Eintrag · Lex. musicum Latinum
asper
asper -a, -um 1. rauh, scharf, hart 2. mißtönend, dissonant — 1. harsh, sharp, hard 2. dissonant 1 rauh, scharf, hart (als Klangqualität) — harsh, sharp, hard (with reference to quality of sound) [syn.: durus, raucus, incitatus, iniucundus; opp.: lascivus, levis] a den Klang von Singstimme und Instrument betreffend — with reference to the sound of the voice or an instrument [s.IV] LmLMacrob. 2, 1, 5: Sed is sonus, qui ex qualicumque aeris ictu nascitur, aut dulce quiddam in aures et musicum defert, []aut ineptum et asperum personat. [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 20, 13: Aspera vox est rauca, et quae dispergitur per minutos et indissimiles pulsus (inde LmLAurelian. 5, 22. LmLHier. Mor. 4 p. 18, 9. LmLWalt. Odingt. 2, 10, 23. LmLIac. Leod. spec. 1, 26, 19: Soni asperi sunt, qui disperguntur ... LmLFr. Gafur. extr. 6, 9, 7). [s.XIII-XIV] LmLWalt. Odingt. 2, 10, 27: In aspera (sc. voce) vero et consonum auditum offendit. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 2, 137: cum folles aerem sonitum per canas facturum eodem vigore per longiores impellunt et breviores, per ampliores et artiores, quietum magis et gravem sonum longiores et ampliores, contra magis asperum et acutum breviores et artiores. al. LmLIoh. Hoth. exc. p. 29. LmLMich. Keinsp. 3, 45: Graves dicuntur, gravem enim et asperum habent sonum. b für Transpositionsskalen und Tonarten — with reference to the Greek and medieval modes [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 180, 29: si vel per lasciviores modos inverecundum aliquid, vel per asperiores ferox atque immane mentibus illabatur (ad loc.: LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 287: ‚per asperiores‘ [ut] per Phrigium [modum].) (inde LmLHier. Mor. 8 p. 37, 3. LmLGuill. Pod. 4, 19). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 219: ‚incitatioribus‘ (sc. modis) asperis. LmLGloss. Boeth. mus. 1 ,1, 231: ‚lydius modus‘ asper. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 287: ‚per asperiores‘ [ut] per Phrigium [modum] [s.IX-X] LmLReg. Prum. 5, 67: durior atque ferocior mens vel asperioribus (sc. modis) gaudet, vel asperioribus incitatur (sim. LmLCompil. Paris. II p. 77. LmLIac. Leod. spec. 1, 3, 10. LmLUgol. Urb. 1, 47, 21; cf. Boeth. mus. 1, 1 p. 180, 14). [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 109: qui asperiores sunt, asperioribus utuntur modis; qui mansueti mediocribus, qui vero lascivi mollibus et iocundis (sim. LmLCompil. Paris. II p. 78; cf. Boeth. mus. 1, 1 p. 181, 5). [s.XIII-XIV] LmLWalt. Odingt. 3, 9, 2:lascivus animus lascivioribus delectatur modis, asperior autem mens asperioribus seu incitatioribus (ed.: asperior, seu incitatoribus) emollitur modis. LmLQuat. princ. 1, 11 p. 204a. [s.XV] LmLFr. Gafur. pract. 3, 15: Quum vero verba indignationem et increpationem dicunt, asperos decet sonos et duriores emittere, quod tertio ac septimo tono plerumque solitum est ascribi. c für Tongeschlechter — with reference to the melodic genera [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 445: chromaticum genus, i. molle, colorabile; phrigium (?), i. durum et asperum; enarmonicum, i. temperamentum ab utroque. [s.XIV] LmLIoh. Mur. spec. 2, 83: non dubito, dura et aspera iniucundaque esset illa musica istorum duorum modorum (sc. chromatici et enarmonici). LmLQuat. princ. 2, 15 p. 214a: genus vero enarmonicum, quod est nimis durum et asperum (sim. LmLAnon. Ellsworth 5 p. 232. LmLOrig. et eff. 3, 2). LmLQuat. princ. 2, 15 p. 214b: ut pueri et homines in diatonica musica informentur, quae modesta est ... quia medium est inter nimis lascivos et nimis asperos sonos (sim. LmLAnon. Ellsworth 5 p. 232. LmLOrig. et eff. 3, 4). [s.XV] LmLOrig. et eff. 22, 3: genus enarmonicum transit de duro ad asperius. LmLUgol. Urb. 5, 41, 8: Diatonicum quidem primum melorum genus durius aliquanto et naturalius est, cuius cantilena duras asperasque tenet melodias. LmLUgol. Urb. 5, 45, 24: Vox enim humana ea duo genera (sc. chromaticum et enarmonicum) non concordat ... tametsi ii instrumentorum exercitio utebantur, id est, dura, aspera et iniucunda erant. LmLGeorg. Ans. 2, 15: Cantus hic (sc. diatonicus) est visus asper nimis. LmLFr. Gafur. pract. 3, 13: diatonici generis asperioris. d für Melodien — with reference to melodies [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 613: aspera vel dulcia carmina. [s.XIII] LmLHier. Mor. 24 p. 179, 5: cum cantus tonorum non implens vel transgrediens limina ex asperioribus modis, puta ex unisono usque etiam ad XX notas pluries []ingeminato, similiter et ex ditono, ex diatesseron ... et ex diapason conficitur. [s.XIV] LmLTrad. Holl. I p. 161: totius cantus dulcis et aspera modulatio. al. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 1, 76: cantus asper et incomptus. e für Intervallspecies — with reference to species of intervals [s.IX-X] LmLMod. Ecce modorum 7: Diatesseron, quae in fine habet semitonium, asperior est, quae in medio, levior est. [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 4, 3: in secunda et tertia specie diapente, ubi tres toni semitonium praecedunt vel sequuntur, durior et asperior est fragor consonantiae. ibid. al. f zur Charakterisierung des C quadratum — with reference to the character of C quadratum [s.XIII] LmLMus. man. 22, 10: Nota vero tonum resonans, scilicet mi, quia sonum durum facit et asperum, litterae suae quidem sicut prius sed ad differentiam ⋅b⋅ mollis taliter quadratae ⋅C⋅ congrue supponitur. al. LmLHier. Mor. 12 p. 50, 22: inter VI voces, ex quibus scilicet constat quilibet cantus, duae in sono sunt signanter sibi oppositae, una videlicet, quae dura et aspera in sui pronuntiatione est, scilicet mi, alia vero, quae molliter pronuntiatur, scilicet fa. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 4, 158: nam si finis cantaretur per ⋅C⋅ quadrum, non esset eadem consequentia cum repetenda, que per ⋅b⋅ rotundum necessario modulatur, sed duricia aspera et iniocunda (inde LmLBonav. Brix. 15, 97). [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 162, 12: Nam ubi in protho, deutero, et cetera, ⋅C⋅ duro mediante iniucunda vel aspera neumarum series ordinatur. LmLTrad. Holl. III 2 p. 20. LmLIoh. Tinct. exp. 5, 5: mi durum, id est asperum. al. LmLIoh. Hoth. exc. p. 38. LmLAdam Fuld. 2, 2. LmLFr. Gafur. theor. 5, 6. LmLFr. Gafur. pract. 1, 4. LmLSzydlov. 3 p. 16. g als alternative Bezeichnung für das ‚hexachordum durum‘ — as alternative term for the hexachordum durum [s.XIV] LmLTrad. Holl. I p. 169: Claves enim litterae vocum dicuntur, quia per eas cantus et proprietates vocum, quae trina vocum determinatione dicuntur, asperarum videlicet, mollium et mediocrum, velut quadam clave ferrea reserantur. LmLTrad. Holl. I p. 170: Cantus autem est modulatio vocis naturalis vel instrumentalis regulis artis musicae coartata. Et iuxta triplicem soni proprietatem in triplici differentia reperitur, videlicet durus sive asper, naturalis sive planus et mollis sive dulcis cantus (sim. LmLTrad. Holl. III 2 p. 20. LmLSzydlov. 3 p. 16). [s.XV] LmLMich. Keinsp. 5, 10: ⋅♮⋅mi. ⋅♮⋅ clavis et insignitiva, mi vox est tertia asperi primi. al. 2 mißtönend, dissonant (bei Intervallen) — dissonant (with reference to intervals) [syn.: iniucundus, dissonus] [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 8 p. 195, 9: Dissonantia vero est duorum sonorum sibimet permixtorum ad aurem veniens aspera atque iniucunda percussio (inde LmLReg. Prum. 8, 5. LmLAnon. Bernh. 2, 63. LmLTon. Gratianop. p. 49. LmLTon. Vatic. 12, 1 p. 190. LmLIoh. Aegid. 11, 8. LmLHier. Mor. 15 p. 63, 12. LmLMarch. luc. 5, 2, 2. LmLIac. Leod. spec. 2, 7, 1. LmLQuat. princ. 1, 12 p. 204b. LmLAnon. Michaelb. II p. 48. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 63 p. 218, 5. LmLUgol. Urb. 2, 3, 21. Fr. Gafur. 7, 2, 1. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 63. LmLNicol. Burt. 1, 9, 58. LmLDiff. mus. 41. LmLFr. Gafur. theor. 2, 3. LmLGuill. Pod. 1, 6. LmLAnon. La Fage III p. 243). [s.XIV] LmLMarch. luc. 5, 2, 6: ut dicit Ysidorus: „dyaphonie sunt voces discrepantes sive dissone“, in quibus non est iocundus sed asperus sonus (inde LmLFr. Gafur. extr. 7, 2, 3). LmLIac. Leod. spec. 2, 7, 6-9. al. LmLGen. disc. Postquam 36: quando unus cantus ascendit, alter descendat et non se inveniant in dissonancia in pluri quam in uno tempore, quia nimis foret asperum in auditu. [s.XV] LmLNicol. Cap. p. 311: Dissonantia est dura collisio et aspera vocis permixtio. LmLUgol. Urb. 1, 26, 2: tritonus, qui nullius consonantiae dicitur esse causa nec propinqua nec remota eo, quod propter eius asperam duritiem in nulla cadit consonantiae coniunctione (inde LmLFr. Gafur. extr. []7, 8, 1). al. LmLGeorg. Ans. 2, 13: voces inflexione ad asperas aliquando et ad melos et mediocres qualitate. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 17, 4: diapente tamen ac diapente supra diapason et diapente supra bisdiapason non tam asperae per huiusmodi semitonia chromatica discordant ut caeterae. LmLIoh. Hoth. exc. p. 47. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1: Est enim adiunctum hoc sinemenon tetracordum et cum corda mese ligatum ad demulcendam tritoni duriciem, cuius dissonum asperumque modulamen ars abicit. al. LmLCompend. mus. 34. LmLContr. Volens igitur p. 382: Et dissonantia est diversorum sonorum pronuntiatio dans vel reddens sonum asperum et iniucundum auditui humano.adv.