Eintrag · Mittellateinisches Wb.
ante
ante MLWadv. et MLWpraep. MLWscript. -em: p. 688,14. MLWmetr. antē: MLWCand. Fuld. Eigil. II 12,26. postponitur vel interponitur: p. 688,63sq. 689,11sq. MLWstruct.: MLWc. MLWabl. (fere MLWs. VI./VIII.): p. 688,39sqq. 53sqq. 58.60.67. p. 689,4. adde MLWTrad. Frising. 653 (a. 842). MLWChron. Salern. 23.24. saepe. MLWc. gen. (per ellipsin): p. 688,61; cf. p. 688,44. I adv.: A de loco: 1 de positione MLWi. q. in fronte — vorn, voran, davor: MLWAldh. ad Acirc. 76,6 (de bulla aquatica) -eante catervatim per lymphas duco cohortes. MLWWalahfr. Wett. 121 -eante superna videt, retro terrena (MLWGerh. August. Udalr. I 5 p. 393,48 -eante et r., ad dexteram et ad laevam. MLWChart. Altenberg.231 iacent ille mansiones -eante et r., subtus et superius. saepe). MLWMirac. Genes. Hier. 14 dum aliquantisper -eante prostratus iacuisset. MLWChart. Rhen. inf. II 220 p. 114,2 ea, que Colonie in domibus ... sunt -eante edificata, que vulgariter dicuntur vorgezimbere. MLWAlbert. M. veget. 4,40 in habitis -eante libris. MLWChart. Wetzlar. I 241 in domibus vestris vel -eante. MLWal. sensu MLWsubst. MLWi. q. pars anterior — Vorderseite: MLWAlbert. M. animal. 6,40 membra ... convertuntur ad -eante et non ad dorsum (2,41 MLWopp. ad posterius). 2 de motu MLWi. q. prorsus — nach vorn, vorwärts:MLW Heinr. August. planct. 810 corpore septimodus variabitur undique motus: -eante, retro, sursum, girans, hinc, inde, deorsum (MLWUdalsc. Conr. 6. MLWal.). sub conspectum — vor Augen: MLWCantat. Argent. 8 p. 8,20 -eante venire iube, quo possim singula scire. sensu subst. MLWi. q. inclinatio in orientem versa — Verbeugung nach Osten (cf. MLWWilh. Hirs. const. 1,4 p. 939D quam inclinationem nos per usum -eante et retro appellamus, quae contra orientem incipit et finit contra occidentem): MLWWilh. Hirs. const. 1,31 p. 964A -eante et retro non facit. 2,24 p. 1075A in agendo -eante et retro. MLWLiber ordin. Rhenaug. p. 63,11 absque -eante et retro exeunt. MLWibid. MLWal. (v. MLWind.). B de tempore: [] 1 strictius MLWi. q. prius, antea — früher, zuvor: a gener.: MLWConc. Karol. 15A,2 -eante ... aut postea (cf. MLWThietm. chron. 4,18 numquam ... -eante nec post). MLWWillib. Bonif. 5 p. 23,6 olim -eante. MLWTrad. Frising. 200g in -eante acta traditio (547e). MLWLiutg. Greg. 15 p. 79,13 -eante ... nunc. MLWPoeta Saxo 421 diu ... -eante. persaepe. pendet ab MLWadi., MLWsubst.: MLWAgius epic. Hath. 616 -eante potens. MLWRegino chron. MLWa. 896 retro -eante seculis. MLWRuotg. Brun. 19MLWmed. dux paulo -eante fortissimus. MLWal. MLWabund.: MLWAldh. virg. II 402 hunc Gabrihel ... praedixerat -eante. MLWHeito Wett. 10 praescitum -eante non fuerat. MLWHraban. epist. 8 p. 394,3 nominibus -eante in pagina prenotatis. MLWConsuet. Eins. 10 p. 78,3 pridie -eante. saepe. b in correlatione: seq. quam (interdum in tmesi MLWi. q. priusquam — bevor): MLWAntidot. Glasg. p. 112,12 dabis pocionem -emantem quam luceat. MLWForm. Dion. 1 p. 494,35 Maria Magdalena prima post resurrectionem -eante quam (anteque 2) nullus apostolorum ... Dominum meruit videre. MLWWalahfr. carm. 38,35 non -eante ... requiem ... habuit, quam ... coegit. MLWAgius comput.3,4,4 lunam non -eante suum cyclum peragrare, quam ... compleverit. MLWWalth. Spir. Christoph. II 5,35 puellaris animi concordia ..., -eante diabolico quam ferret tuscula templo, ... impulit ... magistrum. MLWDipl. Otton. III. 146 si ... soror nostra -eante quam nos ... carnis iter arripiat. MLWOtto Frising. gest. 2,19 p. 121,22 -eante vero quam abinde castra moverentur, ... rex ... disponit. MLWAlbert. Stad. annal. p. 285,8 surrexit regnum Scitarum lx annis -eante quam Assiriorum. saepe. MLWseq. quod: MLWLex Sal. Merov. 24,6 -eante quod nomen habeat infans. MLWChron. Ven. Alt. p. 140,10 -eante quod quartum annum expletum esset. 2 latius MLWi. q. potius — eher, lieber: a gener.: MLWWett. Gall. 28 p. 273,4 lingua fatigata videtur mihi -eante deficere. MLWVita Corb. 18 -eante se esse moriturum. b in correlatione seq. quam: MLWWett. Gall. 41 p. 280,15 dies ... ei -eante quam sermo cessabit. MLWHraban. carm. 6,19 -eante solum terrae caelique volubile cyclum praetereant, vester quam quoque cesset amor. MLWRod. Glab. hist. 4,5MLWin. hos ... ita maculaverat heretica pravitas, ut -eante erat illis crudeli morte finiri quam MLWeqs. MLWWipo gest. 6 p. 28,2 -eante me desererent vires quam materies. saepe. II MLWpraep. MLWi. q. πρό — vor: A de loco (sive de positione sive de motu): 1 strictius: MLWChron. Fred. 4,48 quod ... -eante Chunis precederint. MLWLex Baiuv. 4,12 si -eante cubitum transpunxerit brachium (MLWopp. supra cubitum). MLWArbeo Corb. 43 cum ... vasculum ... -eante ... deposuissent altari. MLWLiutg. Greg. 15 p. 79,24 iussit se -eante oratorium ... portari. MLWChron. Noval. 2,2 p. 83,29 -eante cenobii tantum, quantum potest hictus iaci sagitte, erat ecclesia. Conr. Hirs. didasc. 995 dicitur ... prologus et -eante rem et preter rem MLWeqs. MLWHerbord. Ott. 2,1 p. 725,22 Pomerania ... -eante se ..., id est versus aridam, ... fines respicit Ungariae. persaepe. in MLWnom. propr.: MLWTrad. Ratisb. 854 (c. 1149/60) Gozwinus -eante urbem. MLWOtto Sanblas. chron. 20 p. 25,17 (de ecclesiis) ad Sanctam Mariam -eante Sanctum Petrum. MLWChart. Eberb. 399 p. 164,8 Desiderium dictum -eante portam ecclesiae. MLWal. 2 latius: a coram, ad — angesichts, zu: MLWForm. Senon. I 7 veniens homo ... -eante bonis hominibus. MLWSteph. Edd. Wilfr. 2 -eante regalibus conspectibus ... stare (cf. MLWRhythm. 34,13,3 saeculi -eante oculis. MLWWalahfr. carm. 24,19 visa libri series coram ... -eante meos vultus. MLWHraban. carm. 39,8,2,6 posita -eante obtutus crimina. saepe). MLWRhythm. 40,14,3 accepit legem Moyses -eante Domino. MLWLex Baiuv. 2,4 coram duce ... vel -eante comitem suum. MLWTrad. Frising. 51 cum eadem Mariam iusti ante iudicis tribunali communicet causam (cf. 95 -eante districti ... iudicis reddat rationem). MLWAmalar. ord. antiph. 58,2 puer esse -eante Albinum ... magistrum. MLWPass. Quint. 168 (MLWMGPoet. IV p. 983) Quintinus eum quamvis ... sisteret -eante. MLWRimb. Anscar. 9 p. 31,24 -eante praesentiam caesaris adductus. MLWChart. Heist. 144 p. 227,24 res ... libere deduci valeant -eante castrum. persaepe. MLWabund. (cf. MLWl. 56): Annal. Bar. MLWa. 1042 (MLWMGScript. V p. 56a) -eante coram Materialis oculis. b prae — an: MLWVita Mathild. II 16 p. 294,25 -eante se gessit parum auri. B de tempore: 1 strictius: MLWForm. Marculfi2,35 -eante os annos 〈aut〉 -eante anno. MLWDipl. Merov. I 60 p. 54,4 -eante dies (cf. MLWOtto Frising. gest. 1,48 p. 67,34 noviter ... -eante hos dies). MLWWillib. Bonif. 3 p. 12,24 documentum non [] .. -eante tempus arripuit (cf. MLWRuotg. Brun. 13 sedem ... -eante tempora preparatam). 4 p. 15,17 secreta ... -eante ea (antea MLWvar. l.) abscondita. Anso Ursmar. 1 (MGMer. VI p. 454,20) -eante nativitate et postea (cf. MLWThietm. chron. 1,2 -eante Christi incarnationem vel post. MLWBerth. [?] annal. praef. p. 267,24 -eante et post clericatum susceptum). MLWTrad. Frising. 435c -eante hoc trium dierum. MLWLiutg. Greg. 6 -eante magistrum migraverunt a seculo. MLWWalahfr. imag. Tetr. 93 -eante bonum non esse malum. MLWThegan. Ludow. 7 in ultimo -eante obitus sui diem. MLWRimb. Anscar. 25 p. 55,27 -eante profectionem illam longe. MLWPoeta Saxo 5,599 die quinta ... -eante kalendas. MLWVita Liutb. 32 miserabilem -eante partum. MLWWiduk. gest. 2,31 modicum -eante pascha. 3,49 intra ducentos annos -eante eum. persaepe. MLWabund. (cf. p. 688,11): MLWAntidot. Glasg. p. 144,16 habsenti flores maturas -eante pridie collectas (p. 114,2. 144,43; cf. MLWSvennung, Wortstud. p. 65). MLWHugeb. Willib. praef. p. 87,23 pridie -eante solstitia. per inversionem quandam: MLWEpist. var. II 5,8 signum, quod pulsare solet -eante unam horam vespere (i. una hora ante vesperem). MLWseq. quam: MLWIonas Bob. Columb. 2,10 p. 254,20 -eante triginta dierum circulo, quam vertentis anni meta compleretur, ... interiit. MLWHrotsv. prim. 561. MLWWipo gest. 8 p. 30.35 Adalbero -eante tres menses, quam rex veriret, migravit a seculo. 2 latius MLWi. q. intra — innerhalb: MLWLex Sal. Merov. 46,3 -eante duodecim menses. MLWLex Alam. 17 -eante (om. 1) tres annos liberam potestatem habeat. MLWThietm. chron. 7,2 p. 398,22sq. ut -eante xxv annos diaconus, presbiter ... -eante xxx annos nequaquam ordinetur. C de praestantia: MLWRhythm. 99,1 -eante omnes artes inventa est littera melior (cf. MLWWalahfr. carm. 76,47 Spira, mihi -eante alias quondam dispectior urbes). MLWArbeo Emm. 2 -eante omnia ... desudabat (MLWThangm. Bernw. 27 p. 771,4. saepe). MLWWett. Gall. 10 cum -eante alios ... polleret. MLWEpist. Worm. I 67 p. 113,6 vos inprimis et -eante primo. saepe. D de causa: MLWRhythm. 23,9,3 tremunt sancti -eante tanta maiestate Iesu Christi. MLWRegino chron. MLWa. 874 p. 107,35 veluti herba pratorum recisa -eante acumen falcis cadit. E de pretio MLWi. q. pro — für: MLWChart. scrin. Col. A II 1 p. 40,30 (c. 1190/1202) alteram partem eiusdem domus habent in vadio -eante (theod. ‘vor, für’ cft. MLWed.) octo marc. et iii sol. (p. 204,31). MLWcompos.: abante(a), adante(a), deante(a), exante, inante(a). — antea, ante(a)quam, antehac. Prinz