sol-Wald. J., loss ene Pupp, setz dich nier, loss ere vier, stangk (steh) op, loss ere 25 drop! Aach. J. hät gepupp en et Hembd, dat et dämpt, en der Sack, dat et krackt, en der Pott, dat et kockt! MGladb. J. hot gepupp siəve Höp (Haufen) en ene Löp en et Hembd, dat et dämpt! Erk-Bellinghv. Ne, ne, J. e Mai, mach doch net su völl Behei, stipp die Zong (Zunge) ens us der Mongk (Mund); J., du bes noch ganz gesongk (gesund)! Aach-Höngen. Der J. geht fort, der J. geht fort on sätt (sagt) os net adie! Monsch-Mulartzhütte. J., J., J., deng Frau es krank; J., J., J., wat fählt iəhr dann? J., J., J., e Fläschche Weng; J., J., J., dat kann net sen! Ahrw-Hepping. J., häsde Pitter net gesehn; es de Gass erop gegange, hot der Hemschlepp eruthange! Grevbr-Hochneuk. J., J., J.; hepp, h., h., h., steck de Nas en de Waterschepp! Grevbr-Wickr. J., loss Tring (Katharina) lofe; treck Bärbel a; B. hat e (neu) Kled a! Aach-Würselen. J., J., J., de Bock es do, löft en dingem Garde, frisst der all die Kühlen op on ding Kolleraben! MülhRh. Jüpp, Stüpp! Adenau-Spessart. J., du häs en Stüpp! May. Jipp, bisewitt, kadickes, kaditt, kadickes, kadankes, katholischer Jipp! Wittl-Reil. Jüppche, mach der e Züppche! Bo-Mehlem. Jüppke, J., Muəhrezüppke! MGladb. Juppes, du Struppes, du zottlicher Bär, hättsde Framinsch, dann hätt ech dech ger! Bernk-Dhron. Juppes, du Ruppes, du z. Bär; wer hätt dich geholt, wann eich et net wär! Merz-Büschf. Jippes, al Stippes-chen! Koch-Laub. De Juppi un de Klos spille mat der Blos! Bernk-Horath. Den Deiwel laft (läuft) de Trepp erop, den Juppi laft em no! Trier. Juppemann, de alles kann, de moss e Köppche Kaffe han! Monsch-Ruhrbg. Seppel, beiss in dei Äppel, beiss net ze viel, sonst kreiste dei Schiel! Wend-Zaub. — Andere Reime. Jöppke satt op de Trapp, Moder kockte Rissepapp; J. woll nit ete (essen), kom de Moder met de Stock usf. Klev-Goch. Jöppken op den Esel rejt dormet no Wesel, rejt dormet no Amsterdam, kregt en leckere Botterramm ebd., Rees. De J. es dut, de J. es d., dat Julche leit am Sterve; dat es got, dat es g., könne mer noch jet erve! Tanzreim Ahrw-Franken. Jene Jüpp jong (ging) jel (gelb) Jüdsche (Jude) jage Sprechvers Heinsb-Driesch. — RA.: Wenn de reite (rechte) Maria kömmt, mott de Josef beden (bieten) heiraten NBerg. Fro (frage) us Jusep! gesagt, wenn ich es selbst nicht weiss Wend-Heimb. Hau (halte) dich an et goəhn, Juəsef! Stichwort beim Karneval um 1880 Aach-Stdt. — Doppelnamen. Hann(es)jusep, –juppes, –jüpp; Petterjuəsep, Pittju; Miesjus (Bartholomäus) (s. d. Namen). — b. übertr. α. persönl. geplogte Jassef dem alles aufgehalst wird Wittl. — β. sachl. αα. Jusep, meist Jü-, Jö- scherzh. kurzer, dicker Unterrock mit Leibchen ohne Ärmel Ahrw, Rheinb, Eusk, Bo, Köln, Bergh, Dür, Grevbr, Altk, Sieg, MülhRh, Wippf; Böngjössep zum Binden Rheinb-Schweinh; s. auch Jupp IV, Juppes, Schuppes. — ββ. ene dubbele Juəsep scherzh. Doppelkragen Erk-Keyenbg. — Andere übertr. Bed. s. bei Jupp III.
6838 Zeichen · 200 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Josef

    Meyers Konv.-Lex. (1905–09)

    Josef , in Österreich übliche Schreibweise für Joseph (s. d.).

  2. modern
    Dialekt
    Josefm.

    Pfälzisches Wb. · +4 Parallelbelege

    Josef m. : 1. a. männlicher VN, Josef (jōsəf) [ KL-Queidb ], Josepp (jōsəb) [IB-Erfw/Ehling Schandein Sprachsch. 24 Don-…

  3. Spezial
    Josef

    Deutsch-Ladinisch (Mischí)

    Jo|sef nom. propr. m. Ojöp, Jep, Sepl.

Verweisungsnetz

38 Knoten, 35 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Kompositum 31 Sackgasse 4

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit josef

32 Bildungen · 32 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

josef‑ als Erstglied (30 von 32)

Josef

Idiotikon

Josef N. Band 3, Spalte 76 Josef N. 3,76

Josef(s)fëst

Idiotikon

Josef(s)fëst Band 1, Spalte 1116 Josef(s)fëst 1,1116

Josef(s)schmäleⁿ

Idiotikon

Josef(s)schmäleⁿ Band 9, Spalte 933 Josef(s)schmäleⁿ 9,933

Josef(s)stab

Idiotikon

Josef(s)stab Band 10, Spalte 1034 Josef(s)stab 10,1034

Josefer

Idiotikon

Josefer Band 3, Spalte 76 Josefer 3,76

Josefeⁿchrūt

Idiotikon

Josefeⁿchrūt Band 3, Spalte 896 Josefeⁿchrūt 3,896

Josefīnos

Meyers

Josefīnos , s. Afrancesados .

Josefitag

BWB

Josefitag Band 3, Spalte 3,1030

Josefsbaum

RhWBN

josef·s·baum

Josefs-baum -bE:mχə Saarbr-KlBlittersd n.: Kellerhals, Seidelbast.

Josefsblō¹me

WWB

josef·s·blome

Josefs-blō¹me f. 1. Sumpfweiderich (Lythrum salicaria) ( Pad Ns ). — 2. Märzbecher, Frühlingsknotenblume (Leucojum vernum) ( Lst Dr ). — 3. …

Josefsblümchen

RhWB

josef·s·bluemchen

Josefs-blümchen (s. S.) f. (n.): grosses Schneeglöckchen, leucoium vernum Hunsr, Altk-Herdrf ; zweiblätterige Meerzwiebel, scilla bifolia Ma…

Josefsblume

RhWBN

josef·s·blume

Josefs-blume f.: noch: Gedenkemein, Omphalodes Merz . — Gelbe Narzisse Goar-OSpay , Kobl-Kapellen , Schleid-Berk Scheven . — Sternhyazinthe …

Josefslilie

RhWB

josef·s·lilie

Josefs-lilie f.: 1. kleine, weisse, sehr früh blühende L. Saarl , Merz , Wittl . — 2. lilium candidum Sieg , MülhRh , Wippf , Geld-Schravele…

Josefsrose

RhWB

josef·s·rose

Josefs-rose sent jōzəpsrøskə Geld n.: gefüllte Silene, silene armeria.

Josefstadt

Meyers

josef·stadt

Josefstadt , 1) (tschech. Josefov ) Stadt in Böhmen, Bezirksh. Königinhof, 266 m ü. M., an der Mündung der Mettau in die Elbe und an den Lin…

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „josef". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 10. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/josef/rhwb
MLA
Cotta, Marcel. „josef". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/josef/rhwb. Abgerufen 10. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „josef". lautwandel.de. Zugegriffen 10. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/josef/rhwb.
BibTeX
@misc{lautwandel_josef_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„josef"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/josef/rhwb},
  urldate      = {2026-05-10},
}