Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
eitar st. n.
st. n., mhd. eiter, nhd. eiter n. m.; as. ēttar (s. u.), mnd. etter m. n., mnl. etter m.; ae. átor, attor, atter; an. eitr. — Graff I, 158.
eittar: nom. sg. Gl 2,465,53 (2 Hss., davon 1 Hs. eittar). 600,42 (M). O 2,12,65; eitter: dass. Gl 2,600,42 (M). Np 139,4; acc. sg. Gl 2,234,62 (Rc); eittir: nom. sg. 4,164,40 (Sal. c; vgl. Beitr. 73,223,1). 165,29 (Sal. c); acc. sg. 2,480,69. — ettar: acc. sg. Gl 2,586,49 = Wa 100,14 (Düsseld. F. 1, 10./11. Jh.).
eithder: nom. sg. Gl 3,393,2 (Hildeg.).
eitar: acc. sg. Gl 2,432,64 (2 Hss.). I 42,3; eiter: nom. sg. Gl 4,94,55 (Sal. a 1). 109,5 (Sal. a 1). 158,68 (Sal. c). 236,8. S 380,6. Np 13,3. Cant. Deut. 33. Npw 139,4; dat. sg. -]e O 3,1,16. Nb 12,6. 109,17 [13,9. 120,4]; acc. sg. -] S 131,127. 377,8; eitir: nom. sg. Gl 4,94,55 (Sal. a 1, 2 Hss.). Gl L 190. Npw 13,3. Cant. Deut. 33; gen. sg. -]is ebda.; aiter: nom. sg. Gl 3,328,33 (SH f). — eter: nom. sg. Gl 3,53,36 (clm 27 329, 14. Jh.).
Mit prothetischem h: heitar: acc. pl. H 3,5,4. — Zur Vereinfachung der Geminate nach langem Vokal vgl. Braune, Ahd. Gr.12 §§ 92. 96 Anm. 4. 1) Gift, Giftstoff: a) allgem.: eitar [nam sanguis in culpam calens minus ministrat virium, si fervor effetus malis elumbe] virus [contrahat, Prud., P. Laur. (II) 216] Gl 2,432,64. 480,69. 586,49 = Wa 100,14; — bildl. für das vergiftende u. zersetzende Böse: eitter [serpit enim eorum (der Sektierer) venenatus sermo sicut ulcus in gregibus et occultis verborum morsibus incautis letale] virus [infundit, Ruf., Hist. eccl. II, 1,12 p. 109,7] 600,42. innan dhiu dheodun chiuuon uuarun iuhuuanne eitar predigon dum gentes quae solebant venena praedicare aliquando I 42,3. kalauba hizzu strede notnunfti heitar ni uuizzi fides calore ferveat, fraudis venena nesciat H 3,5,4, tie (scaenicae meretriculae) imo (dem Kranken) sin sêr nieht ein neheillent . nube ioh mêront . mit suozemo eitere iro uuorto verum insuper alerent dulcibus venenis [vgl. venenis: carminibus, Rem.] Nb 12,6 [13,9]. ah taz arbeitsamo geuallena loz . sose suert eitere gespirre uuirt . taz chit . so ubel uuiht keuualtig uuirdet heu gravem sortem . quotiens iniquus gladius additur saevo veneno 109,17 [120,4]; b) Schlangengift: so siu (die Natter) uuile drinkan, so uzspiget siu zerest daz eiter quando pergit ad bibendum, evomit omne prius venenum suum S 131,127. also fol ist ira (der Juden) giuuizida dera ubile, so die trachon unde aspides sint eitiris Npw Cant. Deut. 33 (Np veneni); — bildl.: eitir [(die bösen Menschen) acuerunt linguas suas sicut serpentis:] venenum [aspidum sub labiis eorum, Ps. 139,4] Gl L 190. so Moyses ju zi thiu gifiang, thaz er thia natarun irhiang in theru wuasti ...; then eittar thar bifiangi, thaz er thara giangi, in thes tothes gahi thara zi iru sahi O 2,12,65. mit iro gechose muzton sie (die Juden). Eiter dero aspidum ist under iro lefsen . uuanda sie precepta legis neuuellen gehoren venenum aspidum sub labiis eorum NpNpw 13,3, ähnl. 139,4 (venenum). iro (der Juden) uuin ist calla draconum . unde ungenistig eiter aspidum fel draconum vinum eorum et venenum aspidum insanabile Cant. Deut. 33; c) Giftstoff einer Wurzel: eitter [quia ad dulcem fructum non proficit quae per] virus [pestiferae radicis amarescit, Greg., Cura 3,21 p. 67] Gl 2,234,62. 2) vergiftetes und sich zersetzendes Blut, Eiter; eiternde Wunde (?): eittar [mox omnis] sanies [deserit et dolor, ceu nullo laceram vulnere dexteram, siccatusque perit vipereus liquor, Prud., Symm. I, Praef. 40] Gl 2,465,53. eitir sanies 4, 94,55 (2 Hss., 1 weitere Hs. gunt eiter). gunt ł eiter sanies 158,68. pus .i. eiter inde purulentus hec pustula .i. ruf 236,8. Christ wart hien erden wnt ... iz neblovtete noch nesvar noch nechein eiter nebar S 377,8. eiter bistu, zegan soltu 380,6; hierher wohl auch: wasersuht eter roz hydropis virus fleuma Gl 3,53,36 (Versus de membris humanis); — bildl.: er (Christus) mih ouh hiar gireine, fon eitere joh fon wunton: fon minen suaren sunton O 3,1,16. 3) Glossenwort: aiter hoc virus indeclinabile Gl 3,328,33. eithder razil venenum 393,2. virus 4,109,5. venenum 164,40. virus eittir .t. fel uenenum uiri gunt .t. 165,29.
Abl. eitarhaft, eiterîg, eitarlîh; eitarôn.