lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

zoum

ahd. bis mhd. · 5 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

Lexer
Anchors
6 in 5 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
40
Verweise raus
17

Eintrag · Mhd. Handwörterbuch (Lexer)

zoum stm.

Bd. 3, Sp. 1158
zoum stm. (BMZ zôm MWVQVZDiem. 192,4. MWVQVZEilh. L. 788. MWVQVZNetz 3676. 8290. 97. zâm, pl. zême MWVQVZMone z. 1,187 (15. jh.) —: zaum, zügel, frenum, habena, lorum (zoum zaum, zôm, zâme) MWVQVZDfg. 247a. 272a. 336a. eig. u. bildl. allgem. (er lêrte in bî dem zoume daʒ ors ze rehte kêren MWVQVZTroj. 6256. dem wilden voln ein z. an legen MWVQVZib. 15076. der herzoge wart ûʒ mit sîme zoume gefüeret zeinem boume MWVQVZTurn. B. 828. den helt von Sahsen in den z. gevangen het ein ritter MWVQVZib. 896. des sult ir niht gâhen mit der iuwern hant nâch dem Witegen zoume MWVQVZBit. 8549. daʒ ros bî dem zoume vâhen MWVQVZRenn. 13893. mit dem zôme he sîn ros bevîng MWVQVZEilh. L. 788. ob er mir wider gewinne mîn zoum, den ich hân verlorn MWVQVZKrone 12691, vgl. 12710. 903. 13679. 709. sînen z. begunde er sweifen und umb die hant stricken MWVQVZib. 6366. der küneginne z. er nam MWVQVZTürl. Wh. 103b. 127b. der bâroch hieʒ ûf sînen z. tûsent ritter warten unt sîn nemen goum MWVQVZLoh. 4564. dô wanden sie mit mir mit einem zoume MWVQVZib. 4733. und nam die widerkêre nâch des zoumes lêre MWVQVZApoll. 19934. si hafte mit dem zoume ir pfert zeinem aste MWVQVZDan. 1105. den z. ûf ziehen MWVQVZPass. 241,53. den z. er rûrte mit sîner wîʒen hende MWVQVZAlbr. 18,72. auf sein selbs zaum aus ziehen, auf eigene kosten MWVQVZChr. 2. 47,10. einem den z. an den hals des pferdes werfen, ihn frei lassen MWVQVZib. 3. 44,1. du hâst in mînen munt gestricket dînen z. MWVQVZMsh. 2,233b. manic edele jugent gît liehten schîn und zamet an schanden zoume MWVQVZib. 3,20a. so enpfellet im êwiger êren z. MWVQVZRenn. 5041. sô grîft er spât nâch sælden zoume MWVQVZib. 6482. kunst hât mit allen sünden phliht, zieht ir den z. der meister niht MWVQVZib. 17637. pl. wie die zoume klungin, dô die vrouwen drungin ûʒ der burc inwiderstrît! MWVQVZRoth. R. 4608. er hieʒ die zoume holn MWVQVZAlbr. 2,26. ob Eolus mîn vater nimt den winden die zoume von ir houbet MWVQVZib. 25,141. von ir zeumen was dâ klanc MWVQVZLieht. 465,17. muotwillen muoʒ man wider ziehen mit krumben zöumen und mit sporn MWVQVZRenn. 3873. mich fuorte an sînen zöumen Unheil unmâʒen starke MWVQVZEngelh. 5502); wurfriemen MWVQVZWack. 397b; z. an einer winden: welicher dann das windenseil ein zeucht, oder sô man den zaum nider leget und die winden ab will heben, der hinauf steiget, dem gibt man zwên pfenning MWVQVZTuch. 45,21. — vgl. MWVQVZDief. 2,672. MWVQVZFick2 752 u. zouwen. )
2225 Zeichen · 109 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    zoumst. M. (a)

    Köbler Ahd. Wörterbuch

    zoum , st. M. (a) nhd. Zaum, Zügel, Strick (M.) (1), Schnur (F.) (1), Riemen (M.) (1) ne. bridle (N.), rope (N.) ÜG.: la…

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    zoumstm.

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +4 Parallelbelege

    zoum stm. zaum, zügel. eher hierher als zu ziehen. Graff 5,624. plur. zöume troj. s. 165. c. 213. d. ; gewöhnlicher zoum…

Verweisungsnetz

45 Knoten, 49 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Hub 1 Wurzel 2 Kompositum 37 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit zoum

27 Bildungen · 21 Erstglied · 3 Zweitglied · 3 Ableitungen

zoum‑ als Erstglied (21 von 21)

zoumdiep

Lexer

zoum·diep

zoum-diep stm. zaumdieb Brand. 608. 704. vgl. 500 ff.

zoumelîn

Lexer

zoum·elin

zoumelîn stn. BMZ kleiner, schlechter zaum Krone 19941 ;

zoumelīn

KöblerMhd

zoum·e·līn

zoumelīn , st. N. nhd. „Zäumlein“, kleiner schlechter Zaum Q.: Krone (um 1230) E.: ahd. zoumilīn* 1, zoumilī*, st. N. (a), „Zäumlein“, Schnu…

zoumen

Lexer

zöumen , zoumen swv. BMZ tr. den zaum anlegen, zäumen. ein pfert z. Parz. 274,3. Renn. 14429. Swsp. 185,16 var. er zöumt si als ein wildeʒ r…

zoumer

Lexer

zoumer stm. zaummacher Anz. 3,274.

zoumgetülle

KöblerMhd

zoum·getülle

zoumgetülle , st. N. nhd. „Zaumgetülle“, eine Zaumbefestigung? Q.: KgvOdenw (Mitte 14. Jh.) E.: s. zoum, getülle W.: nhd. DW- L.: MHDBDB (zo…

zoumhaft

Lexer

zoum·haft

zoum-haft stf. BMZ fesselung vermittelst eines zaumes Lit. Erinn. (782 u. anm. ). Lanz.

zoumilī

KöblerAhd

zoumilī , st. N. (a) Vw.: s. zoumilīn*

zoumilīn

KöblerAhd

zoumilīn , st. N. (a) nhd. „Zäumlein“, Schnur (F.) (1), Riemen (M.) (1) ne. small bridle ÜG.: lat. funiculus Gl Q.: Gl (12. Jh.) I.: Lüs. la…

zoumlegære

KöblerMhd

zoumlegære , st. M. nhd. „Zaumleger“, Verfertiger von Zaumzeug Q.: Schachzb (1375-1400) (FB zoumleger) E.: s. zoum, leger W.: nhd. DW- L.: F…

zoummachære

KöblerMhd

zoummachære , st. M. nhd. Zaummacher, Verfertiger von Zäumen ÜG.: mlat. lorifex Voc Hw.: vgl. mnl. toommaker, mnd. tōmmākære* Q.: Voc, Weins…

zoumvlehtære

KöblerMhd

zoum·vlehtære

zoumvlehtære , st. M. nhd. Zaumflechter, Zaumzeugmacher ÜG.: mlat. frenefactor VocOpt Q.: VocOpt (1328/1329) I.: Lüt. mlat. frenefactor? E.:…

zoumvüerer

KöblerMhd

zoumvüerer , st. M. Vw.: s. zoumvüerære*

zoumvüerære

KöblerMhd

zoumvüerære , st. M. nhd. „Zaumführer“ E.: s. zöumen, vüerære W.: nhd. DW- L.: Lexer 338c (zoumvüerer), LexerHW 3, 1160 (zoumvüerer), Beneck…

zoumære

KöblerMhd

zoumære , st. M. nhd. „Zaumer“, Zaummacher Vw.: s. ūz- Hw.: s. zöumære Q.: Cranc (1347-1359) (FB zoumer) E.: s. zoum W.: nhd. DW- L.: Lexer …

zoum als Zweitglied (3 von 3)

johzoum?

KöblerAhd

*johzoum? , st. M. (a) Hw.: vgl. as. juktām*

roszoum

Lexer

ros·zoum

ros-zoum stm. BMZ ephippium, ross zoun Dfg. 206 a .

Ableitungen von zoum (3 von 3)

gezoume

Lexer

ge-zoume , ge-zöume stn. BMZ coll. zu zoum, gezäume, zaumwerk Lanz. Troj. (34499).

gezoumen

KöblerMhd

gezoumen , sw. V. Vw.: s. gezöumen

zoume

BMZ

zoume swv. 1. lege dem pferde den zaum an. frenare zewmen Diefenb. gl. 131. ein schœne pfert gesatelt unt gezoumet Parz. 274,3. bildl. gezou…