lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

fruo

as. bis lat. · 6 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
7 in 6 Wb.
Sprachstufen
4 von 16
Verweise rein
32
Verweise raus
18

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

fruo

Bd. 4, Sp. 1
fruo, -ere.struct. notabiliores:c. gen.: MLWl. 64.c. dat.: MLWl. 41.c. acc.: persaepe, e. g. MLWMLWMLWl. 36. 38. 44.seq. ad: MLW p. 515, 21.coniunctim scribitur usufrui: MLW p. 515, 15. I delectari, oblectari, iuvarisich laben, erfreuen (an), in den Genuss kommen (von), genießen, Nutzen haben (von): A gener.: 1 in univ.: a de hominibus: MLWIonas Bob. Columb. 2,5 p. 283,4 non diu genetrix optatum -iturfruitur donum (i. praesentiam filii). MLWVita Audoini 8 (MGMer. V p. 558,24) sanctorum ... -ensfruens conloquium (con[l]loquio, con[l]loquiis var. l.) servus Iesu exultabat in Domino (MLWWillib. Bonif. 7 p. 36,22 conloquio. al.). MLWDipl. Zwent. 6 p. 28,25 qui regię potestati -imurfruimur (item 7 p. 30,5). MLWVita Heinr. IV. 11 p. 38,16 pace -ifrui. MLWMirac. Mod. 13 p. 314b,50 per dies languore decrescente integra -itusfruitus est sospitate. persaepe.de mortuis: MLWArbeo Emm. 31 p. 73,16 dum ... penetraret caelum, ut perennem -retfrueret gaudium. MLWRhythm. 149,428 corpus -iturfruitur somnum. MLWUffing. Ida 1,7 spiritum ... Christo transmisit beata perennitate cum coelicis agminibus in aethere -turumfructurum. saepius. b de rebus: MLWCarm. var. III A 6,7,21 p. 624 quę tellus colitur, fructu perculta -eturfruetur. 2 (familiariter) uti, conversari(vertrauten) Umgang haben, bei (jemandem) sein (subi. mortui: MLWMLWl. 52. 55. al.): MLWAgius vita Hath. 13 p. 171,8 quanto tempore ea -ifrui et eam videre permitteremur. epic. Hath. 362 translata ... nunc -iturfruitur Domino. MLWRuotg. Brun. 20 p. 20,27 te ... sospite si iucunde et ex integro -itusfruitus fuero (sc. Otto imperator). MLWEpitaph. var. II 41,10 raptus ab hoc nevo iam -iturfruitur archiepiscopus Bruno Domino. MLWLamb. Hersf. annal. a. 1072 p. 134,9 Adalbertus Premensis archiepiscopus ... solus nunc rege -baturfruebatur. al. 3 (libenter, cum gaudio) adesse, interesse (in)(gerne, mit Freude) dabei sein (bei), teilnehmen (an): MLWEpist. Alcuin. 152 p. 247,36 necesse est, ut usque ad nos (sc. Angilbertum abbatem) vestra (sc. Arnonis episcopi) sanctitas declinetur, ut et orationem -atisfruatis (faciatis ci. Jaffé) in Domino in ecclesia sancti Richarii. MLWHraban. hom. II 3 p. 140C abiicere debemus ... omne fermentum peccati, ut -ifrui tantae paschae solemnitatis mereamur. MLWTransl. Conr. Const. 3 p. 444,41b nocens et innocens divino officio fervide -baturfruebatur. 4 florerein hohem Maße haben: MLWHugeb. Wynneb. 7 p. 112,16 simplicitate columbe sic -baturfruebatur, ut eqs. (spectat ad Vulg. Matth. 10,16). 5 remissius i. q. habere, experirihaben, erfahren: MLWWalahfr. Wett. 433 propriis -iturfruitur abbas sine munere poenis. MLWAdalb. Magd. chron. a. 964 p. 174,32 imperator infeliciori, quam speraverat, omine -iturfruitur. MLWDipl. Loth. III. 121h noveritis nostram magestatem ... eius (sc. Petri diaconi) minime -ifrui absentia velle. al. v. et vol. I. p. 650,70. B philos. et theol.: MLWAlbert. M. resurr. 163 p. 345,70sq. de -ifrui et uti; deinde quaeritur de -ifrui et per oppositum debet quaeri de uti eqs. ibid. persaepe. C t. t. iur. (‘Nutznießung, Nießbrauch haben [von], Nutzen ziehen [aus]’): 1 in univ.: MLWChart. Fuld. B 86a p. 159,29 (a. 779) hanc rem incontradictam tenere, -erefruere, possidere. MLWTrad. Corb. 198 ut ipse (comes) ac mater uxorque his rebus in vita sua -renturfruerentur. MLWAnnal. Fuld. Ratisb. a. 886 discordia inter Perangarium cognatum regis, qui Foro Iuliense -iturfruitur, et Liutwardum episcopum oritur. MLWTrad. Patav. 633 p. 235,7 molendinum ... Diethmarus ... tempore vitę suę -iturusfruiturus ... possideat. persaepe.locut. usu (usibus) -ifrui (usufrui): MLWTrad. Frising. 400a p. 342,8 (a. 818) ut ... de omnes res meas in mea reservo potestatem usu -endifruendi nam non alienandi ipsis rebus. 522 p. 447,27 potestate usufruendi. MLWChart. Heinr. Leon. 65 predium quoddam ... fratribus ... perpetuis usibus -endumfruendum ... vendiderunt ministeriales. al.cf. usufruor. 2 absol.: MLWChart. Fuld. B 85 (a. 775) ut ... perenniter -endifruendi in omnibus habeatis potestatem. MLWTrad. Frising. 427 p. 367,2 ut ille (abbas) ... et soror eius ... ad eorum usus et potestatem -rentfruerent. al. II uti, adhiberegebrauchen, benutzen, anwenden: A gener.: MLWCarm. libr. I 5,29 tu (sc. lector), qui -erisfrueris, valeas sine fine, libello. MLWHrotsv. gest. 355 simplicis et tenuis -iturfruitur rex velamine vestis. MLWTract. de chirurg. 340 si qui vulnus putrefactum purificare desiderat, hoc -aturfruatur medicamine: eqs. MLWChart. Lub. I 179 lignis infructibilibus tam ad siccanda retia sua quam ad edificandas casas ... competentibus ... -ifrui debent piscatores. MLWChart. Altenburg. 218 p. 164,28 quia sigillum poprium nobis non est, sigillo domini Timonis ... -imurfruimur (sc. Fridericus de Pollec). al. B publ. et iur.: MLWTrad. Ratisb. 17 p. 21,34 (a. 820/1) libero -arfruar arbitrio. MLWDipl. Conr. I. 16 ut ... iustitia ab eis (antecessoribus) concessa -anturfruantur monasteria. MLWDipl. Heinr. III. 308 p. 419,33 ut in eligendis abbatissis inter se propria electione ... -anturfruantur sorores. MLWTrad. Ratisb. 680 ut ... tali lege utantur mancipia, qua omnes, qui in Nortcowi sunt, -unturfruuntur. al. III fungiausüben: MLWRimb. Anscar. 24 p. 52,7 ut ... praedicationis officio in regno eius (regis) -ifrui valeret. IV fort. confunditur c.: A fovere i. q. pascerehegen, pflegen: MLWCod. Karol. 99 p. 650,26 quanta mihi (sc. papae) inrepti pastoralis officii (fort. add. cura) debet insistere curandas -endasquefruendasque (an leg. fovendasque?) rationales oves. B fieri i. q. crescereentstehen: MLWAntidot. Glasg. p. 156,25 unguentum ... ad omnes dolores, qui ex reumatico humore -itfruit (ni leg. fiunt).
5682 Zeichen · 335 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    fruoAdv.

    Köbler Anfrk. Wörterbuch

    fruo , Adv. nhd. früh ne. early ÜG.: lat. mane MNPsA Hw.: vgl. ahd. fruo Q.: MNPsA (9. Jh.) E.: s. germ. *frōwa-, *frōwa…

  2. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    fruoadv.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +3 Parallelbelege

    fruo adv. , mhd. vruo, nhd. fruh DWb. IV,1,287, früh, frühe; mnd. vro, mnl. vroe. — Graff, III, 655 f. fro: Gl 1,106,9 (…

  3. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    fruoAdv.

    Köbler Mhd. Wörterbuch

    fruo , Adv. Vw.: s. vruo

  4. Latein
    fruo

    Mittellateinisches Wb.

    fruo , -ere. struct. notabiliores: c. gen.: MLW l. 64 . c. dat.: MLW l. 41 . c. acc.: persaepe, e. g. MLW MLW MLW l. 36.…

Verweisungsnetz

32 Knoten, 37 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 6 Wurzel 2 Kompositum 23 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit fruo

22 Bildungen · 22 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

fruo‑ als Erstglied (22 von 22)

fruoberi

EWA

fruo·beri

*fruoberi n. ja-St., nur Gl. 3, 194, 45: ‚früh- reife Traube, praecoqua uva‘. S. beri. – *fruodrûbo*fruo- drûbo m. n-St., nur Gl. 3, 91, 11:…

fruoc

KöblerAhd

fruoc... , . Vw.: s. fruoh...

fruoen

EWA

gifruoenAWB sw. v. I, nur Gl. 4, 206, 5 (11./ 12. Jh.) und wohl 2, 50, 42: ‚früh kommen, zeit- lich vorverlegen, continuare, manicare‘. – Ah…

fruoh(ha)nî

EWA

fruoh(ha)nîAWB f. ī-īn-St., nur nom. sg. in Gl. 1, 195, 37 (R) frohni, froohni: ‚Prahlerei, iactu- ra‘. Nach Splett, Samanunga-Studien 101 l…

fruohanī

KöblerAhd

fruohanī , st. F. (ī) Vw.: s. fruohhanī*

fruoh(ha)nî

AWB

fruoh(ha)nî st. f. ; vgl. ahd. fruohhan- in Eigennamen ; as. frôkni, frêkni adj. ; ae. frécne adj. ; an. frœkn adj. — Graff III, 817. frohni…

fruohhanī

KöblerAhd

fruohhanī , st. F. (ī) nhd. Prahlsucht, Prahlerei, prahlerisches Wesen, freches Wesen, Überheblichkeit ne. boasting (N.) ÜG.: lat. iactantia…

fruomuruwi

KöblerAhd

fruo·muruwi

fruomuruwi , Adj. nhd. frühreif ne. premature ÜG.: lat. praecox Gl Hw.: s. fruo, muruwi* Q.: Gl (12. Jh.) I.: Lsch. lat. praecox? E.: s. fru…

fruonda

AWB

fruonda , fruonta s. phruonta.

fruorîfi

AWB

fruo·rifi

fruorîfi adj. — Graff II, 498. fruo-rifiu: nom. sg. f. Gl 1,679,17 ( M ); fru-rife: Grdf. 18 ( M ); -riph-: dass. -e 583,31 ( M ); nom. pl. …

fruorīfi

KöblerAhd

fruorīfi , Adj. nhd. früh, frühreif, frühzeitig reif, vorzeitig reif ne. early, premature ÜG.: lat. praecox Gl Q.: Gl (11./12. Jh.) I.: Lsch…

fruoten

AWB

fruo·ten

fruoten sw. v. , mhd. vrüeten; mnd. vrôden; vgl. as. frôdon; ae. fródian. — Graff III, 822. fruot-: 1. sg. -o Nb 61,4 [68,28]. Np 48,4; -i N…

fruotheit

AWB

fruot·heit

fruotheit st. f. ; mnd. vrôthê i t; afries. frodhed. — Graff III, 822. fruot-heit: nom. sg. Nb 55,24 [63,16]; acc. sg. S 147,29 ( BB ). NpNp…

fruotî

AWB

fruotî st. f. , mhd. vrüete, vruot; got. frodei. — Graff III, 821. fruat-: dat. sg. -ii S 249,8 ( B ); -i 216,32 ( B ). 231,19 ( B ). 249,15…

fruotlîcho

EWA

fruotenAWB sw. v. I, nur Notker: ‚belehren, un- terweisen, erudire, (part.prät.) prudens‘ (mhd. vrüeten; mndd. vrōden; vgl. as. frōdon; ae. …

fruotlîhho

AWB

fruotlîhho adv. ; mnd. vrôdelĩk(e); an. fróðliga; vgl. mhd. vruotlich. — Graff III, 822. fruat-lihho: Gl 1,287,1 ( Rd, -lih h o Jb ); fruot-…

fruotlīcho

KöblerAhd

fruotlīcho , Adv. Vw.: s. fruotlīhho*

fruotlīhho

KöblerAhd

fruotlīhho , Adv. nhd. reif, verständig, weise, in kluger Weise, kundig, erfahren (Adv.), einsichtig ne. maturely, prudently ÜG.: lat. matur…

fruotī

KöblerAhd

fruotī , st. F. (ī) nhd. Reife, Verstand, Klugheit, Erfahrenheit, Würde, Ehrwürdigkeit, Ernst ne. maturity, intelligence, prudence, dignity …