tonus

tonus -i m. (τόνος) I. Ganzton II. Ton, Tonstufe, Tongebung, Betonung III. ? Weise, Melodie IV. Tonart V. Grundton VI. Bezeichnung für einen Abschnitt oder eine Zäsur VII. Bezeichnung für ein spezifisches Gesangsrepertoire VIII. Bezeichnung für die Differenzen („Saeculorum amen“-Formeln) in der Psalmodie IX. Bezeichnung für eine Kennmelodie einer Kirchentonart X. Bezeichnung für den Halbton — I. tone II. tone‚ pitch, production of sound, accent III. ? air, melody IV. mode V. fundamental pitch VI. term that designates a segment or a caesura VII. term for a specific repertoire of chant VIII. term for the differences (‘saeculorum amen’ formulas) in psalmody IX. term for a characteristic melody of a mode X. term for the semitone I Ganzton — tone A Definition [s.V] LmLMart. Cap. 9, 930: Verum tonus est spatium cum legitima quantitate, qui ex duobus sonis diversis inter se invicem continetur (inde LmLGloss. Mart. Cap. 11/7, 2-4. LmLAnon. Bernh. 1, 35. LmLLect. Guid. p. 44. LmLAnon. Emmeram. 4 p. 264, 2. LmLIac. Leod. spec. 2, 38, 1. LmLPs.-Mur. interv. p. 310a). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 16, 57: Est enim sesquioctava proportio tonus, i. legitimum spatium inter chordam et chordam. [s.IX] LmLRemig. Aut. 495, 4: Inter tonum et sonum hoc distat, quia tonus est percussio duarum chordarum vel duae voces diverse inter se sonantes; sonus vero in una chorda fit, estque vox aliqua uniformiter vel aequaliter procedens (sim. LmLGloss. Mart. Cap. 931/357, 11. LmLGloss. Mart. Cap. 939/361, 11. ad loc.: LmLIoh. Cicon. mus. 1, 22 p. 100, 1). LmLMus. ench. 9, 7: Tonus est spacii legitima magnitudo a sono in sonum. Hocque spacium musicorum sonorum, quia in sesquioctava proportione est, Greco nomine dicitur epogdous (sim. LmLInch. Uchub. 5. LmLInterv. Diapason p. 59. LmLMarch. luc. 2, 1, 3. LmLComm. Boeth. II p. 182, 7. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 22 p. 98, 10. LmLProsd. spec. 3, 8 p. 230, 6. LmLFlor. Fax. 2, 4, 5). LmLScol. ench. 1, 86: Δ: Tonus quid est? M: Legitimum acuminis vel gravitatis spacium inter sonum ac sonum veluti inter cordam et cordam (sim. LmLCompil. Ticin. C 115. LmLCompil. Ticin. F 249. LmLAnon. La Fage II p. 424. LmLUgol. Urb. 3 pr. 2, 7. LmLDiff. mus. 31. LmLBonav. Brix. 14, 9. LmLAnon. La Fage III p. 244). LmLHucbald. 18: Est ergo tonus, cum vox ab alio seu gravi seu acuto sono modico deflectitur aut erigitur intervallo veluti unius puncti diremptione ita, ut omnino earum divisionem facile auditus advertat (inde LmLPs.-Mur. interv. p. 309b). [s.XI] LmLAnon. Venet. II 7: Tonus autem est spatium duarum vocum sibi vicinarum ita, ut nulla inter eas naturaliter reponi possit. [s.XII] LmLAnon. La Fage I 3, 1: Quid est tonus. Tonus est maius spatium acuminis vel [] gravitatis, quod fit de littera ad proximam litteram. [s.XIII] LmLMus. man. 31, 5: Est etiam tonus omnis simplex coniunctio vocis ad vocem naturaliter sibi iunctam sine saltu et a ⋅Γ⋅ in ⋅A⋅ et ab ⋅A⋅ in ⋅B⋅ et sic de ceteris. LmLMetrol. 50 p. 73: De tono. Tonus est quaedam vox bene et regulariter sonans ita, ut habeat naturaliter ascensum et descensum, ut inter ⋅Γ⋅ et ⋅A⋅re et inter ⋅A⋅re et ⋅B⋅mi et inter ⋅C⋅faut et ⋅D⋅solre et inter ⋅D⋅solre et ⋅E⋅lami et inter ⋅F⋅faut et ⋅G⋅solreut graves et inter ⋅G⋅solreut et ⋅a⋅lamire eqs. LmLIoh. Aegid. 12, 7: tonus est processus ab una voce ad sibi proximam maiori spatio intendendo vel remittendo, intendendo quodammodo in ut re, re mi, remittendo quodammodo in re ut, mi re. LmLAmerus 18, 4. LmLLambertus plan. 143: Tonus autem est perfectum spatium duarum vocum duo semitonia continens non equalia (inde LmLIac. Leod. spec. 2, 38, 4. sim. LmLGoscalc. 1, 9 p. 98, 11). LmLLambertus plan. 144: Est enim tonus quedam percussio aeris indissoluta usque ad auditum, sicut de gravi ad acutum, videlicet de ⋅G⋅ ad ⋅a⋅ et econverso; et fit tali modo, scilicet: ut re, re ut, re mi, mi re, fa sol, sol fa, sol la, la sol (inde LmLAnon. Emmeram. 4 p. 264, 3. LmLIac. Leod. spec. 2, 38, 4. LmLPs.-Mur. interv. p. 310a. LmLCompil. Ticin. A 69. cf. Boeth. mus. 1, 3 p. 189, 22: Idcirco definitur sonus percussio aeris ...). LmLTrad. Lamb. 3, 3, 1: Tonus est progressio duarum vocum propinquarum a linea in spatio et e converso praeterquam in semitonio. LmLAnon. Emmeram. 4 p. 264, 2. LmLTrad. Garl. plan. I 167: Tonus est spacium inter duos unisonos continens in se II^o semitonia vel spacia duorum semitoniorum et accipitur inter Gammaut et ⋅A⋅re, et ⋅A⋅ et ⋅C⋅, et ⋅C⋅ et ⋅D⋅, <et ⋅D⋅> et ⋅E⋅, et ⋅F⋅ et ⋅G⋅, et ⋅b⋅ et ⋅c⋅ (sim. LmLTrad. Garl. plan. II 89. LmLPs.-Mur. interv. p. 309b). LmLTrad. Garl. plan. V 151: Tonus secundum Guidonem diffinitur sic: Tonus est spatii magnitudo plenum et perfectum sonum emittens (inde LmLContr. Volentibus I p. 24a). LmLTrad. Garl. plan. V 152: Secundum Boetium diffinitur sic: Tonus est coherentia duarum vocum plenam et integram elevacionem reddens sine intervallo aliquo (sim. LmLGob. Pers. p. 184a. LmLThom. Bad. p. 84. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 14. Trad. Holl. XI 2, 33. LmLTrad. Holl. II 3, 74. LmLTrad. Holl. V 3, 99. LmLTrad. Holl. VII 3, 67. Trad. Holl. XIII 3, 88. Trad. Holl. XV 7, 45. LmLLad. Zalk. 3, 99. LmLSzydlov. 7, 39. Trad. Holl. XIX 570. Trad. Holl. XXII 7, 8. Trad. Holl. XIV 9, 23. LmLContr. Volentibus I p. 24a). LmLAnon. Ratisb. 3, 4: Tertius modus, qui tonus dicitur, est ascensus vel descensus unius vocis ad proximam praeter semitonium. LmLAugust. min. BV 111: Tonus est consonancia constans ex duabus continuis sine intervallo alterius vocis non in eodem lineari vel eodem spaciali positis, sed quarum altera in lineali, altera in spaciali, cum non sint semitonii, contineantur. LmLTrad. Franc. I p. 18. LmLIoh. Groch. 52: tonus est, cum unus sonus alii continuatus eum in acuitate vel gravitate excedit vel exceditur ab eo in sesquioctava proportione, sicut IX se habent ad VIII vel e contrario. LmLEngelb. Adm. 1, 4, 8. [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 36a: Notandum, quod duplex est tonus, scilicet tonus sonorum et tonus musice. Tonus sonorum est ascensus duarum vocum vel descensus, ut distat inter ut et re et e converso vel inter re et mi et e converso vel inter fa et sol et e converso vel inter sol, la et e converso. LmLGuido Dion. 1, 1, 29. LmLGuido Dion. 1, 1, 162. LmLIac. Leod. cons. 64: Tonus, ut hic sumitur, est perfecta distantia duarum vocum immediate se habentium, quarum una est gravis, alia acuta, duo continens semitonia inaequalia, ut tactum est, scilicet unum minus et alterum maius. LmLIac. Leod. spec. 2, 38, 6: alii tonum sic definiunt: Tonus in sonis est sesquioctavum in numeris. LmLIac. Leod. spec. 2, 38, 10: Tonus est duorum sonorum inaequalium in medio et apud auditum primam perfectam immediatamque distantiam habentium, faciliter pronuntiabilium, nec omnino discordantium permixtio duo [] semitonia inaequalia praecise continens in sesquioctava proportione consistens. LmLIac. Leod. spec. 2, 38, 16: Est enim tonus vocum dissimilium rata permixtio aliqualiter concorditer auditui se faciens in proportione simplici fundata superparticulari. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 90: Tonus est perfectum spatium duarum vocum invicem plene sonantium (inde LmLDiff. mus. 27. sim. Trad. Holl. XXIV 8, 36. LmLGuill. Pod. 1, 16). ibid.: Vel tonus est associatio duarum vocum invicem perfecte sonantium, quod redit in idem, sive fiat intensio sive remissio (inde LmLDiff. mus. 27). LmLPetr. Palm. p. 508: Tonus consonativus, ut dicit Papyas, est legitimum acuminis vel gravitatis <spatium> de sono ad sonum. Item Boetius: Tonus est legale spatium elevationis seu depositionis continens in se duo semitonia. Vel sic: Tonus est distantia unius vocis ad aliam tam ascendendo quam etiam descendendo sibi propinquiorem, ut si dicamus ut re, re ut, re mi, mi re, fa sol, sol fa, sol la, la sol. LmLPs.-Mur. interv. p. 309b: tonus est ascensio vel descensio unius vocis ad alteram vocem propinquam dividendo sic: ut re, re ut. ibid. al. LmLSumm. Guid. comm. 1, 15: Item tonus est nota tendens a linea in spatium proximum vel econverso. LmLIoh. Boen ars 2, 20, 2. LmLHeinr. Eger 3 p. 40: Pro quo notandum, quod tonus est, quando duae voces sibi immediatae sub proportione sesquioctava a linea in spatium continuantur vel econverso; et fit communiter seu usualiter in omnibus syllabis cantualibus praeterquam inter mi et fa et econverso quatuor scilicet modis de ut in re, de re in mi, de fa in sol, de sol in la et econverso. LmLCompil. Lips. p. 134: Tonus est intensio vel remissio unius vocis ad aliam immediate praeter mi fa vel fa mi. LmLAnon. La Fage II p. 424: tonus est dispositio duarum vocum perfectarum. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 13, 64: Tonus igitur proprie sumptus est distancia constans ex duabus vocibus continuis et sibi vicinis penes elevacionem vel deposicionem, ubi tamen non fit semitonium (inde Trad. Holl. X C 95. Trad. Holl. XXIII 1, 3, 3. LmLTrad. Holl. III 5, 35. Trad. Holl. XXI 7, 3). LmLIoh. Olom. 7 p. 31. Prosd. plan. 1, 7 p. 52, 11: tonus est elevatio vel depositio vocis nullo intervallo lineali vel spatiali interposito, ex qua elevatione vel depositione debita, plena et perfecta insurgit resonantia. LmLGob. Pers. p. 186a: Alio modo tonus dicitur nota tendens a linea in spatium proximum vel e converso plenum sonum faciens. LmLProsd. spec. 1, 3 p. 160, 22: Tonus est duorum sonorum inequalium in duabus diversis et immediatis manus musicalis partibus existentium plene, perfecte et complete tonantium acceptio. LmLAnon. Claudifor. 6, 3, 2: Tonus est elevatio vel depressio vocis ad vocem sibi propinquam. LmLUgol. Urb. 1, 20, 3: Tonus est duorum sonorum inaequalium per spatium integrum immediate iunctorum acceptio (inde LmLFr. Gafur. extr. 7, 3, 2). LmLArn. Zwoll. p. 31: Tonus est concordantia distantiam illam, que est inter duas voces sibi invicem inmediate proximas, continens et in proporcione sesquioctava consistit ut 9 et 8: Talis concordantia est inter quatuor musice voces, scilicet inter ut et re, inter re et my, inter fa et sol, inter sol et la ascendendo et descendendo. LmLThom. Bad. p. 80: Tonus est proporcio unius note ad notam immediatam sibi, ut dicendo ut re, et hoc perfecta et legittima. Vel sic: Tonus est duarum vocum immediatarum spacium legittimum seu perfectum. Verbi gracia: ut re, re mi, fa sol, sol la. LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 21: Tonus <est> unius vocis in proximam et inmediatam vocem potens et perfecta sonorositas; vel est ascensus vel descensus cum maiori intervallo in sibi cordam inmediatam (sim. Trad. Holl. XI 2, 19). Trad. Holl. XI 2, 33: diffinitur secundum Guidonem: Thonus est adherencia duarum vocum plenum sonum imitancium cum maiori intervallo, id est maiori intensione (sim. LmLLad. Zalk. 3, 99). Trad. Holl. XXIV 8, 35: Tonus est saltus unius vocis in proximam potenter sonans (sim. Trad. Holl. XXVI 148). LmLTrad. Holl. II 3, 73: Tonus, [] sicut hic capitur, diffinitur sic: est saltus unius vocis in proximam et immediatam potenter et viriliter sonans (inde LmLTrad. Holl. V 3, 98. sim. LmLTrad. Holl. III 5, 26. LmLTrad. Holl. VII 3, 66. Trad. Holl. XIII 3, 79. Trad. Holl. XX 3, 18. Trad. Holl. XV 7, 42. LmLLad. Zalk. 3, 91. LmLSzydlov. 7, 36. Trad. Holl. XXI 6, 14. Trad. Holl. XIX 568). LmLTrad. Holl. III 5, 30: Vox si vicinatur voci, tonus inde vocatur (sim. LmLTrad. Holl. IV 23). LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 3, 12: Tonus est duorum phthongorum legitimis spaciis ab invicem quasi integra (ms. London, BL Add. 22315 et London, BL Harley 6525; ed.: integram) modulatio. LmLTrad. Holl. VI 7, 8. LmLConr. Zab. tract. OO 7: Est autem tonus in proposito ascensus vel descensus de una voce ad aliam sibi proximam secundam sub et supra praeter semitonium (sim. Trad. Holl. XVI 2, 20). LmLIoh. Tinct. diff. 266: Tonus est coniunctio ex distantia unius semitonii maioris et unius minoris constituta. LmLNicol. Burt. 1, 21, 108. LmLLad. Zalk. 4, 3: uno modo tonus est integra elevacio de linea ad proximum spacium vel econverso de spacio ad proximam lineam. LmLGuill. Pod. 1, 8. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2: Est enim tonus legitimum sesquioctavae dimensionis spacium duobus sonis circumscriptum. LmLFlor. Fax. 2, 4, 3 (cf. LmLScol. ench. 1, 86). LmLFlor. Fax. 2, 4, 7: Arnaldus Dalps haec quoque de his: Tonus etenim est duarum vocum ascendentium sive descendentium collectio omni medio postposito plenum intervallum emittentium existit (?). LmLErasm. Hor. p. 74b: Tonus est virilis ascensus vel descensus per secundam et fit per voces naturales et ascendendo per voces leves, descendendo vero per voces graves, ut dicendo ut re, re mi, fa sol, sol la et e contra descendendo. LmLFr. Gafur. gloss. 12, 1: tonus est soni gravis et acuti intervallum atque distantia ex minori atque maiori semitonio compositum in proportione sesquioctava. LmLCompil. Salisb. 74. Trad. Holl. XVII 148. Trad. Holl. XII 7, 4. LmLContr. Inprimis 5, 6: Tonus est spatium duarum vocum perfectarum. LmLContr. Species plani 4: Tonus est collectio duarum vocum plenum sonum habens et dicitur de ‚tono‚ -as‘ et capitur, ubicumque est intervallum vocum duarum coniunctarum exceptis mi fa. B Verwendung — usage 1 als konstitutives Intervall des Tonsystems — as structural interval within the tonal system [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 5, 4, 3: In his tribus generibus dissimiles sunt tetrachordorum dispositiones, quod harmonia [tetrachordorum] et tonos et dihesis habet binas (dihesis autem est toni pars quarta; ita in hemitonio duae diheses sunt conlocatae); chromati duo hemitonia in ordine sunt composita, tertium trium hemitoniorum est intervallum; dia<tono> toni duo sunt continuati, tertium hemitonium finit tetrachordi magnitudinem. Ita in tribus generibus tetrachorda ex duobus tonis et hemitonio sunt peraequata. [s.III] LmLCens. 10, 4: Discrimen vero, quo alter φϑόγγος acutior est, alter gravior, appellatur διάστημα. Inter infimam summamque vocem multa esse possunt in ordine positaque diastemata alia aliis maiora minorave, ut est illud, quod τόνον appellant vel hoc minus ἡμιτόνιον vel duorum triumve ac deinceps aliquot tonorum intervallum. al. [s.IV] LmLFav. Eul. 25, 2. [s.V] LmLMart. Cap. 7, 736: Totius harmoniae toni sunt sex, id est quinque toni et duo hemitonia. al. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 213, 5: secundum diatonum cantilenae procedit vox per semitonium, tonum et tonum in uno tetrachordo (inde LmLHier. Mor. 9, 83 (p. 44). LmLIoh. Cicon. mus. append. 1 p. 394, 1. LmLUgol. Urb. 5, 41, 14). LmLBoeth. mus. 1, 25 p. 218, 3: Diazeuxis vero appellatur, quae disiunctio dici potest, quotiens duo tetrachorda toni medietate separantur. al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 21, 47, 3. al. [s.IX] LmLIoh. Scot. annot. 511, 1. LmLRemig. Aut. 510, 3. LmLScol. ench. 3, 553. al. LmLHucbald. 38. [s.X] LmLInterv. Quid sit tonus 5-7. Ton. Leod. pr. 12. LmLAnon. Bernh. 1, 19: Quod acute amplectitur [] in diatono tonum, in chromatico decolorat semitonium, in enarmonio diesim stringit. LmLAnon. Bernh. 2, 78. [s.XI] LmLBerno prol. 5, 6. al. LmLGuido micr. 7, 4: Primus modus vocum est, cum vox tono deponitur et tono et semitonio duobusque tonis intenditur ut ⋅A⋅ et ⋅D⋅ (inde LmLWilleh. Hirs. 21 (c. 20), 7). eqs. LmLGuido ep. p. 492, 227. eqs. LmLPs.-Berno mon. pr. 2, 4: Diatonicum (sc. genus) igitur dicitur, quod tonorum dimensionem et compositionem exsequitur. al. LmLHermann. mus. p. 27 (p. 129b). al. LmLOdor. Sen. p. 210: quod diatonicon genus constet duobus tonis et semitonio et cromaticum genus tribus semitoniis incompositis et maiore et minore compositis enarmonicumque duobus tonis incompositis et diesi et diesi. LmLOliva 16. al. LmLWilleh. Hirs. 3 (c. 2), 7. al. LmLAribo 76 p. 8: Tetrachordorum ergo quaedam primae, quaedam similitudinis sunt secundae. Primae: gravium, finalium, superiorum, excellentium, quia plena similitudine et intenduntur et remittuntur tono, semitonio, tono. Quaedam sunt similitudinis secundae: hyperboleon, diezeugmenon, meson, hypaton. al. LmLLib. spec. 5 p. 31: Prima vox ex quibus speciebus constat? Ex specie toni inferius et interius et ex prima specie semiditoni et ex prima diatessaron et diapente et diapason inferius. al. LmLTon. Aug. p. 82. LmLFrut. brev. 6 p. 51. al. LmLQuaest. mus. 1, 24 p. 67. al. LmLTheog. Mett. 11, 1 (p. 187a). eqs. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 2, 3 p. 212, 10. al. [s.XIII] LmLMus. man. 20, 14. LmLHier. Mor. 23, 87 (p. 170). LmLTrad. Garl. plan. I 19. al. LmLIoh. Groch. 69. LmLWalt. Odingt. 3, 1, 11. al. [s.XIV] LmLIoh. Mur. spec. 2, 68: in diapason sunt duo tetrachorda coniuncta cum uno tono, sed duo tantum disiuncta. al. LmLIac. Leod. comp. 2, 4, 37. LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 12: ⋅D⋅ habet in elevatione tonum, semitonium et tonum. Idem autem erit ⋅G⋅ per ⋅b⋅ rotundum sic: ⋅G⋅a⋅b⋅c⋅. Et ⋅a⋅ per ⋅C⋅ quadratum sic: ⋅a⋅C⋅c⋅d⋅. LmLIac. Leod. spec. 2, 34, 9. LmLIac. Leod. spec. 5, 8, 15 - 5, 10, 15. al. LmLIac. Leod. spec. 5, 10, 7: Item in solo cantu diatonico tonus invenitur incompositus. LmLQuat. princ. 2, 14. LmLAnon. Erford. p. 161. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 3, 10: Et ideo dicitur dyathonica (sc. musica) a dualitate tonorum semitonio coassumpto. al. LmLOrig. et eff. 3, 8: Sicque tota nostri monocordi dispositio semper currit per tonum et tonum et semitonium, et ideo vocatur hoc monocordum diatonicum genus quasi duos tonos et semitonium continuos habens. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 29 p. 298, 6. LmLUgol. Urb. 5, 41, 22. LmLAnon. Carthus. theor. 14, 82. al. LmLTrad. Holl. I 1, 1, 15. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 7, 8. LmLFr. Gafur. op. 5, 2. LmLBart. Ram. 1, 1, 3 p. 7: Sic autem divisa est harmonia, quoniam natura docente sic regitur, ut post duos tonos semitonio temperetur. LmLNicol. Burt. 1, 12, 73. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2, 3. LmLGuill. Pod. 2, 4. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2. LmLMon. Boetius p. 232, 3. al. LmLMon. Mon. divisurus p. 40, 28. 2 als Teil größerer Intervalle — as constituent part of larger intervals [s.III] LmLCens. 10, 6: Una (sc. symphonia) duorum tonorum et hemitonii habens διὰστημα, quae vocatur διὰ τεσσάρων; alia trium et hemitonii, quam vocant διὰ πέντε. al. [s.IV] LmLCalc. 46: diapente constat ex tribus tonis et hemitonio, diatessaron vero ex duobus tonis et hemitonio, id est dimidio tono. al. LmLMacrob. 2, 1, 25: διὰ πασῶν constat de sex tonis et fit de duplari. [s.V] LmLMart. Cap. 9, 934: Alia symphonia quinaria est et dicitur diapente atque constat sonis quinque, qui inter se quattuor spatiis dividuntur; productiones habet tres mediamque praecidit, hoc est tonos tres ac medium. al. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 17 p. 203, 20: Diatessaron, quae est consonantia, vocum quidem est quattuor, intervallorum trium; constat autem ex duobus tonis et non integro semitonio. LmLBoeth. mus. 1, 18 p. 204, 10: Diatessaron a diapente tono distare. LmLBoeth. mus. 1, 19 p. 205, 4: Diapason quinque tonis et duobus semitoniis iungi. al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, [] 17, 7: Diatessaron constat ex duobus tonis ac semitonio. Diapente constat ex tribus tonis ac semitonio. al. [s.IX] LmLIoh. Scot. annot. 10, 22. LmLRemig. Aut. 371, 6. al. LmLMus. ench. 17, 7. LmLScol. ench. 1, 82. eqs. al. LmLHucbald. 11. LmLReg. Prum. 11, 5: Diapason consonantia constat de sex tonis et fit de duplari numero. al. [s.X-XI] LmLAnon. Bernh. 1, 40. eqs. LmLPs.-Odo mus. p. 281b. al. LmLPs.-Odo dial. p. 254b. al. LmLBerno prol. 2, 8. eqs. LmLGuido micr. 4, 6. eqs. LmLGuido reg. 49: Quinque habet ipsa (sc. diapason) tonos, duo semitonia. al. LmLGuido ep. p. 486, 207. eqs. LmLHermann. mus. p. 18 (p. 125a). al. LmLOliva 35. al. LmLWilleh. Hirs. 22 (c. 21), 6: Diapente cum semiditono est, cum vox quatuor tonis et duobus semitoniis intenditur vel remittitur. al. LmLAribo 93 p. 57: Constitutivae partes sunt diatesseron tonus et semiditonus vel ditonus et semitonium. al. LmLLib. argum. 59 p. 25: Compositae (sc. consonantiae) sunt, quae componuntur ut semiditonus, diatessaron, diapente et diapason. Verbi gratia semiditonus componitur de tono et semitonio; diatessaron de tono, semitonio, ditono, semiditono; diapente de tono, semitonio, ditono, semiditono et diatessaron. LmLLib. spec. 41 p. 34. al. LmLFrut. brev. 2 p. 32. al. LmLTheog. Mett. 4, 3 (p. 184b). al. LmLIoh. Cott. mus. 8, 10. al. [s.XII] LmLGuido Aug. 71: Sunt autem due simplices coniunctiones vocum, scilicet tonus et semitonium, quibus quelibet proxime littere coniunguntur. Ex quibus duabus simplicibus quatuor composite coniunctiones nascuntur, scilicet ditonus, qui componitur ex duobus tonis, semiditonus, quem componunt tonus et semitonium, diatessaron, quia constat ex duobus tonis et semitonio, diapente, quod constat ex tribus tonis et semitonio. al. LmLAnon. La Fage I 4, 2. al. LmLTheinr. Dov. 1, 5 p. 158, 3. al. LmLAnon. Pannain p. 410: Item sciendum est, quod Pythagoras dicit diapason necessario sex tonis constare, ad quod sic opponitur. al. [s.XIII] LmLMus. man. 24, 6. al. LmLIoh. Aegid. 14, 2-15. LmLAmerus 19, 1-5. LmLLambertus plan. 161. LmLAnon. Emmeram. 4 p. 262, 18-37. LmLIoh. Groch. 54-57. LmLEngelb. Adm. 2, 2, 3-7. al. LmLWalt. Odingt. 2, 6, 8. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 3, 1, 5. al. LmLGuido Dion. 1, 1, 236. al. LmLIoh. Mur. spec. 1, 181: Bina semitonia cum quinque tonis pasodia (inde LmLTrad. Holl. I 1, 9, 21). al. LmLIac. Leod. spec. 2, 16 - 2, 37. passim LmLIac. Leod. spec. 2, 73 - 2, 125. passim LmLHugo Spechtsh. 321. al. LmLQuat. princ. 2, 13. LmLGoscalc. 1, 9 p. 100, 4 - 106, 5. LmLHeinr. Eger 3 p. 41. Anon. Meyer 11, 9: dupla diapason cum dyapente fit ex 13 tonis et 5 semitoniis. al. LmLAnon. Seay p. 31-36. LmLAnon. Monac. II 84: Quintadecima in se continet duplex diapason, videlicet decem tonos cum quattuor semitoniis. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 12, 18: Ex tono autem et semitonio, que sunt simplicissime distancie, adhuc alie plures distancie minus simplices generantur. al. LmLIoh. Olom. 7 p. 32-37. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 24 p. 114, 4 - 1, 57 p. 202, 6. LmLProsd. contr. 3, 3-6. LmLProsd. spec. 1, 5 p. 162, 24 - 1, 18 p. 174, 3. LmLAnon. Claudifor. 3, 1, 7 - 3, 2, 6. LmLUgol. Urb. 1, 22, 5 - 1, 45, 10. al. LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 35-61. LmLTrad. Holl. I 1, 9, 39. Trad. Holl. XI 2, 63-159. Trad. Holl. XXIII 1, 3, 12: A thono autem et semithonio alie varie consonancie generantur, ut est dithonus, semi<di>thonus, trithonus et cetera. al. LmLTrad. Holl. II 3, 85-137. LmLTrad. Holl. III 5, 47-101. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 3, 17-30. al. LmLTrad. Holl. V 3, 105-173. Trad. Holl. XIII 3, 215 comm.: Item omnes modi componuntur ex tono vel ex semitonio, quia tonus fit in modicam vocem ascendendo vel descendendo, similiter et semitonium. Sed quia omnes alii modi alcius ascendunt vel declivius descendunt, quo ad eorum ascensum vel descensum plures concurrunt toni vel semitonia, et sic omnes alii modi componuntur ex semitonio et tono. al. LmLConr. Zab. tract. OO 9 - QQ 7. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 4, 2 - 1, 18, 4. al. LmLFr. Gafur. op. 4, 4. al. LmLBart. Ram. 1, 1, 3 p. 6. LmLNicol. Burt. 1, 3, 19. LmLBonav. Brix. 14, 42. al. []Adam Fuld. 2, 7. LmLLad. Zalk. 3, 101-156. LmLFr. Gafur. theor. 2, 4, 6. al. LmLGuill. Pod. 1, 18-24. LmLFr. Gafur. pract. 1, 3. al. Trad. Holl. XVI 2, 23-41. LmLSzydlov. 7, 49-121. Trad. Holl. XXI 6, 17-60. Trad. Holl. XVII 156-176. LmLContr. Est autem p. 366a. LmLContr. Inprimis 5, 12-26. LmLContr. Quot sunt conc. p. 70b: Tertia est plena de tonis, quando duobus plenis tonis in eius unisono descendit. al. 3 allgemein — general [s.IX] LmLMus. ench. 8, 16: semitonio vel tono, id est armonico spacio. LmLReg. Prum. 4, 1: Sed multi audiunt tonum et fortassis ignorant, quid sit tonus, aut quare dicatur tonus, aut quam longe inter se differant tonus naturalis musicae et tonus artificalis. Siquidem toni naturalis musicae sunt quattuor principales, toni vero artificalis musicae sunt quinque et duo semitonia. [s.X-XI] LmLPs.-Odo mus. p. 278a: Tonus autem, ut diximus, protensior atque perfectior elevatio et depositio est, et, ut ita dicam, semitonius est imperfectus, tonus vero superfluus. LmLHeinr. Aug. 59: D: Quare dicitur tonus? M: Quia consonantiarum spatia implendo frequentius sonat. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 2, 10 p. 222, 12: Lire autem tono in omnibus sonis suis distantes singule autem audientis auditum modulationis suavitate oblectant; simul vero mote potius exasperant. [s.XIII] LmLLambertus plan. 163: <‚Per falsam musicam‘> fieri appellamus, scilicet quando facimus de semitonio tonum vel econverso. LmLPs.-Mur. summa 923: semitonium minus est quam tonus et sicut ad modum privationis se habens, tonus autem ad modum habitus. LmLEngelb. Adm. 1, 4, 7: Sonum autem musicum oportet esse unum et continuum sine intervallo ex eo, quod sonus est indivisibile principium tonorum in musica sicut unitas numerorum in arithmetica. Sicut enim in arismetica ex duabus unitatibus constituitur primus numerus, scilicet binarius, ita in musica ex duobus sonis per arsin et thesin, id est per elevacionem et depressionem, vel e converso per thesin et arsin, id est per depressionem et elevacionem, generatur tonus. [s.XIV] LmLMarch. luc. 2, 3, 2: Auctores musice nuncupaverunt tonum epogdoum, dyastema, emelis, colon et sesquioctavum. Epogdous dicitur ab ‚epi‘, quod est ‚supra‘, et ‚gdoas‘, ‚octo‘ arismetrica ratione eo, quod novenarius numerus est supra octonarium, in quibus numeris tonus extat. Dyastema in musica tonus est, nam ‚dyastema‘ Grece, Latine ‚interspacium‘ vel ‚intervallum‘ duorum ptongorum dicitur. Emelis sonus secundum Boetium tonus est in musica, id est aptus melo in una intensione. Colon gramatica ratione tonus est, nam ‚colon‘ Grece, Latine ‚membrum‘; est namque tonus membrum omnium simphoniarum (inde LmLFr. Gafur. extr. 6, 13, 2. LmLBonav. Brix. 14, 14). LmLSumm. Guid. comm. 1, 9: Cum autem in unaquaque scientia sit ponere primum et minimum, utpote in grammatica litteram, in dyaletica terminum, in arismetrica binarium, sic et in musica primum est tonus. LmLGoscalc. 1, 3 p. 52, 1: Est enim coniuncta quedam acquisita canendi actualis attribucio, in qua licet facere de tono semitonum et e converso. LmLHenr. Zel. 51: Tonus est plenus sonus, sed non omnis sonus est plenus tonus. LmLAnon. Grac. p. 18: Unde a terra usque ad firmamentum septem toni reperiuntur. A terra ad lunam est tonus, a luna usque ad Mercurium semitonium, a Mercurio usque ad Venerem semitonium. Inde usque ad solem tria semitonia; a sole ad Martem tonus; inde ad Iovem semitonium; inde ad Saturnum semitonium; inde ad signiferum tria semitonia, quae simul iuncta septem tonos efficiunt. Tonus autem habet 15625 miliaria, semitonium vero 7812 miliaria et semissem. LmLAnon. Seay p. 30: Tonus est sonus plenus et vocatur in discantu secunda. LmLAnon. Monac. II 52: Item primi duo toni, qui ponuntur inter ut et re et inter re et mi, vocantur toni minoris proprietatis, quia cum minori prolatione proferuntur. Item ultimi duo toni, qui ponuntur inter fa et sol et sol et la, vocantur toni maioris [] proprietatis, quia cum maiori prolatione vocis proferuntur. [s.XV] LmLIac. Theat. 15: Tonus vero et semitonus euphonie et species vocentur. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 6, 3: Phthongi namque, sicuti dictum est, litterae sunt musicales, toni cum semitoniis syllabae, ditonique cum semiditonis, diatessaron autem ac diapente dictiones. al. LmLBart. Ram. 1, 2, 5 p. 39: Quod, si una oda in ⋅e⋅lami perscribatur hoc signo b et altera in ⋅c⋅faut isto ♯, licet ditoni sit intervallum, convertitur in toni distantiam. LmLGuill. Pod. ench. 25 p. 385: Coniuncta est de tono semitonium facere et de semitonio tonum (sim. LmLGuill. Pod. 5, 5). al. Trad. Holl. XII 7, 14: secunda maior, scilicet tonus. 4 als konstitutives Intervall der Kirchentonarten bzw. des Ambitus kirchentonaler Gesänge — as structural interval within the modes, or within the ambitus of modal chants [s.X-XI] LmLPs.-Bernel. spec. 18: Omnis tropus subiugalis eandem habet diapente vel diatessaron quam autenticus eius. Differunt autem, quod autenticus diatessaron habet supra diapente, subiugalis infra. Protus et tetrardus contrarii sunt eo, quod diapente proti habet prius duos tonos et postea semitonium et in fine tonum, diapente vero tetrardi prius tonum et semitonium, postea duos tonos. eqs. LmLPs.-Odo dial. p. 259b-263a. LmLBerno prol. 12, 6. eqs. LmLHermann. mus. p. 59 (p. 146a): ut protus tono depositus prima specie diapente intendatur, tetrardus vero e contra quarto ei loco oppositus tono intensus quarta specie diapente remittatur, deuterus ditono remissus secunda specie diatesseron intendatur, tritus vero e contra ditono intensus, tercia specie diatesseron remittatur. al. LmLWilleh. Hirs. 35 (c. 34), 3. al. LmLAribo 72 p. 33. al. LmLComm. Guid. 53 p. 120. [s.XII] LmLGuido Aug. 142: Sunt ergo quatuor manerie, que omnes species diapason includunt, quarum prima est, que tonum habet in depositione et in elevatione tonum et semitonium, et ipsa, que vocatur apud Grecos protus, quasi prima maneria. eqs. al. LmLTon. Gratianop. p. 23. al. LmLTon. Cist. 15: D. Quot sunt maneriae? M. Quatuor. D. Quomodo inter se differunt? M. Prima est, quae a finali ascendit per tonum et semitonium et descendit per tonum. Secunda, quae a finali ascendit per semitonium et tonum et descendit per tonum. Tertia, quae a finali ascendit per duos tonos et descendit per semitonium. Quarta, quae a finali ascendit per duos tonos et descendit per tonum. LmLAnon. Cist. I 28 p. 26. eqs. LmLAnon. La Fage I 10, 7. eqs. [s.XIII] LmLMus. man. 42, 4. al. LmLIoh. Aegid. 12, 14-17. LmLTrad. Garl. plan. V 236. al. LmLEngelb. Adm. 4, 2, 13: Odo Cluniacensis ... dicit, quod modi sive forme tonorum singulorum non differunt gravitate vel acumine vocum ab invicem, cum quemlibet cantum cuiuslibet toni possit aliquis cantare in gravibus vel acutis, sed diversa posicione semitoniorum et tonorum, ex quibus alie et alie consonancie consistunt, que cantum naturalem tanquam partes conponunt. al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 50, 5: ex hinc tropus nomen toni sortitur, quia omnis vocum connexio principaliter ex tonis conficitur ac semitoniis. LmLThom. Bad. p. 86-87. LmLFr. Gafur. op. 5, 8. 5 als Melodieintervall — as melodic interval [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 255b: Secunda vero (sc. vocum coniunctio) est, cum inter duas voces est tonus ut a tertia in quartam in elevatione ita: „Non vos relinquam“ etc. In depositione vero sic: „Angelus Domini“. LmLBerno prol. 2, 6: Secundus (sc. modus) iam perceptibilioris est intervalli et fit in tono ut in hoc: A. „Missus est“. LmLGuido ep. p. 486, 204: Iunguntur ad se invicem voces sex modis: tono, semitonio, ditono, semiditono, diatessaron et diapente. LmLHermann. mus. p. 57 (p. 145a): Primus modus vocum est, qui tono deponitur et prima specie diapente intenditur; hic habet agnitionem in hac antiphona „Prophetae praedicaverunt“. al. LmLHermann. mod. p. 150: Ter terni sunt modi, quibus omnis cantilena contexitur, scilicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, [] diatessaron, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente, ad haec sonus diapason (inde LmLFrut. brev. 10 p. 72. LmLIoh. Cott. mus. 8, 1. LmLMus. man. 38, 1. LmLTon. Franc. p. 148a. LmLAmerus 7, 1. LmLHier. Mor. 14, 6 (p. 58). LmLHier. Mor. 14, 111 (p. 62). LmLPs.-Thomas Aqu. I 67. LmLAnon. Couss. IV p. 63, 27. LmLCompil. Lips. p. 135. LmLTrad. Holl. VIII 13, 29. LmLGob. Pers. p. 184a. Anon. Gemnic. 2, 2, 71. LmLTrad. Holl. IX 1, 2, 102. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 52. Trad. Holl. XXIII 1, 3, 27. Trad. Holl. XXIV 8, 122. LmLTrad. Holl. II 3, 148. LmLTrad. Holl. III 5, 123. LmLTrad. Holl. V 3, 77. LmLTrad. Holl. VII 3, 46. Trad. Holl. XIII 3, 217, comm. Trad. Holl. XV 7, 127. LmLLad. Zalk. 3, 191. LmLSzydlov. 7, 134. Trad. Holl. XII 7, 12. Trad. Holl. XIV 9, 52. Trad. Holl. XVI 2, 45. Trad. Holl. XXI 6, 70. Trad. Holl. XVII 181. Trad. Holl. XII 7, 12. Trad. Holl. XIV 9, 52). LmLWilleh. Hirs. 22 (c. 21), 1. LmLMot. Musica est p. 154: Motus vocum sunt VI species. Tonus, semitonium, semiditonus, dytonus, diatessaron, diapenthe. al. LmLAribo 42 p. 51. al. LmLComm. Guid. 23 p. 157. al. LmLMot. Omnis cantus p. 186. LmLTon. Aug. p. 96b: eundem, quem elevant, tonum deprimunt (sc. antiphonae). LmLTon. Aug. p. 108b: tonum intendendo ... tonum remittendo. LmLTon. Aug. p. 121b: tonum sinuose remittendo. passim LmLPs.-Guido form. 1, 11: Musicus autem motus fit sex solummodo modis, id est tono, semitonio, semiditono vel trihemitonio, ditono, diatesseron et diapente. al. LmLFrut. brev. 10 p. 64. al. LmLFrut. ton. p. 135: Quae antiphonae statim in secunda syllaba tono elevantur rursusque ad inceptionis locum relabuntur. al. [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. ton. 25, 6: quaedam (sc. antiphonae) tono et semiditono surgunt, quaedam tono levate deponuntur. al. LmLGuido Aug. 301: fac cantum descendere per tonum et ascendere per duos tonos et semitonium. al. [s.XIII] LmLDisc. Quicumque II 2, 1. al. LmLMus. man. 53, 20: ab ipso principio per semiditonum et tonum salit (sc. cantus) ad finalem et reflectitur per tonum. al. LmLIoh. Garl. mens. append. 15, 4: ascendimus per tonos integros. al. LmLLambertus plan. 139: Sunt autem species duodecim, quibus omnis cantus contexitur; scilicet unisonus, tonus, semitonium, ditonus, semiditonus, diatessaron, diapente, tonus cum diapente, semitonium cum diapente, ditonus cum diapente, semiditonus cum diapente, ultima diapason. LmLAnon. Ratisb. 8, 1, 9: Differentia quarta regit antiphonam (ms. et ed. pro antiphonas) a peripatemeson gradatim per tonum et tonum ascendentes. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 14, 4: Tredecim consonantiae sunt, quibus omnis ecclesiasticus cantus planus contexitur, scilicet: unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatessaron, tritonus, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente, semiditonus cum diapente, ditonus cum diapente, ultima diapason (cum melodia; sim. LmLQuat. princ. 3, 11. cf. LmLHermann. mod. p. 150). [s.XV] LmLAnon. Claudifor. 6, 1, 5: Tonus causat elevationem vel depressionem vocis propinquam et perfectam. LmLUgol. Urb. 1, 66, 5 - 1, 127, 20. al. LmLTrad. Holl. IX 2, 4, 38: in <⋅F⋅>faut inchoantes et gradatim surgentes per tonum usque in ⋅a⋅lamire. al. LmLTrad. Holl. I 1, 9, 41. LmLLad. Zalk. 3, 73. LmLGuill. Pod. 6, 8: cantus planus per tonum aut semitonium seu alio modo elevabitur vel deponetur. LmLSzydlov. 13, 45: primo fit saltus ab ⋅F⋅ gravi per tonum ad ⋅G⋅ grave. al. Trad. Holl. XII 2, 12: Mi et la dicuntur dure, quia ascendunt moliter per semitonium et descendunt viriliter per tonum. LmLContr. Est autem p. 368b. 6 als Zusammenklangsintervall in der Mehrstimmigkeit — as simultaneous interval in polyphony [s.XI] LmLGuido micr. 18, 29: Qui occursus tono melius fit, ditono non adeo, semiditono numquam (inde LmLTrad. Guid. 9). LmLTrad. Guid. 9: Qua (sc. diaphonia) quidem sic utuntur, ut canenti semper vox quarta succedat, ad quam diapente non admittimus. Tonum vero et ditonum et semitonium cum diatesseron recipimus, raro autem semiditonum. ibid. al. [s.XIII][] LmLIoh. Garl. mens. 10, 19: Sciendum est, quod omnis discordantia ante perfectam concordantiam sive mediam aequipollet concordantiae mediae, et hoc proprie sumitur ante unisonum vel diapason: ante unisonum tonu<s>. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 38, 28: Sed, cum tonus imperfectam dicat concordantiam, non est in discantibus utendum ipso in principiis et terminis perfectionum, sed in mediis et quasi currendo. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 74 p. 232, 3: De occursu organi statutum est in libris auctorum, ut semper fiat aut per tonum aut per ditonum, per semitonium vero nusquam. 7 in zusammengesetzten Intervallbezeichnungen — in compound terms for an interval [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 9, 34: tonus cum diapason. LmLTrad. Garl. plan. V 186: Tonus cum dyapason. LmLTrad. Franc. I p. 22: potest speciei diapason fieri additio sicut facta est speciei diapente et potest dici semitonium cum diapason, tonus cum diapason et sic de aliis. LmLAnon. Couss. IV p. 63, 19: De compositis cum diapason sic: tonus cum diapason, semitonium cum diapason etc. usque bis diapason. Et ulterius sic: tonus cum bis diapason, semitonium cum bis diapason etc. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 1, 5, 18. LmLIac. Leod. spec. 2, 103, tit.: Capitulum CIII. Quid sit tonus cum diapason. Tonus cum diapason est inaequalium consonantia sonorum sex tonos continens cum duobus minoribus semitoniis, in proportione dupla sesquiquarta consistens numerali. LmLIac. Leod. spec. 2, 120, tit.: Capitulum CXX. Quid sit tonus cum bis diapason. Tonus cum bis diapason est consonantia vocum inaequalium undecim tonos continens cum quattuor minoribus semitoniis in quadrupla et sesqualtera proportione consistens. LmLIac. Leod. spec. 2, 126, 30: Tonus cum ter diapason consistit in proportione noncupla. LmLIac. Leod. spec. 4, 11, 5: Tactis consonantiis, quibus utitur musica plana, omnibus vel aliquibus utitur et mensurabilis in suis discantibus et cum hoc aliis, quae transcendunt diapason ut tono cum diapason, quam vocant unam nonam vel bis diapente. LmLIac. Leod. spec. 5, 4, 33: Inter extremas chordas ipsius endecachordi continetur diatessaron cum diapason vel ter diatessaron cum tono vel diapente cum bis diatessaron. al. LmLQuat. princ. 4, 2, 13: ex discordanciis perfectis et imperfectis alie oriuntur super diapason, sicut et ipse super unisonum orte sunt; que quidem eiusdem sunt qualitatis eiusdemque similitudinis et pares in elevacionibus et deposicionibus ut scilicet semitonium super diapason, tonus super diapason, diatesseron super diapason. LmLHeinr. Eger 4 p. 43: Praeter etiam concordantias sunt quaedam aliae, scilicet tonus cum diapason, quae bona est maxime, cum in medio profertur diapente, et constat ex duabus diapente, quae dici potest nona. [s.XV] LmLProsd. spec. 1, 9 p. 166, 7: Dyateseron cum tono est duorum sonorum inequalium in duabus diversis et mediatis manus musicalis partibus existentium tres tonos et unum semitoniumque amplectantium acceptio; et dicitur dyateseron cum tono, quoniam talis combinatio ex dyateseron et tono contexitur. Et vocatur etiam alio nomine quinta maior. al. Trad. Holl. XXIII 1, 3, 24: Consonancie autem, que excellunt diapason, dicuntur consonancie composite et non simplices, ut est diatesseron cum diapason vel dithonus cum diapason vel thonus cum diapason vel disdiapason et cetera. LmLInterv. Notandum 22 p. 159 (p. 470b): Sed modi principales compositi sunt infiniti, scilicet semitonium cum diapason, tonus cum diapason, diapente cum diapason etc. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 11, 8: tonus cum diapason diapente. al. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 7b, 6: tonus supra bisdiapason. al. LmLContr. Inprimis 5, 4: 13 (sc. species musicae) sufficiunt, et plures non requiruntur. Quamvis Philosophus ponat tonum cum dyapason et semitonium cum diapason, hoc facit causa additamenti et non causa necessitatis. v. diapente cum tono[] C quantitative Bestimmung — quantitative designation 1 als Intervall — as interval a aus zwei Halbtönen bzw. großem und kleinem Halbton bzw. vier Dieses bzw. vier Diaschismata und einem Komma — of two semitones, or of a major and a minor semitone, or of four dieses, or of four diaschismata and a comma [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 5, 4, 3: dihesis autem est toni pars quarta. [s.III] LmLFragm. Cens. 12, 5: Initium modi dicitur diesis, dimidium semitonium, totum tonos. LmLCens. 10, 7. [s.IV] LmLCalc. 46. [s.V] LmLMart. Cap. 9, 949: Verum aequalia sunt, quae in aequas partes poterunt separari ut tonus in duo hemitonia. al. [s.VI] LmLBoeth. mus. 3, 5 p. 276, 14: Quemadmodum Philolaus tonum dividat. eqs. LmLBoeth. mus. 3, 8 p. 278, 18: quoniam tonus quidem dividitur principaliter in semitonium minus atque apotomen, dividitur etiam in duo semitonia et comma; quo fit, ut dividatur in quattuor diaschismata et comma (inde LmLReg. Prum. 16, 34. LmLTon. Gratianop. p. 49. LmLHier. Mor. 15, 226 (p. 70)). LmLBoeth. mus. 3, 15 p. 296, 20: conprobatur tonum maiorem quidem esse, quam sunt VIII commata, minorem vero quam VIIII (inde LmLHier. Mor. 17, 1118 (p. 140). LmLIoh. Mur. spec. 1, 276. LmLIac. Leod. spec. 3, 21, 3. LmLIac. Leod. spec. 3, 22, 47. LmLWillelm. 1, 6). LmLBoeth. mus. 5, 16 p. 365, 25: quarta pars toni diesis enarmonios nuncupari praedicta est. al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 19, 14: toni integritas II semitonia minora excedit. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 21, 59: ‚diesin‘: quartam partem toni. LmLGloss. Boeth. mus. 3, 1, 97, 1: Idcirco non est consona talis vox, [in qua scilicet est recte toni medietas,] quia natura non habet in se, sicut in numeris monstratum est, semitonium posse ex toto esse integrum, sed aut maius aut minus, quia tonus non potest in duo aequa dividi. LmLGloss. Boeth. mus. 3, 1, 220: partium toni altera est maior medietate, s. apotome; altera autem minor, i. lima. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 11/7, 2-4: emitonium semis tonus. LmLGloss. Mart. Cap. 108/31, 7-8: tritemoria, id est tertia parte toni, aut tetratemoria, id est diesi, quarta scilicet parte toni. al. LmLIoh. Scot. annot. 494, 17: ‚emitonium‘, id est divisio toni. LmLRemig. Aut. 46, 4. al. LmLAurelian. 6, 28: emitonio, id est medio tono. LmLHucbald. 19. LmLReg. Prum. 4, 2. al. [s.X] LmLInterv. Quid sit tonus 3. LmLPs.-Odo mus. p. 267a. [s.XI] LmLOliva 78. LmLHeinr. Aug. 62: Tonus constat ex duobus semitoniis minoribus et commate, vel si maius dicere <velis>, ex semitonio minore et maiore. LmLFrut. brev. 4 p. 45. [s.XII] LmLTon. Gratianop. p. 49. LmLTheinr. Dov. 3, 24 p. 340, 18. LmLAnon. Pannain p. 411. [s.XIII] LmLMus. man. 18, 7. LmLAnon. Couss. VII 11, 5: est tonus distantia inter duos unisonos continens in se duo semitonia. LmLAnon. Couss. IV p. 68, 22: Differentia inter semitonium minus et tonum est semitonium maius, quod non est in usu. LmLEngelb. Adm. 2, 1, 17. al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 1, 190. LmLIoh. Mur. spec. 1, 193. al. LmLIac. Leod. comp. 1, 5, 12: Sunt autem et partes toni, apotome et limma videlicet, id est semitonium maius et minus. LmLIac. Leod. comp. 2, 4, 26: unusquisque tonus per limma et limma et comma dividetur. al. LmLIac. Leod. spec. 2, 41, 2: Tangit autem Philolaus toni partes has: diesim et <apotomen>, diesim et diesim et comma, quattuor diaschismata et duo schismata, quae partes simul iunctae tonum reddunt. ... Ex quibus patet, quod partes toni principaliores sunt duo semitonia inaequalia, maius atque minus, minores vero diaschisma, comma et schisma. LmLIac. Leod. spec. 5, 8, 5: Maius igitur semitonium potest iungi cum minore, et fit tunc tonus, quo utimur, et vocatur a Boethio tonus incompositus. LmLIac. Leod. spec. 5, 46, 2: erravit (sc. Aristoxenus) in male sentiendo de consonantiis ponens tonum constare ex duobus semitoniis aequalibus. al. LmLPs.-Mur. interv. p. 312a: Tonus formularis dicitur spatium unius vocis continens in se duo semitonia. LmLIoh. Boen ars 2, 18, 2-12. al.[] LmLIoh. Boen mus. 2, 94. al. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 12, 14. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 23 p. 106, 9. LmLProsd. spec. 2, 17 p. 204, 26. LmLUgol. Urb. 1, 16, 12. al. LmLThom. Bad. p. 81. LmLAnon. Carthus. theor. 6, 5. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 11, 7. al. LmLConr. Zab. tract. VV 2. LmLIoh. Tinct. diff. 42: Coma est illud, in quo tonus superat duo semitonia minora. LmLFr. Gafur. extr. 5, 9, 1. al. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 2, 10. LmLIoh. Tinct. exp. 8, 6. LmLFr. Gafur. op. 4, 3. al. LmLBart. Ram. 3, 2, 4 p. 100: Ab ⋅a⋅ in ⋅b⋅ tonus bonus est, quia ex semitonio maiori atque minori componitur. LmLNicol. Burt. 1, 21, 111. al. LmLBonav. Brix. 24, 54. LmLAdam Fuld. 2, 7: Tonus est saltus a clavi in proximam, continet duo semitonia disparia. al. LmLFr. Gafur. theor. 2, 4, 6. al. LmLGuill. Pod. 3, 37: Tonus est spacium ex apothome et limate confectum. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2. b aus neun Kommata — of nine commas [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 11, 18: Unde licet dicat Plato, quod numerus, qui facit tonum, scilicet octo, cum constet ex octo commatibus et quarta parte, constituit diapason, non tamen propter hoc consonantia est, cum in gemina aequa dividi non possit. Licet dicat Guido ipsum novem constare commatibus, quod secundum alios statutum est. [s.XV] LmLInterv. Notandum 12 p. 159 (p. 470b): Unisonus est sonus concordans in eodem gradu, scilicet comate. Semitonium perfectum continet quattuor gradus cum medio. Tonus continet novem gradus. ... Diapason continet sex tonos, id est quinquaginta quattuor gradus. c aus fünf Dieses — of five dieses [s.XIV] LmLMarch. luc. 2, 5, 7: tonus habet quinque partes et non plures neque pauciores. LmLMarch. luc. 2, 5, 24: quelibet quinta pars (sc. toni) vocatur dyesis, quasi decisio seu divisio summa; hec est maior divisio, que possit in tono cantabili reperiri. Due autem simul iuncte ex istis quinque componunt semitonium enarmonicum, quod minus est, quod a Platone vocatum est lima, continens duas dyeses; tres vero ex istis dyesibus faciunt semitonium dyatonicum, quod maius est, quod quidem vocatur apotome maius, id est pars maior toni in duas divisi; quatuor autem dyeses cromaticum semitonium constituunt (ad loc.: LmLProsd. spec. 2, 22 p. 214, 15: tonus nullo modo divisibilis est in quinque quintas sive in quinque partes equales). LmLMarch. luc. 2, 7, 11: tonus, qui est ab ⋅a⋅ acuto ad secundum ⋅C⋅, in enarmonicum et dyatonicum semitonia dividatur, et tonus, qui est a primo ⋅b⋅ ad ⋅c⋅ predictum, in dyatonicum et enarmonicum. Ex enarmonico et dyesi consurgit dyatonicum, ex dyatonico et dyesi cromaticum, ex cromatico et dyesi tonus. al. LmLMarch. pom. 14, 4. al. [s.XV] LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 2, 14: Secundum quos philosophos ac ingenii perspicassimi viros tonus quinque partes habere potest. LmLIoh. Tinct. diff. 92: Nonnulli vero diesim esse volunt quintam partem toni. LmLFr. Gafur. extr. 6, 11, 13. al. LmLIoh. Hoth. exc. p. 54. LmLBonav. Brix. 24, 46. al. 2 als Zahlenverhältnis 9:8 — as numerical ratio 9:8 [s.IV] LmLCalc. 45: Tonon vero epogdoi dixit (sc. Pythagoras) habere rationem. al. LmLMacrob. 2, 1, 20: Epogdous est numerus, qui intra se habet minorem et insuper eius octavam partem ut novem ad octo, quia in novem et octo sunt et insuper octava pars eorum, id est unum. Hic numerus sonum parit, quem τόνον musici vocaverunt. LmLFav. Eul. 26, 8: Nam si tibiam cuiuslibet longitudinis sumas et octava eius portione deducta cavernam imprimas, tonus auditur. al. [s.V] LmLMart. Cap. 7, 741. al. LmLFulgent. 3, 9 p. 75, 13: quarta simphonia dicitur tonus, quod aput arithmeticos epocdous nuncupatur, aput nos V ad IV (ex errore, ut videtur). [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 10 p. 198, 8: VIIII vero ad VIII in sesquioctava proportione resonabant tonum (inde LmLReg. Prum. 12, 11. LmLHier. Mor. 3, 84 (p. 15). LmLIoh. Groch. 17. LmLIoh. Hoth. dial. p. 62). LmLBoeth. mus. 1, 17 p. 203, 26: Sed si CCXVI [] ad CXCII comparemus, sesquioctava proportio est. Est enim eorum differentia XXIIII, quae est octava pars de centum XC duobus. Est igitur tonus. al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 183, 16: VIIII autem ad VIII epogdoum, i. tonum reddet. LmLGloss. Boeth. mus. 3, 1, 205, 3: Nam XVIIII et octava pars unitatis tonus est ad XVII. LmLGloss. Boeth. mus. 3, 14, 6, 2: A CCLXII.CXLIIII si omnes tonos computare vis usque ad VI tonos, qui sunt DXXXI.CCCCXLI, hoc modo reperies. Sume octavam partem de CCLXII.CXLIIII, quae est XXXII.DCCLXVIII, et hunc numerum adde cum eis, quorum octava est, erunt CCXCIIII.DCCCCXII. Ecce primus tonus. Item sume octavam de CCXCIIII.DCCCCXII, quae est XXXVI.DCCCLXIIII, et adde hos cum CCXCIIII.DCCCCXII, fiunt CCCXXXI.DCCLXXVI. Ecce secundus tonus. eqs. al. [s.IX] LmLGloss. Boeth. mus. II 70. LmLIoh. Scot. annot. 494, 16 (inde LmLRemig. Aut. 494, 15). LmLRemig. Aut. 11, 5: Epogdous in arithmetica, tonus dicitur in musica. ... Est autem tonus in musica, quando maior vox minorem superat tota sui quantitate et insuper eius octava parte (inde LmLPetr. Dion. 3 p. 149). al. LmLAurelian. 2, 16: VIIII vero ad VIII in sesquioctava proportione resonabat tonum. LmLScol. ench. 3, 155: Δ: Qui ptongi sesquioctavum habent intervallum? M: Unusquisque in alterutrum ut corda ad cordam, quod dicitur tonus. al. LmLReg. Prum. 4, 17: Tonus itaque aut transcendit alium tonum aut transcenditur ab alio tono octava sui parte. al. [s.X] LmLInterv. Quid sit tonus 2. LmLPs.-Odo mus. p. 266b. al. LmLPs.-Odo dial. p. 254a. al. [s.XI] LmLAdalb. 1B, 10: Si duae chordae aequales et similes duobus ponderibus tendantur, quorum unum sit sesquioctavum ad alterum, fiet consonantia, quae dicitur tonus. LmLGuido micr. 15, 16. LmLGuido reg. 29: Tonus vero est, quem fecit norma novem partium. LmLPs.-Berno mon. 5, 2. LmLHermann. mus. p. 20 (p. 126b). LmLOliva 37. al. LmLWilleh. Hirs. 26 (c. 25), 4. LmLAribo 67 p. 43. LmLComm. Guid. 40 p. 111. LmLPs.-Guido form. 2, 3: Tonus ergo integra dimensio est, quia per sesquioctavam proportionem regularis monochordi partitionem assequitur. LmLFrut. brev. 2 p. 35. al. LmLQuaest. mus. 1, 14 p. 32. al. LmLTheog. Mett. 8, 6 (p. 186a). LmLIoh. Cott. mus. 8, 4 descr. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 1, 22 p. 192, 13: Superaddens igitur ei, qui est 17496, octavam sui partem, que est 2187, unum intendes tonum 19683. LmLTheinr. Dov. 1, 22 p. 194, 5: Intende igitur tonum a 157464 octava parte adiecta, qui est 19683, et fiet 177147. al. [s.XIII] LmLMus. man. 31, 8. al. LmLIoh. Aegid. 11, 27. LmLLambertus plan. 146. LmLHier. Mor. 17, 1366 (p. 148). al. LmLTrad. Garl. plan. I 65. LmLIoh. Groch. 17. LmLEngelb. Adm. 2, 16, 7: Sciendum ergo, quod tonus musicus consistit ex duabus vocibus, hoc est inter duas voces habentes unum medium continuum intervallum. Huius autem intervalli quantitas colligitur ex predicta proporcione arsis, id est elevacionis toni ad suam thesym, id est deposicionem, vel e converso, que est proporcio sesquioctava, sicut est proporcio VIIII ad VIII. al. LmLWalt. Odingt. 2, 4, 6. [s.XIV] LmLMarch. luc. 2, 4, 2: secundum omnes auctores musice tonus sive natura eius dicitur consistere in proportione novenarii numeri ad octonarium. al. LmLIoh. Mur. spec. 1, 51. al. LmLIac. Leod. comp. 1, 3, 14. LmLIac. Leod. spec. 2, 38, 31. LmLIac. Leod. spec. 2, 40, tit.: In quibus constent numeris tonus et eius partes secundum Philolaum. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 74: Haec etiam forma est toni, cuius omnes, ut ita dicam, species novenario passu fiunt. Unde verius et rectius epoctos dicitur quam tonus; hoc enim nomen habet proportionaliter eo, quod fit super octo. al. LmLPs.-Mur. interv. p. 312a: Tonus novenarius est iste, quem facit nota novem partium. LmLHeinr. Eger 3 p. 40. LmLComm. Boeth. II p. 274, 34: Numerus vero 2916, qui cum numero 2592 faciebat tonum. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 15, 49. al. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 22 p. 100, 15. al. LmLProsd. spec. 2, 1 p. 178, 5. LmLUgol. Urb. 4, 64, 1: De proportione [] toni. al. LmLGeorg. Ans. 2, 86. al. LmLAnon. Carthus. theor. 5, 5. LmLIoh. Legr. rit. 1, 2, 11, 29. al. LmLConr. Zab. tract. AE 7. LmLFr. Gafur. extr. 6, 13, 3. al. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 2, 13. LmLFr. Gafur. op. 4, 2. LmLNicol. Burt. 3, 14, 83. al. LmLBonav. Brix. 14, 15. al. LmLAdam Fuld. 4, 4. al. LmLFr. Gafur. theor. 3, 8, 18. al. LmLGuill. Pod. 3, 14. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2. LmLMon. Ad inveniendum p. 223, 20. LmLMon. Enquiriadis 3. LmLMon. Partire totum p. 49, 9. LmLFist. Si tonum 1 p. 52. LmLCymb. Omne instr. 3, 2. 3 allgemein — general [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 199/54, 15-6: Unus tonus habet CXXVI stadiorum (sc. a terra usque ad lunam etc.) (sim. LmLIoh. Scot. annot. 11, 8). LmLIoh. Scot. annot. 10, 22: Communis mensura mediarum vocum, quam dicunt tonum. [s.XI] LmLComm. Guid. 60 p. 104: Phthongi enim, id est soni, semitonii magis sunt sibi affines, phthongi vero cuiuslibet toni in ipsa voce magis videntur remoti. al. LmLAnon. Prag. 157: Sane hic cum audis tonum, omnium musicorum sonorum exceptis semitoniis intellegas minimum, eum scilicet, quo quisque ab altero secus se posito differt ptongus vel acumine vel gravitate. LmLTheog. Mett. 4, 2 (p. 184b): Dispositis itaque chordis inter duas chordas alias maius spacium cernitur ut inter ⋅Γ⋅ et ⋅A⋅ et inter ⋅A⋅ et ⋅B⋅, alias minus ut inter ⋅B⋅ et ⋅C⋅ et reliqua. Et maius quidem spacium tonus dicitur. [s.XIV] LmLComm. Boeth. II p. 146, 20: Unde tonus est vox ex duobus tonis (fortasse ex errore pro sonis) consistens. [s.XV] Trad. Holl. X B 38: Tonus autem alcius ascendit quam semitonium, quia maior est distancia toni quam semitonii. LmLFr. Gafur. extr. 6, 13, 4: Dyastema autem in musica est tonus, nam secundum Boetium ‚dyastema‘ Grece, Latine interpretatur ‚spatium‘ vel ‚intervallum‘ duorum podogorum (pro phthongorum) (sim. LmLBonav. Brix. 14, 16). LmLFr. Gafur. theor. 1, 2, 16: Igitur a terra ad lunam Pythagoras putavit esse stadiorum circiter centum viginti sex millium idque esse toni intervallum. LmLFr. Gafur. theor. 4, 8, 6: Tonus nanque fit duobus sonis unoque intervallo. Diatessaron vero quattuor sonis tribusque intervallis impletur. LmLGuill. Pod. 3, 13: tonus ipse omnium musicorum sonorum communis mensura. LmLCompend. mus. 64: Tonus a tono non differt in aliquo. LmLMon. Figure I p. 175, 48. D im Tonsystem lokalisiert — situated within the tonal system [s.V] LmLMart. Cap. 9, 960: Tonus est spatii magnitudo, qui ideo tonus dictus, quia per hoc spatium ante omnes prima vox, quae fuerit, extenditur, hoc est de nota qualibet in notam ut a media in paramesen. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 20 p. 208, 6: tonusque est distantia meses et parameses (inde LmLFrut. brev. 1 p. 29). LmLBoeth. mus. 1, 20 p. 211, 24: proslambanomenos ... tonum integrum distans ab ea, quae est hypate hypaton. LmLBoeth. mus. 4, 7 p. 323, 5 - 4, 11 p. 334, 5. al. LmLCassiod. inst. 2, 5, 8: Hypophrygius (sc. tonus) est hypoiastium hemitonio, hypodorium tono praecedens. al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 25, 6: ecce tonus inter mesen et paramesen, id est diezeuxis. [s.IX] LmLGloss. Boeth. mus. II 150. LmLIoh. Scot. annot. 504, 5 (inde LmLRemig. Aut. 504, 3). LmLMus. ench. 1, 18: Primus, qui et gravissimus, Grece protos dicitur vel archoos, secundus deuteros tono distans a proto, tertius tritos semitonio distans a deutero, quartus tetrardus tono distans a trito (sim. LmLScol. ench. 1, 37). LmLHucbald. 40-41. al. LmLReg. Prum. 14, 32. al. [s.X-XI] Ton. Leod. pr. 27-65. LmLPs.-Odo mus. p. 266a: a prima voce, ubi inscribitur ⋅A⋅ usque ad secundam, ubi inscribitur ⋅B⋅ tonus est primus. LmLPs.-Odo dial. p. 254a: Maius spatium (sc. in monochordo) dicitur tonus, et est a ⋅Γ⋅ in primam ⋅A⋅, a prima ⋅A⋅ in secundam ⋅B⋅. Minus vero spatium, sicut est a secunda voce ⋅B⋅ in tertiam ⋅C⋅, semitonium vocatur. al. LmLBerno prol. 5, 16 app. crit. LmLGuido micr. [] 20, 15. al. LmLGuido ep. p. 486, 202. LmLPs.-Berno mon. 12, 2. LmLOliva 46. al. LmLAribo 55 p. 17: tonus, qui est ab ⋅a⋅ in ⋅C⋅, cum illo tono, qui est a ⋅b⋅ in ⋅c⋅, participat spacium, quod est a ⋅b⋅ in ⋅C⋅. al. LmLLib. argum. 49 p. 23: ⋅Γ⋅ tonus ⋅A⋅ tonus ⋅B⋅, ⋅C⋅ tonus ⋅D⋅ tonus ⋅E⋅, ⋅F⋅ tonus ⋅G⋅ tonus ⋅a⋅ tonus ⋅C⋅, ⋅c⋅ tonus ⋅d⋅ tonus ⋅e⋅, ⋅f⋅ tonus ⋅g⋅ tonus ⋅⋅ tonus ⋅⋅, ⋅⋅ tonus ⋅⋅. LmLLib. spec. 28 p. 33. al. LmLVers. Ars est 54: Tunc tonus plena voce canitur, quando vox cum proxima a se ita coniungitur ut de ⋅Γ⋅ in ⋅A⋅, de ⋅A⋅ in ⋅B⋅, de ⋅C⋅ in ⋅D⋅, de ⋅D⋅ in ⋅E⋅ et caeterae simili modo. LmLFrut. brev. 1 p. 30. al. LmLQuaest. mus. 1, 4 p. 15. al. [s.XII] LmLGuido Aug. 40-55. al. LmLTon. Parkm. p. 108: Fit autem tonus, cum dicitur ut re, re mi, fa sol, sol la; vel in depressione la sol, sol fa, mi re, re ut. LmLAnon. La Fage I 3, 4: Dispositio tonorum et semitoniorum. eqs. al. LmLTheinr. Dov. 3, 6 p. 238, 17. al. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 496b. LmLMus. man. 24, 28. al. LmLAmerus 18, 5. LmLLambertus plan. 150. al. LmLAugust. min. BV 112: Cuius toni species sunt VIII^to, IIII^or ascendentes et IIII^or descendentes; ascendentes quemadmodum ut re, re mi et fa sol, sol la; descendentes quemadmodum la sol, sol fa et mi re, re ut. LmLVers. Postquam pro 81-129. LmLEngelb. Adm. 2, 1, 16. al. LmLWalt. Odingt. 5, 4, 41: ⋅E⋅ adiecta b rotunda facit cum ⋅F⋅ tonum. al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 1, 175. LmLIac. Leod. comp. 1, 5, 14. al. LmLIac. Leod. spec. 2, 14, 30. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 64. al. LmLQuat. princ. 2, 6. LmLAnon. Monac. II 50. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 9, 65. al. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 17 p. 78, 11. al. LmLIac. Theat. 1. Trad. Holl. X C 98: Dant fa sol la tonos vel ut re mi tibi plenos (sim. LmLThom. Bad. p. 84. LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 26. Trad. Holl. XI 2, 27. Trad. Holl. XXIV 8, 39. LmLTrad. Holl. II 3, 77. LmLTrad. Holl. III 5, 32. LmLTrad. Holl. IV 22. LmLTrad. Holl. V 3, 102. LmLTrad. Holl. VII 3, 71. Trad. Holl. XIII 3, 82. Trad. Holl. XX 3, 21. Trad. Holl. XV 7, 47. LmLLad. Zalk. 3, 94. Trad. Holl. XXII 6, 29. LmLSzydlov. 7, 43. Trad. Holl. XIV 9, 26). LmLProsd. spec. 2, 22 p. 216, 17. LmLUgol. Urb. 1, 5, 18: prosmelodos tono integro distans ab ea, quae est hypatehypaton (sim. LmLFr. Gafur. extr. 3, 7, 1). LmLUgol. Urb. 1, 12, 1: Quot in Latina manu toni, semitonia ceteraeque coniunctiones reperiantur. al. LmLGeorg. Ans. 2, 26. LmLTrad. Holl. I 1, 5, 14. LmLTrad. Holl. III 5, 115-118. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 3, 38. al. LmLConr. Zab. tract. S 5. LmLFr. Gafur. extr. 7, 3, 8. al. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 2, 10. LmLIoh. Tinct. exp. 4, 4-9. LmLFr. Gafur. op. 5, 1. al. LmLBart. Ram. 1, 1, 3 p. 6. al. LmLNicol. Burt. 1, 17, 95-96. LmLFr. Gafur. theor. 5, 6, 4-5. al. LmLGuill. Pod. 1, 20. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2. LmLMon. In mon. 7. al. LmLMon. In primo 4. al. LmLMon. Si regularis 3. al. LmLMon. Totam tabulam p. 11, 3. al. E qualitative Bestimmung — qualitative designation 1 als Konsonanz oder zulässiges melodisches Intervall — as consonance, or admissible melodic interval [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 16 p. 202, 2: Nam si vox voce duplo sit acuta vel gravis, diapason consonantia fiet, si vox voce sesqualtera proportione sit vel sesquitertia vel sesquioctava acutior graviorque, diapente vel diatessaron vel tonum consonantiam reddet. [s.IX-XI?] LmLGloss. Boeth. ar. 225: ‚tonus‘ dicitur in musica vox perfecta. [s.XI] LmLAdalb. 1B, 9: Secundariae vero consonantiae vocibus suis non simul, sed successive factis bene sonant. Sunt autem quattuor secundariae consonantiae: tonus, ditonus, semitonium, semiditonus. LmLGuido micr. 4, 12: Habes itaque sex vocum consonantias, id est tonum, semitonium, ditonum, semiditonum, diatessaron et diapente (inde LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 2, 44). LmLGuido reg. 24: et secundae (sc. litterae) locus patet supradicto ordine, / quam concordiam sonorum tonum dicunt musici. LmLHeinr. Aug. 24: M: In arithmetica simpliciter proportiones, in musica vero per ipsas proportiones operantur consonantias. D: Quas? M: Diapason, diapente, diatessaron, tonum. al. LmLAribo 87 p. 56: Sex [] consonantiarum tres nobiles, tres sunt ignobiles. Nobiles diapente, diatesseron, tonus, quia originem et parentelam suam profiteri possunt: quippe cum haec sesqualterae, haec sesquiterciae, haec sesquioctavae sit proportionis. Ignobiles sunt ditonus, semiditonus, semitonium, cum incertae sint gradationis, id est proportionis. al. LmLComm. Guid. 10 p. 99: Consonantia est ad minus duo soni sibi consonantes competenter ut tonus, postmodum vel tres vel quattuor, ut in sequenti docebitur, ceu ditonus et cetera. LmLLib. argum. 12 p. 20: Musica unde constat? Ex septem consonantiis, hoc est tono, semitonio, ditono, semiditono, diatessaron, diapente et diapason. De consonantia, quid est. Quid est consonantia? Consonantia hoc est simul sonantia, quia nisi simul duae voces sonuerint, consonantia esse non potest. [s.XII] LmLTrad. Guid. 2: Musica autem ex sex symphoniis constat, id est semitonio, tono, semiditono, ditono, diatesseron, diapente. Et est symphonia quidam apta vocum copulatio, cum vox voci apte coniungitur. LmLTon. Parkm. p. 108: Tercia est consonantia, quae tonus dicitur eo, quod plenariam habeat exaltationem vel depressionem a voce in sibi proximam vocem. LmLAnon. La Fage I 5, 14. LmLDisc. Omnis homo I 5 p. 241: Septem sunt consonantes, ex quibus constat omnis cantus, scilicet tonus, semitonus, ditonus, semiditonus, diatessaron, diapente et diapason. [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 11, 12: Et notandum, quod quidam dicunt tonum esse consonantiam, alii vero negant. Plato vero ponit tonum esse consonantiam, cum proportionaliter constet ex duabus, quarum una est octo passuum, alia vero novem, quae constituunt duos modos, videlicet duo semitonia, quae iuncta integrum tonum perficiunt. al. LmLAmerus 18, 3. LmLAugust. min. C 111. LmLVers. Postquam pro 74: tonus (glo.: prima consonantia). LmLEngelb. Adm. 2, 10, 12: Tonus vero est minima consonancia inter perfectas consonancias, quod dico ad differenciam semitonii, quod est inperfecta consonancia. al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 1, 126: quidam vero consonantias in principales et secundarias dividentes principales consonantias tres esse dicunt, scilicet dyatessaron, dyapente et dyapason, consonantias secundarias, quas concordantias appellant, sex esse ponentes, scilicet tonum, semitonum, ditonum, semiditonum, tonum cum dyapente et semitonum cum dyapente. Secundum tamen opinionem eorum, qui principia musice et eorum numerum subtilius investigare videntur, rationabiliter et satis probabiliter dici potest, quod omnes consonantie et concordantie musicales reducuntur ad septem, que sunt tonus, semitonus, ditonus, semiditonus, dyatessaron, dyapente et dyapason. al. LmLIac. Leod. comp. 1, 5, 17: Permissivi autem soni sunt sicut tonus. LmLIac. Leod. spec. 1, 6, 4: Graeci autem dicunt Pythagoram huius artis (sc. musicae) invenisse primordia, id est principaliores primas consonantias, scilicet diapason, diapente, diatessaron et tonum, si tonus consonantia dici debeat vel potius consonantiarum pars secundum antiquos. LmLIac. Leod. spec. 2, 8, 5: Emmeles sunt, qui consoni non sunt perfecte; possunt tamen aptari ad melos, ut est tonus et forsitan semiditonus et ditonus et huiusmodi consonantiae, quae aliquam important concordantiam. LmLIac. Leod. spec. 2, 38, 14: Boethius autem circa finem secundi arithmeticae tonum in numero ponit consonantiarum et ipsum dicit esse musicorum sonorum mensuram communem, et quod est sonus omnium parvissimus, sonum sumens pro sonorum mixtione vel distantia seu intervallo. Et Guido inter consonantias tonum primo ponit, et ipsum esse consonantiam omnes nunc tenent moderni et non sine ratione. eqs. LmLIac. Leod. spec. 4, 37, 1: Imperfecta concordia tunc fieri dicitur, cum voces simul prolatae multum ab auditu differre noscuntur, aliqualiter tamen concordant, ut sunt tonus, qui est una secunda. al. LmLQuat. princ. 4, 2, 12: Perfecte vero consonancie diapason, diapente, diatesseron ac tonus dici possunt, et ratio est, quia per istas et [] nullas alias consonancias monacordum dividitur. al. LmLComm. Boeth. II p. 204, 8: dicit Pictagoras hic in investigacione consonanciarum, quod mallei exprimentes diatessaron et diapente, tonum et diapason suaviter resonabant, an diapente et diatessaron tono distantes se simul compaciantur, et sic tonus facit simphoniam. LmLComm. Boeth. II p. 226, 24: Tonus tamen dici potest consonancia eo modo, quo punctus quantitas, quia est principium quantitatis; ab eo enim continua quantitas incipit et a tono consonancia. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 11, 28. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 59 p. 208, 6. Trad. Holl. XXIV 8, 124. LmLTrad. Holl. VI 22, 11: sicut sunt 7^tem soni, ita ex se faciunt 7^tem consonancias, que sunt: thonus, semithonium, ditonus, semidithonus, dyatesseron, dyapente et dyapason; per quas consonancias omnis cantilena movetur, sive in elevacione, sive in deposicione. LmLMon. Figure I p. 176, 60: Hee sunt itaque sex vocum consonancie, videlicet tonus, semitonium, dytonus, semiditonus, dyatesseron, dyapente, quibus septima adiungitur, scilicet dyapason. 2 als Dissonanz — as dissonance [s.XI] LmLHermann. mus. p. 20 (p. 126a): Cum ergo diapente ac diatesseron differentia sit tonus ipseque quamvis a consonantiis exclusus consonantias tamen iungat. LmLFrut. brev. 3 p. 37: tonus autem non est consonantia, sed pars consonantiae et quasi consonantiarum quaedam differentia. al. [s.XII] LmLGuido Aug. 76: Harum septem coniunctionum, ubi diapason includamus, quatuor priores dicuntur dissonantie, tonus videlicet, semitonum, ditonus, semiditonus. [s.XIII] LmLMus. man. 29, 16: cum tonus et semitonium semper discordent. LmLMus. man. 31, 22: Tonus rigidum quidem sonum reddens et asperum. LmLComm. Boeth. I 1, 16 p. 52: de tono agit (sc. Boethius) inter consonancias, non quia sit consonantia, sed quia pars est consonancie. LmLDisc. pos. vulg. 26, 52 (p. 190): maior videtur dissonancia in tono quam in aliquo alio modo. LmLLambertus plan. 202: Imperfecte (sc. dissonantie) vero sunt tonus, semitonium et tritonus, quia, quanto propinquiores inveniuntur, eo tanto peiores, et quanto remotiores, tanto meliores. LmLFranco Col. 11, 17: Imperfectae discordantiae dicuntur, quando duae voces se quodammodo compati possunt secundum auditum, sed discordant. Et sunt tres, scilicet tonus, tonus cum dyapente et semiditonus cum dyapente. LmLHier. Mor. 15, 73 (p. 65): Tonus autem et semitonium nec per se nec per accidens possunt esse consonancie, nisi valde inproprie esse dicantur, inquantum videlicet tonus et semitonium sunt partes integrales alicuius consonancie. LmLTrad. Franc. I p. 32. LmLWalt. Odingt. 2, 13, 7: tonus non facit mixturam suavem (inde LmLComm. Boeth. II p. 204, 19). al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 9, 1, 9: tonus consonantia non est, quia licet sit in proportione musicali, non tamen est in proportione consonantie. LmLIoh. Mur. spec. 1, 51: Tonus vero, qui est in sesquioctava ut 9 ad 8, non est consonantia, sed pars eius. LmLIac. Leod. spec. 4, 19, 10: Ptolomaeus tonum non ponit inter consonantias consonas. al. LmLQuat. princ. 4, 2, 13: Consonancie vero discordantes sunt tres, videlicet tonus, diatesseron et semitonium cum diapente. Iste dicuntur imperfecte discordancie. LmLComm. Boeth. II p. 348, 15: tonus perfecta scilicet dissonancia. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 15, 49. al. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 59 p. 208, 10. LmLThom. Bad. p. 80: Tonus vero dicitur pars consonantie non formaliter, sed ideo, quia proporcio, que dicitur consonantia, continet illam proporcionem, que vocatur tonus, et amplius. Consonancia enim sic diffinitur: Est acuti gravisque soni mixtura suaviter uniformiterque auribus accidens. Hec autem diffinitio subscribendis tribus consonanciis, scilicet diatesseron, diapente et diapason, competit et non tono, in quo sit auris cuilibet iudex sibi ipsi; ergo predicte tres armonie dicuntur perfecte consonancie et non tonus. LmLAnon. Carthus. theor. 5, 5. LmLIoh. Legr. rit. 1, 2, 11, 25: tonus [] vero nihil per se consonum habet. LmLIoh. Tinct. diff. 267: Tonus est discordantia ex mixtura duarum vocum uno semitonio maiore et uno minore distantium effecta. LmLFr. Gafur. extr. 9, 3, 6. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 2, 10. LmLFr. Gafur. op. 2, 2: Dissone vero sunt, que non permiscent sonos atque insuaviter feriunt sensum ut tonus et semitonium. LmLGuill. Pod. 1, 15: Gravium et acutarum vocum alie sunt consone ... Dissone vero, que sibiipsis natura prohibente coherere commiscerique non possunt, que multe sunt. Harum autem quedam sunt tono distantes, sed quoniam he diatesseron ac diapente consonantias iungunt, sicut in quadrichordio Mercurii ostensum est, inde emineles (ex errore pro emmeles) ab antiquis tanquam ad hoc aptitudinem habentes dicte sunt. LmLFlor. Fax. 2, 13, 2. LmLContr. Volentibus I p. 27a. F Begriffsbestimmung und Etymologie — definition of the concept and etymology [s.IX-XI?] LmLGloss. Boeth. ar. 683: ‚tonus‘ Graece, ‚sonus‘ Latine dicitur. [s.XI] LmLGuido micr. 6, 15: Tonus autem ab intonando, id est sonando, nomen accepit (inde LmLLib. argum. 63 p. 25. LmLIac. Leod. spec. 2, 39, 1. LmLDiff. mus. 32. LmLBonav. Brix. 14, 11. LmLFr. Gafur. theor. 5, 4, 18). LmLVers. Ars humanas p. 112a: Tonus vero sono pleno sumpsit hoc vocabulum. LmLVers. Ars humanas p. 113a: Tonus ergo a tonando traxit hoc vocabulum. LmLTheog. Mett. 8, 8 (p. 186a): Tonus autem dicitur a tonando, id est sonando. LmLIoh. Cott. mus. 8, 5: Tonus a tonando vocatur. Est autem ‚tonare‘ ‚potenter sonare‘, et tonus fortem habet sonum respectu semitonii. Vel certe a Graecis sumptum est hoc nomen. Cum enim ipsi dicant TONOC, nos ‚o‘ in ‚u‘ mutata ‚tonus‘ dicimus (inde LmLHier. Mor. 14, 18 (p. 59). LmLHugo Spechtsh. comm. p. 91. LmLGob. Pers. p. 184a. LmLTrad. Holl. VIII 13, 67. LmLConr. Zab. tract. OO 4). LmLMetrol. 82 p. 76. [s.XIII] LmLTrad. Lamb. 3, 3, 2: Dicitur autem tonus a ‚tono‚ -nas‘ eo, quod perfecte et discrete discernit et praetendit distantiam inter duas voces (inde LmLCompil. Ticin. A 70). LmLTrad. Garl. plan. I 168: Et dicitur tonus a tonando sive a sonando. LmLTrad. Garl. plan. V 134: Nota, quod tonus... dicitur a ‚tono‚ tonas‘, quia perfecte tonat seu totum intonat. LmLTrad. Garl. plan. V 153: Et dicitur tonus a tonando vel a sonando, quia plenarie tonat vel sonat. Vel dicitur a tono vel a sono, quia integre sonat seu tonat vel integrum tonum facit seu sonum in animo audientis. LmLAnon. Couss. IV p. 69, 18. [s.XIV] LmLMarch. luc. 2, 2, 1. LmLGuido Dion. 1, 1, 172-174. LmLPetr. Palm. p. 508: Et dicitur tonus a ‚tono‚ tonas‘ eo, quod perfecte et distincte dicit distantiam inter duas voces. LmLSumm. Guid. comm. 1, 18: Dicitur autem tonus a ‚ptongos‘ Graece, quod est ‚sonus‘ Latine. LmLAnon. La Fage II p. 424: dicitur tonus ab intonato, id est, quia perfecte sonat. [s.XV] LmLIoh. Olom. 7 p. 31. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 22 p. 98, 7: Prima igitur coniunctio ptongorum tonus est, quem auctores musice nuncupaverunt tonum, epogdoum, diastema, cola, emelis et sesquioctavum (inde LmLDiff. mus. 29. LmLBonav. Brix. 14, 14). LmLProsd. spec. 1, 3 p. 160, 24: dicitur tonus a tonando, quoniam, ut habitum est, tales duo soni immediati videntur perfecte, plene et complete tonare eo, quod unus ipsorum alterius respectu perfecte, plene et complete ascendit vel descendit in comparatione ad alios duos sonos immediatos quandam sonorum combinationem semitonium nominatam producentes. LmLProsd. spec. 1, 3 p. 162, 3: tonus alio nomine secunda maior nominatur. LmLAnon. Claudifor. 6, 3, 3: tonus vero a ‚tono‘ ab ,tono, -as‚ -are‘, quia, sicut in tonatione sequens resonantia differt a priori, sic in tono sequens vox elevatur super priorem vel deprimitur. Trad. Holl. XI 2, 25: Et dicitur tonus a tonando, quasi viriliter et perfecte sonando, quia fortem habet sonum in respectu ad semitonium (sim. Trad. Holl. XXIV 8, 38. LmLSzydlov. 7, 37. cf. LmLIoh. Cott. mus. 8, 5). []Ioh. Tinct. contr. 2, 2, 11: Quiquidem tonus a ‚tono‚ -as‘ dicitur eo, quod primus omnium sonorum ab uno loco ad alium progressorum perfecte tonet. Hinc, ut dictum est, secunda perfecta vulgariter appellatur. LmLMon. Figure I p. 176, 74. II Ton, Tonstufe, Tongebung, Betonung — tone, pitch, production of sound, accent [syn.: accentus, sonus] [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 5, 5, 7: Hoc vero licet animadvertere etiam ab citharoedis, qui, superiore tono cum volunt canere, avertunt se ad scaenae valvas et ita recipiunt ab earum auxilio consonantiam vocis. [s.V] LmLMart. Cap. 3, 273: Accentus partim fastigia vocamus, quod litterarum capitibus apponantur, partim cacumina, tonos vel sonos, Graeci prosodias. LmLMart. Cap. 9, 931: Tonus igitur idem plerumque appellatur et sonus. al. [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 20, 7: Tonus est acuta enuntiatio vocis (inde LmLAurelian. 5, 9. LmLHier. Mor. 4, 37 (p. 17) ... enumeracio (ms. et ed. fort. ex errore). LmLQuat. princ. 3, 20. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 51. LmLAdam Fuld. 4, 7. LmLFlor. Fax. 2, 4, 1). LmLIsid. etym. 19, 22, 6: tonus enim sonus est. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 2, 20, 118: ‚sonus‘: tonus. al. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 119/35, 3-4: Circus est proprie in melodia cantus, qui in eundem tonum finit, a quo incipit. LmLTon. Mett. p. 62: ‚Toni‘ igitur Grece, Latine ‚soni‘ interpretantur. LmLIoh. Scot. annot. 11, 8: De partitione caelestium sonorum atque tonorum. LmLIoh. Scot. annot. 490, 4: ‚pulsibus‘: tonis, motibus (inde LmLRemig. Aut. 490, 1). al. LmLRemig. Aut. 375, 16: ‚sonus‘ pro ‚tonus‘ (inde LmLDiff. mus. 33. LmLBonav. Brix. 14, 9). LmLRemig. Aut. 495, 4: Aliquando tamen tonus appellatur et sonus. LmLAurelian. 10, 8: Denique de his tribus introitibus, qua possumus brevitate, quiddam pandamus <ex certa> (ed. excepta) norma musicae discipline. Primus siquidem in se idcirco directe fines versuum recipit, quia et in directum incoat, nec vox sinuosos decurrit per anfractus, atque in tertia tonus invenitur sillaba, scilicet in ‚-te‘ ut „Gaudete“. In secundo vero ideo sursum pars ultima sublimatur, quia tonus in prima adest sillaba, id est in ‚ius-‘ ut „Iustus es, Domine“. In <tertio> vero idcirco altius finis erigitur morasque habere diutius patitur, quoniam perfectus tonus in secunda repperitur sillaba nec in <tertia> ut in primo nec in prima ut in secundo, sed in secunda, hoc est in ‚-ce-‘ ut „Suscepimus Deus“. Ideoque non inmerito longe finis protrahitur versiculi altiusque profertur (? cf. LmLPonte, Aurelian 3 p. 55 sq.; LmLHiley, Plainchant p. 457 sq.). LmLAurelian. 8 p. 136: Hii quidem toni apud gramaticos et lectores sunt tres: acutus, gravis, circumflexus; apud cantores autem sunt VIII. [s.X] LmLCant. Quid est cant. c. 482: Ortus quoque suus atque compositio (sc. cantus) ex accentibus toni vel ex pedibus syllabarum ostenditur. Ex accentibus vero toni demonstratur in acuto et gravi et circumflexo. ... De accentibus toni oritur nota, quae dicitur neuma (inde LmLIoh. Cicon. mus. 2, 30 p. 298, 15). LmLCant. Quid est cant. c. 483: Tonus est sonus vocis armoniae, id est vox modulata. Ton. Leod. pr. 4: Est autem tonus, quod et sonus. [s.XI] LmLLect. Guid. p. 44: est tonus secundum Boetium vocis casus emmeles, idest aptus melo in unam intensionem vel remissionem (cf. Boeth. mus. 1, 8 p. 195, 2: Sonus igitur est vocis casus emmeles ...). LmLTheophil. 3, 82 p. 146: In caudis autem linguarum scribantur litterae secundum ascensum et descensum cantus, quibus possit cognosci, quis ille vel ille tonus sit. al. LmLIoh. Cott. mus. 10, 15: Cum ergo Latini antiqui consonantiam quandam in musica tantummodo tonum vocarent, grammatici etiam accentus orationis vel distinctiones tonos appellare usurpato nomine coeperunt. Rursus Latini cantores non parvam esse similitudinem inter cantus et accentus prosaicae locutionis modosque psallendi considerantes nomen hoc commune utrisque esse sanxerunt. Sicut enim toni, id est accentus, in tres dividuntur species, scilicet gravem, circumflexum, acutum, ita in cantu tres distinguuntur [] varietates. Nam cantus nunc in gravibus vagatur ut in offertorio illo „In omnem terram“, nunc circa finales quasi quadam circumflexione versatur ut in antiphona illa „Benedicat nos Dominus Deus noster“, nunc in acutis quasi saltando movetur ut in antiphona illa „Veterem hominem“ (inde LmLHier. Mor. 20, 20 (p. 152). LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 10. LmLTrad. Holl. VIII 22, 33. LmLAdam Fuld. 2, 13). [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 414. LmLTon. Vatic. 12, 1 p. 190. [s.XIII] LmLLambertus plan. 144: Est enim tonus quedam percussio aeris indissoluta usque ad auditum (sim. LmLAnon. Emmeram. 4 p. 264, 3. LmLIac. Leod. spec. 2, 38, 4. LmLQuat. princ. 3, 14. LmLPs.-Mur. interv. 310a. LmLCompil. Ticin. A 69. LmLGuill. Pod. 1, 14. cf. Boeth. mus. 1, 3 p. 189, 22: sonus percussio aeris ...). LmLDisc. Quicumque III 16 p. 262: Si due voces vel tres sunt in eodem tono vel sono, quintans debet inspicere, si cantus immediate sequens ascendat vel descendat. LmLTrad. Garl. plan. V 153: Et dicitur tonus ... a tono vel a sono, quia integre sonat seu tonat vel integrum tonum facit seu sonum in animo audientis. LmLTrad. Franc. III 3, 12. LmLDisc. Sciendum 63. LmLIoh. Groch. 90: Et in una dictione oportuit plures voces esse, ut in eodem tono fieret vocum mutatio propter earum continuationem, puta in una duas ut in ⋅c⋅faut, ⋅d⋅solre, in alia vero tres ut in ⋅g⋅solreut, ⋅a⋅lamire. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 2, 1, 2: secundum Remigium tonus et sonus idem est. LmLQuat. princ. 3, 14: Tonus secundum Ieronimum est acuta ennunciacio vocis. LmLSumm. Guid. 3: Dicitur equivoce tonus, accentus, nota, signum (inde LmLGob. Pers. p. 187a. LmLTrad. Holl. V 4, 8. Trad. Holl. XVII 200). LmLSumm. Guid. comm. 1, 14: Quandoque enim tonus idem est quod accentus et sic sumitur a Donato in barbarismo, ubi dicit: „Thoni quoque per has species commutantur“ etc. (inde LmLGob. Pers. p. 186a. sim. LmLAnon. Carthus. nat. 1, 6). LmLCompil. Ticin. A 38: In Gammaut, ⋅A⋅re, ⋅B⋅mi et in ⋅ee⋅la non est aliqua mutatio eo, quod istorum quilibet solam vocem continet; nec in ⋅b⋅fa ⋅b⋅mi, quoniam ibi sunt diversa signa et diverse voces, et quia non ponuntur sub una voce nec sub uno tono, ideo non potuit esse mutatio. [s.XV] LmLIac. Theat. 11: <Discipulus>: Quid est tonus? <Magister>: Id est sonus. LmLAnon. Tegerns. I p. 104. LmLArn. Zwoll. p. 12. LmLTrad. Holl. IX 2, 4, 1: Thoni, ut placet Donato, sunt quidam accentus, per quos quilibet cantus, cuius tropi sit, notificatur (sim. LmLTrad. Holl. I 2, 6, 6). LmLAnon. Carthus. nat. 1, 14: versus: Est tonus accentus, tenor et nota dicitur esse. Trad. Holl. XXIV 12, 4: Unde sciendum, quod hoc nomen tonus dicitur multipliciter: Primo idem est quod accentus. LmLTrad. Holl. V 4, 2: est notandum, quod tonus 4^or modis accipitur. Primo modo idem est quod accentus et sic dicitur: barbarismus causatur ex inepto tono, id est accentu. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 2 p. 61: Modus secundo est cantus compilatus supra uno tonorum longorum, duplicibus aut (ms.; ed.: ac) simplicibus figuratus ad prolacionem maiorem vel minorem perfecti vel inperfecti temporis. LmLBonav. Brix. 3, 6: thesis apud Latinos est musica, quia non solum in uno tono nec in una melodia, sed in pluribus, quia non est melodia in paribus, sed in diversitatibus tonorum vel sonorum, et in diversitate eorundem fit dulcedo cantuum. al. LmLContr. Nota quinque 15: Item tertia et sexta possunt fieri perfectae species in tonis, scilicet tertia, quando est contra ut vel contra fa, tunc est perfecta in tonis et similiter sexta et ceteris. (?) LmLCymb. Tintinnabulis 21: Incipe a primo tono (id est sono). III ? Weise, Melodie — ? air, melody [s.V] LmLMart. Cap. 9, 906: alii laudes deorum hymnosque quamplurimi, alii musicos tonos, quos modo compererant, retexebant. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 210: ‚lascivus quippe animus vel ipse lascivioribus delectatur modis‘: tonis. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 922/354, 1-2. (?) LmLGloss. Mart. Cap. 926/355, 14: ‚modulorum‘: tonorum. LmLIoh. Scot. annot. [] 483, 15: ‚modulis‘, id est tonis (inde LmLRemig. Aut. 483, 14). LmLIoh. Scot. annot. 485, 2: ‚mela‘, id est toni (inde LmLRemig. Aut. 484, 19). IV Tonart — mode A als Bezeichnung für die antiken Transpositionsskalen — as term that designates the ancient transpositions in the Greek tonal system [syn.: tropus, modus] [s.V] LmLFulgent. 3, 10 p. 79, 3: quod dorius tonus aut frigius Saturno coiens feras mulceat. [s.VI] LmLBoeth. mus. 4, 15 p. 341, 20: Ex diapason igitur consonantiae speciebus existunt, qui appellantur modi, quos eosdem tropos vel tonos nominant (inde LmLHier. Mor. 20, 80 (p. 154). LmLIac. Leod. spec. 6, 4, 1. ad loc.: LmLGloss. Boeth. mus. 4, 15, 3: Tropi, modi et toni unum idemque significant isto in loco). LmLCassiod. var. 2, 40, 4: Hoc totum inter homines quinque tonis agitur, qui singuli provinciarum, ubi reperti sunt, nominibus vocitantur. al. LmLCassiod. inst. 2, 5, 8: Toni vero sunt quindecim: hypodorius, hypoiastius, hypophrygius, hypoaeolius, hypolydius, dorius, iastius, phrygius, aeolius, lydius, hyperdorius, hyperiastius, hyperphrygius, hyperaeolius, hyperlydius. ibid.: Hypodorius tonus est omnium gravissime sonans (inde LmLAurelian. 6, 29). al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 227: Modi et toni idem sunt. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 924/354, 12-3. LmLRemig. Aut. 75, 17: Toni autem musicae ex vocabulis gentium denominantur: phrygius, lidius, yastius, dorius, inter quos gravissimum sonum obtinet dorius. LmLRemig. Aut. 482, 17: ‚omnium modorum‘: troporum, id est XV tonorum. LmLRemig. Aut. 514, 18: Tonum pro tropo ponit (sc. Martianus), quia tropi ex tonis constant. LmLReg. Prum. 11, 9: Cassiodorus in secularibus litteris quindecim tonos esse adfirmat secundum numerum cordarum, quae ponuntur in bisdiapason consonantia. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 1, 3: Ut de tonis perfectior possit haberi notitia, notandum in primis, quod tonus in musica duobus modis accipitur. Uno modo videlicet pro cantandi modo, quem antiquiores ac primi musici Grece tropum nominant. LmLIac. Leod. spec. 6, 14, 2. [s.XV] LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 10, 2. LmLFr. Gafur. theor. 5, 8, 12. B als Bezeichnung für die Kirchentonarten — as term that designates the modes [syn.: modus, phthongus, tropus] 1 Definition [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 257b: Tonus vel modus est regula, quae de omni cantu in fine diiudicat (inde LmLQuaest. mus. 1, 15 p. 34. LmLTon. Nivern. f. 141v p. 120. LmLAnon. Lovan. p. 492b. LmLAnon. Couss. VII 12, 1. LmLHier. Mor. 20, 70 (p. 154). LmLPetr. Cruc. 1, 2. LmLIoh. Groch. 219. LmLEngelb. Adm. 4, 1, 5. LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 4. LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 2. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 108. LmLPs.-Mur. interv. p. 309b. LmLSumm. Guid. comm. 1, 17. LmLGoscalc. 1, 5 p. 66, 21. LmLComm. Boeth. II p. 292, 9. LmLTrad. Holl. VIII 22, 9. LmLGob. Pers. p. 186b. LmLAnon. Carthus. nat. 1, 16. Trad. Holl. XI 3, 15. Trad. Holl. XXIII 1, 5, 4. Trad. Holl. XXIV 12, 28. LmLTrad. Holl. III 6, 6. LmLTrad. Holl. V 4, 2. LmLTrad. Holl. VI 7, 9. LmLFr. Gafur. op. 5, 8. LmLGuil. mon. 9 p. 54. LmLDiff. mus. 37. LmLFlor. Fax. 1, 12, 4. Trad. Holl. XXI 7, 4). LmLCompil. Casin. 48-49, 2: Toni sunt discernentia atque compositio in cantum. Tantum VIII^o sunt in numero et septem in professione: tonus, tonus, semit<onium>; hoc est duo integri et dimidium duplicati et triplicati. (?) LmLCompil. Paris. I p. 192: Toni sunt constitutionis harmonicae differentia et quantitas, quae in vocis accentu sive tenore consistit (cf. Cassiod. inst. 2, 5, 8. sim. LmLTon. Vatic. 12, 1 p. 190. LmLQuat. princ. 3, 20). [s.XII] LmLTon. Cist. 2: Discipulus: Quid est tonus? Magister: Regula naturam et formam cantuum regularium determinans (inde LmLHugo Spechtsh. comm. p. 109. LmLDiff. mus. 36. Anon. Gemnic. 3, 1, 7). [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 12, 1: Tonus est regula naturam et formam cantuum regularium determinans. LmLMus. man. 31, 3: Est enim tonus regula [] certum cuilibet maneriae plagalem vel auctentum determinans. LmLElias Sal. 10 p. 27a: Quid est tonus in genere? Tonus in genere est figura septem litterarum et unius clavis, sex punctorum et octo tonorum et totius cantus tam artificialis quam naturalis continens naturam. LmLHier. Mor. 20, 119 (p. 156): Tonus... est regula, que de omni cantu diiudicat secundum principium, medium et finem (sim LmLAnon. Carthus. nat. 1, 22. LmLTrad. Holl. III 6, 8. LmLTrad. Holl. VI 9, 2. LmLTrad. Holl. VI 35, 2. Trad. Holl. XXI 7, 4. cf. LmLPs.-Odo dial. p. 257b). LmLAnon. Ratisb. 5, 1: Tonus est ratio cuilibet cantui musico regularem ascendendi et descendendi modum constituens (sim. LmLAnon. Philad. 68). LmLIoh. Groch. 51: Tonus autem multipliciter dicitur velut nix in montibus. Uno enim modo dicitur de elevatione, depressione et fine cantus, ut ecclesiastici accipiunt. LmLIoh. Groch. 224: Temptemus igitur aliter describere et dicamus, quod tonus est regula, per quam quis potest omnem cantum ecclesiasticum cognoscere et de eo iudicare inspiciendo ad initium, medium vel ad finem (inde LmLGuido Dion. 1, 1, 16). LmLEngelb. Adm. 1, 7, 7: modulos sive formulas melodiarum secundum coniunctionem et collacionem conveniencium ad invicem consonanciarum, quos modos sive formulas secundum antiquos musicos taliter nominatos moderni musici appellare consueverunt octo tonos musicos. LmLEngelb. Adm. 4, 1, 4: Tonus vero secundum Boecium ibidem est constitucio in toto vocum ordine gravitate et acumine differencium consonanter consistens. LmLEngelb. Adm. 4, 1, 7: Tonus musicus est vocum coniunctio et modulacio naturalem cantum fini consono principio et medio coordinans et coniungens. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 1, 2: Tonus, tropus sive modus secundum dicta Boetii est constitutio vocum in totis vocum ordinibus differens acumine ac etiam gravitate (inde LmLUgol. Urb. 1, 50, 3). LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 36a: Notandum, quod duplex est tonus, scilicet tonus sonorum et tonus musice. ... Tonus musice est discretio principii et finis, ascensus et descensus cuiuslibet regularis cantus; vel est quedam regula, que in omni cantu in fine dinoscitur vel diiudicatur (ed.: dividicatur); et istorum sunt octo, scilicet primus, secundus, tertius, quartus, quintus, sextus, septimus et octavus; quorum quatuor sunt impares et quatuor pares. LmLGuido Dion. 1, 1, 3. LmLIac. Leod. inton. 1, 3: Tonus, prout antiphona vel alter cantus totus alicuius toni dicitur, est plurium vocum quasi simul tonantium concors sonoritas. Dinoscitur autem, cuius toni aliquis cantus sit, ex principio, medio atque fine. Propterea nonnulli ipsum aliter describunt sic: Tonus est principii discretio ascensionisque ac descensionis cuiuslibet cantus regularis (sim. LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 4). LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 8: Tonus vel modus est quaedam totius alicuius cantus modulatio. LmLQuat. princ. 3, 20: Et ut hic sumitur tonus, est certa limitacio cantus sive qualitas cantus ascensionis et deposicionis ac principii et finis. LmLSumm. Guid. 4: Estque tonus cantum regula fine probans (inde LmLGob. Pers. p. 187a. LmLAnon. Carthus. nat. 1, 14. LmLTrad. Holl. V 4, 9). LmLHeinr. Eger 5 p. 46: Tonus, prout in hoc capitulo finitur, est plurium notarum certis principio, medio et fine proinde certa decantanda regulatarum artificiosa combinatio (inde Trad. Holl. XX 4, 6). LmLComm. Boeth. II p. 292, 6: ex predictis speciebus consonancie diapason diversitates cantuum componuntur, qui modi vel tropi appellantur, quos eciam secundum Guidonem primo libro musice sue tonos abusive nominant. Hic accipitur tonus, prout est composicio octo cordarum quinque tonos et duo semitonia continens; numerando enim a finali octo nervos hee omnes simul composite tonum reddunt. [s.XV] LmLIoh. Olom. 8 p. 38: Tonus est principii et finis ascensus et descensus in quolibet cantu regulari discreta constitutio. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 11 p. 260, 13: Ubaldus: Modi tonorum sunt species modulantium ex tonorum genitura prodeuntes, unde et nomen acceperunt. []Prosd. plan. 2, 1 p. 80, 9: Tonus est quidam modus notas sive figuras cantus alicuius ordinandi in toto processu cantus alicuius repertus, diversitatem unius cantus ab altero per principium, medium et finem necnon per elevationem et depositionem vocum nos agnoscere faciens. LmLUgol. Urb. 1, 50, 19: Tropus, tonus sive modus est quam plurium vocum ex diapente ac diatesseron ordinatis speciebus debite coniunctarum in acumine et gravitate distantium ac per arsyn et thesyn congrua neumarum forma constitutarum conveniens dispositio. LmLTrad. Holl. IX 2, 3, 2: Tonus... est subiectum in musica sicque diffinitur: est certa lex et regula cantuum principiandi et finiendi, arsis et thesis, per quam in quolibet cantu in fine iudicamus (sim. LmLTrad. Holl. I 2, 1, 8. LmLTrad. Holl. VII 4, 15). LmLTrad. Holl. II 4, 1: Nota: tonus sic diffinitur, ut hic sufficit: Thonus est debita tropi, id est <cantus>, comprehensio regularis cantus respectu principii, finis, <arsis> et thesis. Item thonus alio modo sic diffinitur: est certa lex vel regula tropum cantus coralis principiandi <vel> finiendi secundum arsim et thesim, per quam de quo<libet> in fine communiter iudicamus (sim. LmLLad. Zalk. 4, 9. inde LmLTrad. Holl. V 4, 10). Trad. Holl. XIII pr. 31 app. crit.: Tonus est discrecio principii et finis ascensionis <et> descensionis cuiuslibet cantus regularis (sim. Trad. Holl. XIII 4, 39. Trad. Holl. XV 7, 51. Trad. Holl. XVII 205. Trad. Holl. XIX 272). LmLConr. Zab. tract. AO 2: Tonus itaque in proposito regula est naturam et formam cantuum regularium determinans, vel est regula de unoquoque cantu maxime in fine diiudicans. LmLIoh. Tinct. diff. 269: Tonus est tropus, per quem omnis cantus debite componitur. LmLIoh. Tinct. nat. 1, 4: Tonus itaque nihil aliud est quam modus, per quem principium, medium et finis cuiuslibet cantus ordinatur. Trad. Holl. XV 6, 88: Et tonus in proposito sic diffinitur: est principii, medii et finis in cantu regulari cognicio. Vel est ascensus vel descensus regulariter proporcionatus, <secundum> intonacionem soni compilatus. Trad. Holl. XV 10, 3. LmLAdam Fuld. 2, 13: Tonus est discretio vel cognitio principii et finis ascensus ac descensus cuiuslibet melodiae regularis; vel sic: Tonus est regula docens finem perfectum regularium symphoniarum. Tonum autem non modalem, id est in modis captam consonantiam symphoniae puto, sed melodialem aut formalem puto tonum. LmLGuill. Pod. 4, 3: Itaque tonus dupliciter dicitur: vel inquantum intervallum, sive plenum, sive semum, de quibus dictum est, vel inquantum illorum repetita assumptio et in singulis modis multiplex aggregatio. LmLFr. Gafur. pract. 1, 7. LmLMich. Keinsp. 8, 6. LmLCompend. mus. 102: Tropus, tonus sive modus est quam plurium vocum ex diapente ac diatessaron ordinationis speciebus debitae coniunctarum in acumine et gravitate distantium per ascensum et descensum congrua neumarum forma constitutarum conveniens dispositio. Trad. Holl. XVI 3, 1, 3. LmLSzydlov. 13, 3: Tonus est discrecio principii, medii et finis cuiuslibet cantus regularis directi vel transpositi (sim. LmLSzydlov. 7, 45). Trad. Holl. XIV 10, 2. 2 Klassifizierung — classification a nach vier Grundtonarten, die in je eine authentische und plagale Form unterteilt werden — according to four fundamental modes, which in turn are subdivided into authentic and plagal forms [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 10, 153: Etenim sunt quattuor toni, qui geminati ex se VIII reddunt, quos quidam latas, quidam autem discipulos nuncupant (sim. LmLAurelian. 2, 17). [s.IX] LmLTon. Mett. p. 12: Autenticus deuterus est tonus secundus secundum auctoritatem. LmLTon. Mett. p. 62: Sequitur plaga proti, quod Grece dicitur, sed Latine lateralis primi, subaudis toni. al. LmLMus. ench. 5, 1: Praeterea, cum eodem sono autentus quisque tonus et, qui sub ipso est, regantur et finiantur, unde et pro uno habentur tono. []Comm. br. 22: Itaque in octo tonos, quos ita nominamus, melodiam dividimus, quorum differentias et proprietates ecclesiasticum cantorem nisi ingenii tarditate obstante culpabile est ignorare. E quibus quattuor sunt principales, alii vero quattuor singulis principalibus ex latere subiunguntur. Primus itaque tonus principalis apud cantores autentus protus, id est auctoralis primus, vocatur. Cui subiungitur, qui plagis protus, id est lateralis vel obliquus primus, dicitur. Secundus tonus principalis autentus deuteros, id est auctoralis secundus, nominatur, cum quo incedit plagis deuteros, id est lateralis secundus. Tertius principalis autentus tritus, id est auctoralis tertius, et cum eo plagis tritus, hoc est lateralis tertius. Quartus principalis autentus tetrardus, cuius subiugalis est plagis tetrardus, id est lateralis quartus. LmLHucbald. 49. LmLReg. Prum. 3, 1: Inveniuntur vero in naturali musica, id est in cantilena, quae in divinis laudibus modulatur, quattuor principales toni, qui ita Greco vocabulo nuncupantur: authenthicus protus, authenthicus deuterus, authenthicus tritus, authenthicus tetrarcus. Ex quorum fontibus alii quattuor manant, qui ita vocantur: plaga proti, plaga deuteri, plaga triti, plaga thetrarchi. al. [s.XI] LmLComm. ton. I ep. 1, 3: Physicis a quibusdam didicimus tonos quattuor fore tantummodo plerosque etiam octo testatos esse reperimus (sim. LmLComm. ton. II ep. 1, 3). LmLGuido reg. 131: Alti cantus sunt autenti, graves plagas nominant, / dumque quattuor in tonis hoc utrumque supputant, / octo formulas tonorum vel modorum indicant. LmLTon. Aug. p. 81: Cum simplicium vocum naturaliter se sequentium septem sint discrimina, octava enim vox est eadem, que et prima, ex earum coniunctione et coniunctarum considerata in intendendo ac remittendo diversa qualitate quatuor forme nascuntur, que a cantoribus toni nunc ad equivocationem sesquioctave proportionis appellantur. LmLTon. Aug. p. 83: discretis inde octo differenter tonis, ut duorum ex uno fonte manantium alter acutus, alter sit gravis. Acutum quippe principalem, gravem appellaverunt (sc. sancti doctores) subiugalem. LmLAnon. Lips. p. 157: Sciendum est, quod antiqui quatuor tonos tantum habebant: primum, secundum, tertium, quartum. LmLPs.-Guido arithm. p. 56b: Tropi, quos abusive tonos nominamus quatuor sunt natura secundum gentium vocabula. Sunt autem dicti dorius, phrygius, lidius, mixolidius. Secundum monochordi vero positionem sic sunt vocati: protus, deuterus, tritus, tetrardus. LmLMod. Autent. prot. 12: Primi toni melum et subiugalis sui sono  archo regitur et finitur. Secundus tonus cum subiugali suo sono  deutero regitur et finitur. Tercius eiusque subiugalis sono  trito regitur et finitur. Quartus cum subiugali suo sono tetrardo  regitur et finitur. LmLFrut. brev. 7 p. 52: Octo cantionum modis, quos Graece tropos et abusive tonos vocamus, ecclesiasticus ordo utitur, quorum quatuor excellentiores sic vocantur: authentus protus, id est primus magister; authentus deuterus, id est secundus magister; authentus tritus, id est III magister; authentus tetrardus, id est IV magister. al. LmLPs.-Osbern. 32. [s.XII] LmLTon. Cist. 24: Quatuor sunt maneriae, sed octo sunt toni, qui sub maneriis continentur. LmLAnon. Pannain p. 107. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 492b. LmLIoh. Aegid. 13, 1. LmLHier. Mor. 20, 8 (p. 152): Aput antiquos autem solum IIII tonos sive modos vel eciam tropos fuisse narrat Iohannes. al. LmLAnon. Ratisb. 5, 2: Cum enim octo sint toni, sciendum tamen, quod post inventionem huius non fuerunt nisi quatuor toni, qui hiis vocabulis nuncupantur: prothus, deutherus, tritus, tetrardus. LmLPetr. Cruc. 1, 3: Octo sunt toni. Primus vocatur autentus protus, id est auctoritate primus. Secundus vocatur plaga proti, id est pars primi. Tertius vocatur autentus deuterus, id est auctoritate secundus. Quartus vocatur plaga deuteri, id est pars eius. Quintus vocatur autentus tritus, id est auctoritate tertius. Sextus vocatur plaga triti, id est pars eius. Septimus vocatur autentus [] tetrardus, id est auctoritate quartus. Octavus vocatur plaga tetrardi, id est pars eius. LmLVers. Postquam pro 246. LmLPs.-Mur. summa 1264: antiqui musice doctores tonum in partes quatuor dividebant, scilicet in protum, deuterum, tritum et tetrardum, id est primum, secundum, tertium et quartum. LmLEngelb. Adm. 4, 8, 6. eqs. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 2, 2. LmLGuido Dion. 1, 2, 51. LmLGuido Dion. 1, 2, 117. al. LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 33. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 5, 7. LmLIac. Leod. spec. 6, 21, 14: Unde quattuor principalia monochordi tantum sunt tetrachorda, diapente quattuor species et ad quattuor octo ipsius diapason species sunt reducibiles octoque toni tendunt ad quattuor. LmLIac. Leod. spec. 6, 113, 3. al. LmLHugo Spechtsh. 434. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 110. al. LmLQuat. princ. 3, 20. LmLSumm. Guid. 5: Quatuor esse tonos voluit discreta vetustas. al. LmLGoscalc. 1, 5 p. 68, 6. LmLHeinr. Eger 5 p. 46. [s.XV] LmLIoh. Olom. 8 p. 38. Prosd. plan. 2, 2 p. 80, 20. LmLGob. Pers. p. 186b. LmLAnon. Claudifor. 4, 1, 1-4. LmLTrad. Holl. IX 2, 3, 14. al. LmLAnon. Carthus. nat. 2, 3: Quatuor enim tonos dicitur Grecos invenisse, quibus ipsi imposuerunt hec nomina: prothus, deuterus, tritus et tetrardus, qui Latino sermone interpretantur primus, secundus, tertius, quartus. eqs. LmLTrad. Holl. I 2, 1, 13. Trad. Holl. XXIV 9, 2. LmLTrad. Holl. II 4, 7. LmLTrad. Holl. III 6, 26. LmLFr. Gafur. extr. 8, 8, 1. LmLIoh. Tinct. nat. 1, 45. LmLNicol. Burt. 1, 23, 130. LmLBonav. Brix. 15, 132: De quarto tono plagali. al. LmLLad. Zalk. 4, 21. Trad. Holl. XVII 206. b nach acht Tonarten mit fortlaufender Zählung — according to eight modes with continuous enumeration [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 924/354, 12-3. LmLComm. br. 41: Assumatur itaque primi toni neuma regularis ... Tonus secundus subiugalis primi. ... Tonus tertius, id est auctoralis secundus. eqs. al. LmLAlia mus. 181 p. 85: Tonus primus NONANOEANE, qui Graece dicitur autentos protos, id est auctoritas prima ... Tonus secundus NOEAYS, qui dicitur plagis proti, id est a latere primi ... Tonus tertius AYNOEANE, qui Graece dicitur autentos deuteros, id est auctoritas secunda. eqs. [s.XI] LmLOdor. Sen. p. 156: Incipit de primo tono. Autentus protus, id est auctoritate primus, qui et dorius. eqs. LmLQuaest. mus. 2, 25 p. 93. eqs. LmLIoh. Cott. mus. 10, 35: Autentus protus apud Latinos cantores primus tonus vocatur; plagis proti secundus, autentus deuterus tertius, plagis deuteri quartus, autentus tritus quintus, plagis triti sextus, autentus tetrardus septimus, plagis tetrardi octavus. ... Graeci autem phtongos, id est tonos, gentium vocabulis sic efferunt: I dorius, II hypodorius, III phrygius, IV hypophrygius, V lydius, VI hypolydius, VII mixolydius, VIII hypomixolydius. [s.XII] LmLGuido Aug. 328-335. LmLTon. Cist. 86: Quid est primus tonus? M.: Regula autentum primae maneriae determinans. eqs. LmLAnon. Cist. I 34 p. 26: Prima maneria duos continet modos, qui toni vulgariter dicuntur, videlicet primum et secundum; secunda duos, tertium et quartum; tertia duos, quintum et sextum; quarta duos, septimum et octavum (sim. LmLAnon. La Fage I 7, 4). LmLAnon. Cist. II c. 1151B: primum modum, videlicet protum, qui primum tonum continet et secundum. al. LmLAnon. Pannain p. 108: autentus protus Latine primus tonus dicitur, plagalis proti secundus, autentus deuterus tertius, plagis deuteri quartus, autentus tertius quintus, plagis triti sextus, autentus tetrardus septimus, plagis tetrardi octavus. [s.XIII] LmLAmerus 20, 1: Octo sunt toni, scilicet primus, secundus, tercius, quartus, quintus, sextus, septimus, octavus. al. LmLElias Sal. 10 p. 27a: Et debemus prenotare, quod tonus in genere in octo species tonorum dividitur. In quatuor ut in filios, scilicet in primum, tertium, quintum et septimum; in reliquos quatuor ut in nepotes, scilicet secundum, quartum, sextum et octavum. Hoc est dictum, quod dicti filii quatuor sunt ut genus et caput quatuor reliquorum nepotum. al. LmLHier. Mor. 20, 120 [] (p. 156): Tonorum autem alii principales sive autenti, scilicet inpares: prothus, deutherus, tritus, thetardus, id est primus, tercius, quintus et septimus, alii secundarii sive plagales, scilicet pares: plaga proti, plaga deutheri, plaga triti, plaga thetardi, id est secundus, quartus, sextus et octavus. LmLTrad. Garl. plan. V 206. LmLVers. Postquam pro 250. LmLIoh. Groch. 225: Ad octo beatitudines, quas theologi discernunt, inspicientes tonum in octo modos distribuunt vel forte magis arithmetice considerantes inspiciendo ad rationem et proprietatem octonarii, qui cubicorum primus est. LmLEngelb. Adm. 4, 8, 6. eqs. LmLWalt. Odingt. 5, 1, 2: de modis cantuum ecclesiasticorum; de primo tono; de secundo tono; de tertio tono; de quarto tono; de quinto tono; de sexto tono; de septimo tono; de octavo tono; quibus priorum troporum nominibus hi toni possint vocari et de comparatione earum ad invicem. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 4, 2-204. al. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 36a. LmLGuido Dion. 1, 2, 190. al. LmLIac. Leod. inton. 1, 6: Octo sunt autem toni secundum modernos, scilicet primus, secundus, tertius, quartus, quintus, sextus, septimus et octavus. Horum quattuor dicuntur principaliores, scilicet impares ut primus, tertius, quintus et septimus. Alii vero quattuor, scilicet pares ut secundus, quartus, sextus et octavus, dicuntur minus principales, quia secundario fuerunt inventi. Unde plagales dicuntur respectu aliorum. LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 31. LmLIac. Leod. spec. 6, 113, 3. passim LmLHugo Spechtsh. 425: Authentus primus tonus est, ternus quoque quintus; / septimus extremus authentus erit vocitatus. al. LmLQuat. princ. 3, 20: Hii octo modi vulgariter toni vocantur, ut cum dicitur: primus tonus, secundus tonus et sic deinceps. al. LmLGoscalc. 1, 5 p. 68, 1. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 9, 162. LmLIac. Twing. p. 94, 8: secundum modernos ad imitacionem octo parcium oracionis octo sunt toni, scilicet primus, secundus, tercius, quartus, quintus, sextus, septimus et octavus. LmLNicol. Cap. p. 312. LmLGob. Pers. p. 186b: Quorum (sc. tonorum) primus vocatur authentus protus, quod apud nos dicitur simpliciter primus tonus. eqs. LmLAnon. Claudifor. 7, 3, 4. al. Anon. Carthus. nat. 3, 13: Autentus prothus dicitur primus tonus. Plaga prothi dicitur secundus tonus. Autentus deuterus dicitur tertius tonus. Plaga deuteri dicitur quartus tonus. Autentus tritus dicitur quintus tonus. Plaga trithi dicitur sextus tonus. Autentus tetrardus dicitur septimus tonus. Plaga tetrardi dicitur octavus tonus. LmLTrad. Holl. I 2, 2, 4. Trad. Holl. XXIII 1, 5, 12. Trad. Holl. XXIV 9, 6. LmLTrad. Holl. II 4, 8. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 5, 2: primus autenticus, quem primum tonum moderni nuncupant, et primus plagalis, quem secundum vocitant. LmLTrad. Holl. VI 9, 6: Primus thonus dicitur prothus, 2^us plagalis proti, 3^us deuterus, 4^us plaga deuteri, quintus dicitur tritus, 6^us plaga triti, 7^us tetrardus, 8^vus plaga tetrardi. Trad. Holl. XV 10, 5. LmLAdam Fuld. 2, 13. LmLGuill. Pod. 4, 20. LmLFlor. Fax. 1, 12, 1. c nach zwölf Tonarten — according to twelve modes [s.IX] LmLAurelian. 8, 42: Extitere etenim nonnulli cantores, qui quasdam esse antiphonas, quae nulle earum regulae possent aptari, asseruerunt; unde pius augustus avus vester Carolus paterque totius orbis IIII augere iussit, quorum hic vocabula subter tenentur inserta: ANANNO NOEANE NONANNOEANE NOEANE. Et quia gloriabantur Greci suo se ingenio octo indeptos esse tonos, maluit ille duodenarium adimplere numerum (inde LmLIoh. Cicon. mus. 2, 12 p. 262, 13). LmLMod. Volunt autem p. 81: toni octo et medii quattuor, quos paracteres, id est circumequales, appellant, per quos omne genus modulationis regitur et gubernatur. [s.XI] LmLBerno prol. 7, 23: Tales vero solent quidam medios tonos vocare, et quia inter singulos IIII autenticos et subiugales huiusmodi reperiri possunt, hos IIII illis VIII adiciunt et XII tonos dinumerare contendunt (inde LmLQuaest. mus. 1, 17 p. 39). LmLCompil. Casin. [] 46-47, 2: Tonora (ex errore?) sunt XII^m: autenti IIII^or, plagi IIII^or, mesa IIII^or. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 12 p. 262, 3: De additamento quatuor tonorum ad octo. d nach den antiken Transpositionsskalen — according to the ancient transpositions in the Greek tonal system [s.IX-X] LmLAlia mus. 171 p. 173: Dorius, tonus primus. ... Hypodorius, tonus secundus. ... Phrygius, tonus tertius. ... Hypophrygius, tonus quartus. ... Lydius, tonus quintus. ... Hypolydius, tonus sextus. ... Mixolydius, tonus septimus. ... Hypermixolydius, tonus octavus. [s.XI] LmLCompil. Casin. 1, 24 descr.: Primus tonus dorius et autentus protus. Secundus tonus ypoiastius. Et plagis proti. ... Tertius tonus eolius semitonius. Et autentus depterus. Quartus tonus cantis. ... Quintus tonus parmenus. Et autentus tritus. Sextus tonus epyniceus semitonius et plagis triti. ... Septimus tonus adonta. Et autentus tetrardus. Octavus tonus theticon (sim. LmLCompil. Casin. 121-124, 1-30). (?) LmLPs.-Guido arithm. p. 56b: De tropis sive tonis. Tropi, quos abusive tonos nominamus, quatuor sunt natura secundum gentium vocabula. Sunt autem dicti dorius, phrygius, lidius, mixolidius. [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 108. [s.XIII] LmLMus. man. 14, 7. LmLHier. Mor. 20, 107 (p. 155): secundum antiquos Grecos philosophos dicti toni VIII Grecis diccionibus nominantur, quia primus autentus dicitur dorius, secundus frigius, tercius lidius, quartus mixolidius. Plaga primi autenti dicitur ypodorius ab ‚ipos‘, quod est ‚sub‘, et ‚dorius‘ quasi ‚sub dorio‘ (ed.: subdorio). Plaga vero secundi autenti ypofrigius dicitur ab ‚ypos‘ et ‚frigius‘ quasi ‚sub frigio‘ (ed.: subfrigio). Item plaga tercii autenti ypolidius dicitur ab ‚ypos‘ et ‚lidius‘ quasi ‚sub lidio‘ (ed.: sublidio). Plaga quarti autenti ypomixolidius dicitur ab ‚ypos‘, quod est ‚sub‘, et ‚mixolidius‘ quasi ‚sub mixolidio‘ (ed.: submixolidio). LmLIoh. Groch. 229. LmLEngelb. Adm. 4, 9, 4 [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 5, 6: Dicunt autem quidam, quod apud Graecos prius non fuerunt nisi quattuor modi vel toni sic vocati: dorius, phrygius, lydius, mixolydius. Postmodum autem illis fuerunt quattuor superadditi, ut essent octo, et patet aliqualiter ex illorum denominationibus, quia dictus est dorius primus, hypodorius secundus ab ‚hypo‘, quod est ‚sub‘ vel ‚supra‘, et ‚dorius‘, phrygius tertius, hypophrygius quartus, lydius quintus, hypolydius sextus, mixolydius septimus, hypomixolydius octavus. LmLIac. Leod. spec. 6, 113, 1. al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 47, 5. LmLAnon. Carthus. nat. 3, 16. LmLTrad. Holl. III 17, 36. LmLTrad. Holl. V 4, 93. LmLTrad. Holl. VI 37, 1: Nota, quod quidam Greci musici ptongos, id est thonos, gencium vocabulis efferunt, scilicet protus dorius, deutrus frigius, tritus lidius, tetrardus mixolidius; dorius est in Capadocia inventus, lidius in Lidia, frigius in Frigia. Nota, quod autenti thoni hiis supradictis nominibus nominantur, scilicet dorius et cetera, plagales autem, ipsorum addita, ‚yppo‘ nominantur, scilicet ypodorius, ypofrigius, ypolidius, ypomixolidius. LmLAdam Fuld. 2, 13. LmLFr. Gafur. pract. 1, 7. 3 Gebrauch — usage a allgemein — general [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 10, 143: ‚diapason in duplo personabant‘ ut hic: „Inclina Domine aurem“ et omnia, quae in primo inveniuntur tono (sim. LmLAurelian. 2, 12). [s.IX] LmLMod. Autenticus p. 53, 6: Nenoteneagis parapter primus contingit tonum secundum et intrat in versum ut tonus secundus et finit sicut tonus primus. eqs. LmLTon. Mett. p. 63: Et merito omnigena cantilena VIII tonis regulatur ac perstringitur, quia et VIII partibus orationis omnis fons latinitatis contineri dinoscitur. al. LmLIoh. Scot. annot. 60, 11: tota musica in una imagine describitur per tonos et tropos caeterosque modos et horum singula super notatos numeros et litteras et notas (inde LmLRemig. Aut. 60, 12). LmLAurelian. 8, 1: De tonis octo. LmLAurelian. 8, 46: omnis ordo tam Romane [] quam Grece ecclesiae in antiphonis, responsoriis, offerendis, communionibus per hos priores decucurrerit tonos. al. LmLMus. ench. 9, 28: illud, quod vocamus tonum, nunc maiora ut duum triumve ac deinceps aliquot tonorum habentia intervallum. LmLReg. Prum. 2, 2: Sunt namque quaedam antiphonae, quas nothas, id est degeneres et non legittimas, appellamus, quae ab uno tono incipiunt, alterius sunt in medio et in tertio finiuntur. [s.XI] LmLBerno prol. 8, 1: Interdum etiam miro quodam evenit modo, ut unum idemque melum aeque congruenterque cantari possit hoc et illo tono veluti hae antiphonae: A. „Gloriosi principes“, A. „Qui odit“, A. „Novit“, A. „Nemo te condemnavit“, A. „Malos male“, quae tam VI^to quam etiam octavo tono reguntur et finiuntur, quas nonnulli magis violenter quam vere ad tertium tonum conantur inflectere. LmLAnon. Wolf p. 201: Si quis autem cantus non legitime inceperit vel in processu sic se variaverit, ut ad debitum finem regulariter occurrere non potuerit ita, ut alio tono incipiat et alio finiatur, hic inquam cantus nothus est iudicandus. [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 4, 27, 11: Est autem transformacio tonorum, quando unus tonus extra regularem litteram sue incepcionis vel propter mutacionem semitonii aut defectum vel propter irregularem ascensum vel descensum extra terminos regulares incepcionem habet in alia littera sibi per vocem consimilem vel consonanciam respondente. LmLIac. Leod. inton. 4, 19: Habet autem quilibet tonus suam caudam, quae etiam neuma vocatur sive oda sive iubilus. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 1, 5: cum modi vel toni proprietates quaedam sint cantuum, tractabitur hic de cantu. LmLHeinr. Eger 6 p. 66: Mirabiliter enim immutat animos tonus materiae propriae debitae adaptatus. LmLAnon. Mediol. 2, 10: Nota, quod musica plana strenuissime cantatur per tonos seu modos, et ideo in ea non potest fieri mutatio de ⋅C⋅ in ⋅b⋅ nec e contra. [s.XV] LmLIac. Twing. p. 94, 2: Et licet solum antiphonis asscribitur tonus, tamen eciam alii cantus ut introitus, „Kirieleison“, gradualia, offertoria, responsoria, ymni, sequencie et cetera sub suis specialibus tonis possunt regulariter comprehendi. LmLTrad. Holl. II pr. 21: Musicus octo tonos ignorans non reputatur (sim. LmLLad. Zalk. 4, 19. inde LmLTrad. Holl. V pr. 105). LmLCompos. Natura 3, 7: Eligat ergo compositor tonum, secundum quem velit et maxime secundum illud, quod note correspondeant materie, de qua fit cantus. Trad. Holl. XII 8, 29: De tonis transpositis. b in Bezug auf die Psalmodie — with respect to psalmody [s.IX] LmLAurelian. 15, 17: Nam quamdiu psalmus canitur, ipsarum fines antiphonarum, de quo fuerint tono, de eodem propter diaphoniam dignum est finiri. al. LmLComm. br. 117: Preterea pro diversitate antiphonarum, quae psalmis adiunguntur, per omnes pene octo tonorum melodias finis versuum variatur. LmLReg. Prum. 1, 3: arripui antiphonarium, et ... antiphonas, quas in illo adnotatas repperi, propriis ... distribui tonis. Divisiones etiam tonorum, id est differentias, quae in extrema sillaba in versu solent fieri, ut decens et conveniens fiat concinentia, sicut a maioribus nobis traditae sunt ... distinctis ordinibus inserere curavi. LmLReg. Prum. ton. p. 201a: Incipiunt VIII^to toni musice artis cum suis differentiis. al. [s.X] LmLOdo Aret. p. 249a: Habet autem primus tonus decem differentias; secundus enim tonus unam (sim. LmLTon. Boeth. mus. 5). al. LmLTon. Boeth. mus. 8: Hic est prima differentia primi toni: ... Hic est secunda differentia. al. [s.XI] LmLComm. ton. 8, 2. LmLBerno prol. 10, 7. LmLBerno ton. p. 105a: Toni pertinentes ad introitus et communiones per consuetam modulationem „Gloria Patri“ satis possunt discerni (inde LmLTon. Baumg. 1, 18. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 18 p. 286, 7). LmLAdalb. 2, 4. LmLOdor. Sen. p. 165. al. LmLTon. Aug. p. 90: Primus tonus finalem habens lichanosypaton ⋅D⋅ designativum sui principale „seculorum amen“ his distinguit neumis (sequitur exemplum). Huic primi toni melodie he subscribuntur antiphone incipientes [] in finali, sed a deposita ‚men‘ sillaba intervallo diatesseron in gravitate. LmLTon. Aug. p. 99a: Secunda differentia primi toni his vult neumis suum „seculorum amen“ collocari. LmLCompil. Casin. 46-47, 5. LmLFrut. brev. 13 p. 100: [Primi toni melodiam psalles in directum] (sim. LmLTheog. Mett. 31, interp. 1a (p. 192b). LmLTon. Seligenst. p. 108. LmLTon. Vatic. 12, 3 p. 197. LmLAmerus 9, 2. LmLAnon. Ratisb. 8, 1, 11. LmLAnon. Claudifor. 4, 2, 13. Anon. Gemnic. 3, 3, 30. LmLTrad. Holl. IX 2, 4, 10. Trad. Holl. XI 5, 144. Trad. Holl. XXIV 17, 25. LmLTrad. Holl. III 9, 23. LmLTrad. Holl. II 4, 74. LmLTrad. Holl. V 4, 160. LmLTrad. Holl. VII 4, 183. LmLBonav. Brix. 18, 18. LmLLad. Zalk. 4, 89. LmLSzydlov. 13, 68. Trad. Holl. XVII 330. Trad. Holl. XIX 504. Trad. Holl. XII 8, 36). LmLTheog. Mett. 31, interp. 1b (p. 192b): Primi toni prima differentia duas habet iniciales cantus sui litteras ⋅D⋅ et ⋅F⋅. [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 22, 53: Differentias in tonis nominamus, quando in „saeculorum amen“ aliquae neumae rationabiliter permittantur (inde LmLTon. Vatic. 12, 3 p. 196. LmLAnon. Hailspr. 4 p. 70. LmLAnon. Carthus. inton. 13). LmLGuido Aug. 614: secundum diversitatem tonorum diversitas est in modulatione psalmorum. LmLTon. Cist. 153. al. LmLAnon. Cist. II c. 1152B: Superflua insuper differentiarum multiplicitate exclusa, unam tantum quisque tonus differentiam retinet. al. [s.XIII] Ton. Praed. 16: Primus tonus sic incipit et sic flectitur et sic mediatur et sic finitur (cum melodia) (sim. LmLHier. Mor. 22, 9 (p. 160). LmLIac. Leod. spec. 6, 86, 5. Prosd. plan. 2, 17 p. 124, 5. LmLAnon. Carthus. inton. 47. LmLFr. Gafur. extr. 8, 21, 11. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8). al. LmLTon. Franc. p. 142a: Primus tonus sic flectitur et sic elevatur et sic finitur (cum melodia). al. LmLElias Sal. 11 p. 28b: Primus tonus est figura decem „seculorum“ certas quinque litteras continens per palmam. al. LmLTon. Lips. p. 98-112. Ton. Sar. p. 1. al. LmLPs.-Mur. summa 1899. al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 2, 1, 3. al. LmLIac. Leod. inton. 2, 7. LmLIac. Leod. spec. 6, 80, 1: Tonorum differentiae sunt quidam parvi cantus, qui aptantur antiphonis tonorum singulorum et missarum introitibus, per quos cantus terminatur intonatio antiphonarum et introituum super psalmos; et hae differentiae vocantur „saeculorum amen“. LmLIac. Leod. spec. 6, 83, 10. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 127: In prima parte tractat (sc. auctor) de tonis quoad „seculorum Amen“ antiphonarum et melodiam psalmorum cum quibusdam aliis incidentibus. In secunda parte tractat de tonis quoad versus et „Gloria Patri“ responsoriorum. In tertia parte tractat de tonis quoad versus introituum. al. LmLQuat. princ. 3, 37. LmLSumm. Guid. comm. 4, 24: Postmodum videndum est, in quibus clavibus incipiat unusquisque tonus suum „Gloria“ sive psalmodiam. LmLGoscalc. 1, 7 p. 80, 15 LmLHeinr. Eger 5 p. 57: isti cantus, communes scilicet et neutrales, assignantur tono illi, cuius „saeculorum“ ipsis magis ex parte principii competit vel finis. LmLHeinr. Eger 5 p. 60: Tenores etiam habent toni singuli certos. Psalmodia enim in singulis tonis per unam certam chordam currit. al. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 25, 1-39. LmLTrad. Holl. VIII 28, 42: quia tropus primus varia habet inicia, varias iuxta hoc differencias tonorum vel „seculorum amen“. LmLIoh. Olom. 9 p. 42: De singulorum tonorum differentiis et eorum intonationibus. al. LmLIac. Twing. p. 102, 17. al. Prosd. plan. 2, 17 p. 122, 1 - p. 152, 1. LmLNicol. Cap. p. 325-326. al. LmLGob. Pers. p. 192b. LmLAnon. Philad. 84. al. LmLThom. Bad. p. 94. LmLTrad. Holl. IX 2, 4, 22. al. LmLAnon. Carthus. inton. 47. al. LmLTrad. Holl. I 2, 7, 1. al. Trad. Holl. XXIV 16, 1: De differenciis tonorum secundum diversitatem principii. al. LmLTrad. Holl. II 4, 85: Deinde notandum, quod primus tonus more secularium quinque habet differencias. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 10, 11. LmLTrad. Holl. V 4, 107. al. Trad. Holl. XX 4, 44-56. LmLFr. Gafur. extr. 8, 21, 11-18. Trad. Holl. XV 10, 101: Melodie tonorum psalmorum introitorum. al. LmLGuil. mon. 9 p. 56: Octo [] autem toni possunt cognosci per sua principia, ut patet per versus sequentes: Primus cum sexto fa sol la semper habeto; / tertius et octavus ut re fa sicque secundus; / la sol la quartus, ut mi sol sit tibi quintus; / septimus fa mi fa sol, sic omnes esse recordor. LmLGuil. mon. 9 p. 57: Et super hoc notandum, quod primus et sextus toni conveniunt in suis principiis et in suis mediationibus, differunt autem in fine, ut videbitur, sive in sua „seculorum“. LmLBonav. Brix. 18, 2-38. LmLAdam Fuld. 2, 13. LmLLad. Zalk. 4, 126. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8-15. Trad. Holl. XVI 3, 2, 19. al. LmLSzydlov. 13, 50: differencie usitate primi toni. al. Trad. Holl. XVII 238. c in Bezug auf Ambitus und Struktur — with respect to ambitus and structure [s.IX] LmLMus. ench. 4, 5: simplex et legitimus cantus inferius non descendit quam usque ad sonum quintum a finali suo, in primo dumtaxat tono et secundo ab  archoo vel proto finali usque in eundem gravem , in tertio et quarto a  deutero finali usque in eundem gravem , in quinto et sexto a  trito finali usque in eundem gravem , in septimo et octavo a  tetrardo finali usque in eundem gravem  (sim. LmLInch. Uchub. 108). LmLMus. ench. 5, 3: minoribus tonis minora in elevando sunt spacia, et inferior quisque tonus non nisi ad quintum usque sonum a finali sono ascendit, sed et hoc raro. LmLHucbald. 38a: [Unusquisque tonus autentus a suo finali usque in nonum sonum ascendit. Descendit autem in sibi vicinum et aliquando <ad semitonium vel> ad tertium. Plagis autem usque in quartum descendens usque ad quintum ascendit]. al. LmLAlia mus. 54 p. 133: Item de secundo tono nova cuiusdam expositio. A quarta specie diapason, quae est in ⋅e⋅, ubi finitur primus tropus, inchoatur et secundus. Ibique finitur, ubi et inchoatur. Concluditur autem eius forma intra diapente, quod est ab ⋅m⋅ ad ⋅c⋅, huius autem haec est forma NOEAGIS (inde LmLAnon. Bernh. 1, 57). al. [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 258a: In acutis vel elevatis cantibus ut in primo, tertio, quinto et septimo tono, nullus cantus plus a suo fine quam ad octavam vocem debet ascendere. LmLPs.-Odo dial. p. 259b-263a. LmLBerno prol. 6, 3: Primus tonus a suo finali, idest licanos ypaton, habet licentiam ascendendi in dyapente, hoc est in mese, a mese in paranete dyezeugmenon, quod est prima species dyatesseron, constans ex tono, semitonio et tono. Secundus vero tonus, qui dicitur eius subiugalis, in eandem dyapente ascendit, sed descendit per eandem speciem dyatesseron inferius per tonum, semitonium ac tonum a licanos ypaton in proslambanomenos; et protus quidem aliquando unum tonum licenter super dyatesseron admittit sicut et caeteri autentici preter deuterum, qui semitonium tantum assumit. al. LmLGuido prol. 60: Ubicumque ergo videris crocum, ipsa est littera tertia et ubicumque videris minium, ipsa est littera sexta, sive in lineis, sive inter lineas ipsi ducantur colores. Igitur tertio ordine sub croco prima est littera et tonus primus vel secundus. eqs. LmLPs.-Berno mon. 10, 1: De ascensione vel remissione tonorum. LmLHermann. mus. p. 36 (p. 134b). LmLAribo 41 p. 30: Diviserunt (sc. maiores nostri) protum primam finalium cum altrinsecus posita cum prima excellentium coniungentes et autentum primum, primum videlicet tonum statuentes. Primam vero gravium cum altrinsecus sita prima superiorum conferentes, et primam plagam, tonum scilicet secundum, componentes. eqs. al. LmLAnon. Lips. p. 157. LmLFrut. brev. 7 p. 56. [s.XI-XII] LmLPs.-Osbern. 48-63. LmLQuaest. mus. 1, 19 p. 45: Autenticus modulus prothi, id est primi toni, ⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅a⋅b⋅C⋅c⋅d⋅ habet igitur enneacordum per duo diapente distinctum. Nam a ⋅C⋅ in ⋅G⋅ est unum, a ⋅G⋅ in ⋅d⋅ est alterum, licet quidam adiciant ⋅e⋅, ut fiat decacordum. eqs. LmLQuaest. mus. 2, 25 p. 93. eqs. LmLTheog. Mett. 39, 2 (p. 195a) descr. eqs. LmLIoh. Cott. mus. 12, 5: Ergo ascensionem tonorum et descensionem vocamus certam ipsorum ascendendi et descendendi legem, id [] est quantum a finalibus suis ascendant sive descendant. Intensionem vero et remissionem tonorum dicimus certitudinem illam, per quanta vocum intervalla a finali suum quisque principium habere debeat. al. LmLGuido Aug. 385. LmLTon. Gratianop. p. 12. al. LmLAnon. La Fage I 9, 5-13. LmLAnon. La Fage I 12, 1-9. LmLAnon. Pannain p. 110-112. LmLTon. Nivern. f. 141v p. 120. al. LmLTon. Seligenst. p. 108: Primus tonus intenditur ad acutam ⋅d⋅, raro autem ad ⋅e⋅ et descendit ad ⋅C⋅, rarissime vero ad ⋅B⋅ habens inter ⋅D⋅ et ⋅d⋅ quartam dyapason formam. al. LmLTon. Vatic. 12, 3 p. 192. al. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 493a-494a. LmLMus. man. 28, 12: Antiquissimi musici nullum tonum sinebant in altitudine spatium dyapasonicum transire, sed omnes tonos intra numerum concludebant octonarium, quatinus totidem notas haberet quilibet tonus, quot erant toni. LmLMus. man. 41, 2: De septem speciebus dyapason ... omnes toni generantur. LmLMus. man. 41, 28-41. LmLMus. man. 52, 1: Compositio et progressio primi toni cum suis differentiis. al. LmLAmerus 8, 17. al. LmLElias Sal. 9 p. 26b: Rubrica de consistorio tonorum. al. LmLHier. Mor. 21, 12-59 (p. 157-159). LmLTrad. Garl. plan. V 225. al. LmLAnon. Ratisb. 7, 1. al. LmLPs.-Thomas Aqu. I 78: Primus plagalium, id est secundus tonus, constat ex prima specie dyatesseron inferius, que est ab ⋅A⋅ in ⋅D⋅, et ex prima specie dyapente, que est ab eadem ⋅D⋅ in ⋅a⋅, et ex prima specie dyapason, que est ab ⋅A⋅ in ⋅a⋅. eqs. Ton. Sar. p. 1. al. LmLVers. Postquam pro 256. al. LmLPs.-Mur. summa 1585. al. LmLEngelb. Adm. 4, 12, 2 - 4, 16, 15. LmLEngelb. Adm. 4, 20, 1 - 4, 23, 2. al. LmLWalt. Odingt. 5, 9, 2. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 3, 10: dicimus, quod tales iudicantes cantus de tonis solum propter ascensum et descensum non musici, sed ceci errorisque cantores potius dici possunt. LmLMarch. luc. 11, 4, 2. al. LmLGuido Dion. 1, 3, 29-173. LmLGuido Dion. 1, 3, 259: etsi quandoque tales cantus sint dubii vel incerti, si tamen a sua finali littera computando usque ad quartam litteram seu vocem tantummodo ascendant et ad quintam non attingant, de plagali tono debent infallibiliter iudicari. al. LmLIac. Leod. inton. 1, 16-20. LmLIac. Leod. comp. 2, 7, 14. LmLIac. Leod. spec. 6, 33, 6: etsi sint ipsius diapason septem realiter distinctae species, sex illarum distinctis sex serviunt modis vel tonis, scilicet secundo, quarto, sexto, tertio, quinto, septimo. Reliqua vero communis est duobus tonis, primo videlicet et octavo, ea scilicet, quae est inter ⋅D⋅ et ⋅d⋅. LmLIac. Leod. spec. 6, 43, 5 - 6, 52, 8. LmLIac. Leod. spec. 6, 75, 2: Quamvis autem ad perfecte iudicandum de cantu quocumque, cuius fuerit toni, diligens requiratur inspectio totius cantus, principii scilicet, medii atque finis, plus tamen valet ad hoc medii et finis quam principii consideratio. LmLIac. Leod. spec. 6, 75, 12-16. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 114-115. LmLQuat. princ. 3, 38-45. LmLSumm. Guid. 55: Unicuique tono claves, quia norma dat octo, / ambitus est certus, eadem quem littera monstrat. LmLSumm. Guid. comm. 2, 1 - 3, 17. al. LmLGoscalc. 1, 5 p. 72, 7. LmLHeinr. Eger 5 p. 53. LmLComm. Boeth. II p. 312, 21. al. LmLCompil. Ticin. C 176-183. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 26, 70-79. al. LmLIoh. Olom. 8 p. 40-41. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 20 p. 288, 5. LmLIac. Twing. p. 96, 18. Prosd. plan. 2, 7 p. 94, 7. LmLNicol. Cap. p. 317-318. LmLNicol. Cap. p. 322: Nota, quod primum tonum debemus cantare per naturam vel per b quadrum, quum ita possumus ad implendum modum suum; quia in ipso prima species diapente et diatessaron reperiuntur, a quibus rationabiliter formatur; quod, si sic non esset, cantaretur per b molle. al. LmLGob. Pers. p. 189a. al. Anon. Gemnic. 3, 2, 41. LmLUgol. Urb. 1, 52, 1: De troporum seu tonorum forma. LmLAnon. Philad. 67 descr.: Sciendum, quod quilibet tonus regularis constat solum ex duobus cantibus aut tribus, sed ex licentia. Tonus primus constat naturaliter <ex> primo naturali, secundo b durali amplectens primum b duralem (sim. LmLThom. Bad. p. 89). eqs. LmLTrad. Holl. IX 2, 3, [] 44-103. LmLAnon. Carthus. nat. 5, 4-49. al. LmLTrad. Holl. I 2, 5, 34 descr. al. Trad. Holl. XI 5, 58. al. Trad. Holl. XXIV 9, 12. Trad. Holl. XXIV 11, 10: Notandum, quod omnis tonus constituitur ex istis duabus speciebus, scilicet dyatesseron et dyapenthe. al. LmLTrad. Holl. II 4, 14: Vult descendere par, sed vult scandere tonus impar (sim. LmLTrad. Holl. III 6, 54. LmLTrad. Holl. III 7, 10. LmLTrad. Holl. V 4, 24. LmLTrad. Holl. VI 43, 21. LmLLad. Zalk. 4, 27). LmLTrad. Holl. III 7, 1-65. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 5, 6-46. LmLTrad. Holl. V 4, 126-134. LmLConr. Zab. tract. AZ 1. al. LmLIoh. Tinct. diff. 270: Tonus primus est ille, qui ex primis speciebus diapenthe et diatessaron formatus potest a suo fine diapason ascendere ac dytonum vel semidytonum descendere; qui ab antiquis autentus prothus est appellatus. eqs. LmLFr. Gafur. extr. 8, 10, 1-12. al. LmLIoh. Tinct. nat. 2, 2. al. LmLBonav. Brix. 15, 15-137. LmLAdam Fuld. 2, 15. LmLLad. Zalk. 4, 61. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8-15. LmLSzydlov. 11, 3-17. al. Trad. Holl. XXI 8, 1-16. Trad. Holl. XXVI 105-126. Trad. Holl. XVII 253: Pro quo notandum, quod secundum Iohannem musicum, cursus tonorum est lex seu certa regula, qua cohercentur toni, quantum quisque ascendere vel descendere, intendi vel remitti possit, et cursus ille alio nomine dicitur ambitus tonorum, nam ambitus est spacium, inter quod regulariter potest versari cantus cuiuslibet toni. al. Trad. Holl. XII 9, 12: excursus primi toni inter ⋅D⋅ et ⋅d⋅. al. d in Bezug auf die Finalis — with respect to the final [s.IX] LmLMus. ench. 3, 2: Terminales sive finales dicuntur, quia in unum aliquem ex his quattuor melos omne finiri necesse est. Etenim primi toni melum et subiugalis sui sono  archoo regitur et finitur. Secundus tonus cum subiugali suo sono  deutero regitur et finitur. Tertius eiusque subiugalis sono  trito regitur et finitur. Quartus cum suo subiugali sono  tetrardo regitur et finitur (sim. LmLInch. Uchub. 100). [s.XI] LmLBerno prol. 1, 4: tetracordum finalium (sc. dicitur) eo, quod in eo finis sit omnium tonorum legitime currentium (inde LmLAmerus 23, 8. LmLIac. Leod. spec. 6, 22, 2. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 51 p. 328, 10). LmLBerno prol. 9, 5: Omnis ergo proti et subiugalis eius, idest primi ac secundi toni, melodia lychanos ypaton auctoritate regitur ac finitur. Deuteri vero eiusque subiugalis, idest tertii ac quarti, ypate meson regitur et finitur. Tritus cum suo subiugali, idest V^tus cum VI^to, parypate meson regitur et finitur. Tetrardus cum suo subiugali, idest VII^mus cum VIII^vo, lychanos meson sono regitur et finitur. al. LmLPs.-Berno mon. 9, 1: De finalibus tonorum. LmLTon. Aug. p. 84: ut tonus omnis de suo quisque finali incipiendi regulam, ascendendi ac descendendi metam, omnem cursus tenorem metiatur. LmLTon. Aug. p. 90: Primus tonus finalem habens lichanosypaton ⋅D⋅. LmLTon. Aug. p. 92b: in socialem primi toni mesen regula magistrante transfertur. al. LmLPs.-Osbern. 97-105. LmLIoh. Cott. mus. 11, 10: Sunt autem proprie, ut supra diximus, tonorum finales quattuor istae: ⋅D⋅E⋅F⋅G⋅; et ⋅D⋅ quidem finalis est primi et secundi, ⋅E⋅ tertii et quarti, ⋅F⋅ quinti et sexti, ⋅G⋅ septimi et octavi. [s.XII] LmLAnon. Cist. I 36 p. 27. al. LmLAnon. La Fage I 9, 4. LmLAnon. Pannain p. 110: De finalibus tonorum. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 493a-494a. LmLMus. man. 43, 9. eqs. Ton. Praed. 3. al. LmLAmerus 20, 11. al. LmLElias Sal. 20 p. 43a. al. LmLAnon. Couss. VII 12, 7-14. LmLHier. Mor. pr. 112 (p. 6): de sedibus tonorum duplicibus. al. LmLAnon. Ratisb. 7, 1. al. LmLPetr. Cruc. 1, 12. Ton. Sar. p. 1. al. LmLPs.-Mur. summa 1395. LmLEngelb. Adm. 4, 28, 3. al. LmLWalt. Odingt. 5, 9, 2. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 4, 29: quilibet tonus debet in finali sua proprie terminari, et tunc talis tonus dicitur regularis eo, quod iuxta sibi datam regulam modulatur. Si autem, ut dictum est, in finali finiri non potest, debet in confinali, et tunc talis tonus irregularis dicitur. al. LmLGuido Dion. 1, 3, 10: omnis cantus, qui finitur in re, est primi vel secundi toni, finiens vero in mi, tertii vel quarti toni, finiens [] in fa, quinti vel sexti, finiens autem in sol, septimi vel octavi. al. LmLIac. Leod. inton. 1, 11. al. LmLIac. Leod. comp. 2, 7, 12. LmLIac. Leod. spec. 6, 39, 1. LmLIac. Leod. spec. 6, 43, 5 - 6, 50, 2. al. LmLHugo Spechtsh. 446. al. LmLQuat. princ. 3, 21. LmLSumm. Guid. comm. 1, 58: In ⋅D⋅ finitur primus tonus atque secundus. / Est ⋅E⋅lami terni finis simul atque quaterni. / Quinti vel sexti semper solet ⋅F⋅faut esse. / Septimus, octavus in ⋅G⋅ faciunt sibi finem. LmLGoscalc. 1, 6 p. 76, 1-9. LmLHeinr. Eger 5 p. 49. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 24, 9-12. LmLIoh. Olom. 3 p. 9: ⋅D⋅E⋅F⋅G⋅ sunt sedes octo tonorum. al. LmLIac. Twing. p. 94, 20: Predicti autem octo toni cognoscuntur in fine antiphonarum et cantuum iuxta illud vulgare proverbium: Expecta finem et videbis, cuius toni. al. Prosd. plan. 2, 2 p. 82, 13. LmLGob. Pers. p. 189b: Nam ⋅D⋅ finalis est terminus primo tono, ut dicitur eius domicilium. LmLAnon. Claudifor. 1, 4, 4 (sim. Anon. Gemnic. 1, 3, 19). LmLTrad. Holl. IX 2, 3, 44-103. LmLAnon. Carthus. nat. 2, 20. LmLAnon. Carthus. nat. 6, 2-52. LmLTrad. Holl. I 2, 4, 2-3. Trad. Holl. XI 3, 5. Trad. Holl. XXIII 1, 5, 21. Trad. Holl. XXIV 10, 6. LmLTrad. Holl. II 4, 3. LmLTrad. Holl. III 6, 41. al. LmLTrad. Holl. V 4, 13. al. LmLTrad. Holl. VI 10, 2-9. LmLTrad. Holl. VI 44, 2 - 46, 9. Trad. Holl. XIII 4, 92-99 comm. LmLConr. Zab. tract. AV 1. al. LmLFr. Gafur. extr. 8, 21, 4. LmLIoh. Tinct. nat. 44, 1. LmLNicol. Burt. 1, 25, 149-156. LmLGuil. mon. 9 p. 57-58. LmLBonav. Brix. 15, 10-12. LmLAdam Fuld. 2, 13: finis dat tonum, sicut generale est proverbium. LmLLad. Zalk. 4, 57. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8-15. LmLFlor. Fax. 1, 13, 2. LmLSzydlov. 9, 7-15. Trad. Holl. XXI 4, 27-36. al. Trad. Holl. XIX 287-299. e in Bezug auf die Anfangstöne der Gesänge — with respect to the initial pitches of chants [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 260b: Principia autem secundi toni sunt in ⋅Γ⋅ ut: „Educ de carcere“. In ⋅A⋅ ut: „Omnes patriarchae“. In ⋅C⋅ ut: „Nonne cor nostrum“. In ⋅D⋅ ut: „Ecce in nubibus“. In ⋅E⋅ ut „Animalia“. „Ecce Maria“, in ⋅F⋅ ut: „Quem vidistis“. In ⋅Γ⋅ vero, ⋅B⋅ vel ⋅E⋅ vel ⋅G⋅ rarissima exempla reperies. LmLBerno prol. 6, 16 app. crit: [Magistri autem, idest primi toni, cantus incipitur sex nervis, scilicet ⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅a⋅]. al. [s.XII] LmLTon. Gratianop. p. 23. LmLTon. Nivern. f. 141v p. 120 - f. 145v p. 124. [s.XIII] Ton. Praed. 16. al. LmLAmerus 8, 17. al. LmLElias Sal. 18 p. 38a. al. LmLTrad. Garl. plan. V 225-260. LmLAnon. Ratisb. 8, 1, 1: Notandum, quod primus tonus quatuor habet usitata principia, scilicet ⋅c⋅d⋅ et ⋅g⋅ finales et ⋅a⋅ acutam. al. LmLPetr. Cruc. 2-9. LmLTon. Lips. p. 98-112. LmLIoh. Groch. 231: Et quamquam, ut videtur, quilibet tonus plures possit habere inceptiones <intra> terminos suae latitudinis, determinatas tamen unicuique attribuunt, puta primo quinque, scilicet in ⋅d⋅ et ⋅e⋅ gravibus et ⋅e⋅f⋅a⋅ acutis; secundo vero quattuor, scilicet in ⋅e⋅ gravi et ⋅d⋅e⋅f⋅ acutis; tertio sex, scilicet in ⋅d⋅e⋅f⋅g⋅ gravibus et ⋅a⋅ et ⋅c⋅ acutis; quarto vero quinque, scilicet in ⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅ <gravibus>; quinto quattuor, scilicet in ⋅f⋅ gravi et ⋅b⋅ rotundo, ⋅b⋅ quadrato, ⋅c⋅ acutis; sexto vero tres, scilicet in ⋅d⋅e⋅f⋅ gravibus; septimo quattuor, scilicet in ⋅g⋅ gravi et ⋅b⋅ <quadrato>, ⋅c⋅d⋅ acutis; octavo quattuor, scilicet in ⋅f⋅ et ⋅g⋅ gravibus et ⋅a⋅ et ⋅c⋅ acutis. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 4, 50: Primus tonus habet principia propria quinque, scilicet ⋅C⋅D⋅F⋅ et ⋅G⋅ grave et ⋅a⋅ acutum; commixtum vero unum, scilicet ⋅E⋅ grave; mixta autem duo, scilicet ⋅A⋅ et ⋅C⋅ grave. al. LmLIac. Leod. inton. 4, 1. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 37, 4: Sed quamvis toni convenienter incipiant, ubi et species suae, habent tamen et alia principia, quia enim tono cuilibet in antiphonis plures respondent differentiae. Illae autem ex fine distingui nequeunt, similiter nec ex mediis. Oportuit, ut distinguerentur ex principiis. Et secundum antiquos tot quilibet modus habere potest principia, quot voces clauduntur inter vocem, quae locum tenet differentiarum suarum et illam, in <quam> regulariter vel licentialiter [] potest descendere ... Tonus primus vel modus, cum licentialiter descendere possit in ⋅C⋅ gravi incipiantque suae differentiae in ⋅a⋅ acuta, sex habebit principia, idest in ⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅a⋅. Modus vero secundus, cum descendere possit in ⋅Γ⋅, differentiae autem suae incipiant in ⋅F⋅, septem <habet> principia, scilicet in ⋅Γ⋅A⋅B⋅C⋅D⋅E⋅F⋅ et consimiliter fit in aliis modis. LmLIac. Leod. spec. 6, 43, 13 - 6, 50, 11. al. LmLGoscalc. 1, 6 p. 76, 12 - 80, 7. LmLHeinr. Eger 5 p. 50. [s.XV] LmLIoh. Olom. 9 p. 43. LmLIac. Twing. p. 100, 17. Prosd. plan. 2, 9 p. 98, 9. LmLNicol. Cap. p. 324. LmLGob. Pers. p. 193a. LmLAnon. Claudifor. 4, 2, 1. Anon. Gemnic. 3, 3, 1. LmLAnon. Carthus. nat. 4, 1-24. LmLTrad. Holl. I 2, 6, 7-14. Trad. Holl. XI 6, 56: Figura ostendens principia tonorum. Trad. Holl. XXIII 2, 5, 42. al. Trad. Holl. XXIV 16, 7-57. al. LmLTrad. Holl. II 4, 37-52. LmLTrad. Holl. V 4, 73-89. al. LmLFr. Gafur. extr. 8, 13, 1 - 8, 20, 1. LmLBonav. Brix. 15, 31-139. LmLLad. Zalk. 4, 105. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8-15. Trad. Holl. XVI 3, 2, 2 - 3, 9, 5. LmLSzydlov. 13, 85. al. Trad. Holl. XVII 331-394. f in Bezug auf die Rezitationstöne (Tenores) der Psalmodie — with respect to the recitation tones (tenors) of psalmody [s.XI] LmLWilleh. Hirs. 21 (c. 20), 24: Primus ergo tonus vel quartus vel sextus in mese, solus secundus in ⋅F⋅, tertius et quintus et octavus in ⋅c⋅, solus septimus in ⋅d⋅ initium habent. LmLPs.-Guido arithm. p. 58b: Tetrachordum superiorum dat initia differentiarum, id est „saeculorum amen“, excipitur „saeculorum amen“ secundi toni. LmLFrut. brev. 7 p. 56. LmLIoh. Cott. mus. 11, 8: Est autem in ⋅F⋅ tenor secundi toni, in ⋅a⋅ acuta primi, quarti, sexti. In ⋅c⋅ tertii, quinti, octavi, in ⋅d⋅ septimi. al. [s.XII] LmLAnon. La Fage I 10, 3. LmLAnon. Pannain p. 110: De „gloria“ et tenoribus tonorum. al. LmLMod. Notandum est 2. [s.XIII] LmLMus. man. 51, 33. LmLAmerus 15, 5. LmLAnon. Couss. VII 12, 7-14. LmLPs.-Mur. summa 1899. al. LmLEngelb. Adm. 4, 25, 14: ⋅A⋅ tenor est primi, quarti sextique tonorum. / Porro secundus ab ⋅F⋅ oriatur, septimus a ⋅D⋅. / Tercius et quintus, necnon octavus amant ⋅C⋅. LmLWalt. Odingt. 5, 9, 37. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 79, 1: Nunc autem ad tonos descendamus cantuum, qui dicuntur antiphonae et missarum introitus, qualiter in eis non solum per regulas prius tactas, sed etiam per quosdam tenores et „saeculorum“ differentias tonus agnoscitur. al. [s.XV] Trad. Holl. XI 4, 27: Est primus tonus re la, re faque secundus, / tercius est mi fa, sed 4^tus sit tibi mi la, / est quintus tonus fa fa, fa la quoque sextus, / septimus est ut sol, octavus quoque ut fa (sim. Trad. Holl. XXI 7, 54). al. Trad. Holl. XXIV 10, 2. LmLTrad. Holl. II 4, 54-58. LmLTrad. Holl. III 8, 2-34. LmLTrad. Holl. V 4, 119. al. LmLTrad. Holl. VI 10, 2-9. LmLTrad. Holl. VI 44, 2 - 46, 9. Trad. Holl. XIII 4, 92-99 comm. Trad. Holl. XX 4, 39. LmLConr. Zab. tract. AT 1. al. LmLNicol. Burt. 1, 25, 149-156. LmLAdam Fuld. 2, 14. LmLLad. Zalk. 4, 68-75. Trad. Holl. XVI 3, 1, 43. LmLSzydlov. 10, 8-28. al. Trad. Holl. XVII 225. g in Bezug auf die Charakterisierung — with respect to characterization [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 109: De qualitate tonorum. Primus tonus dicitur mobilis et habilis eo, quod ad omnes affectus aptus sit. Secundus gravis et flebilis, quia modulatio eius convenientior videtur tristibus miseriis. Tertius dicitur severus et incitabilis in cursu suo fractos habens saltus (inde Anon. Gemnic. 3, 2, 32). eqs. [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 15, 3-31. LmLPs.-Mur. summa 2110. LmLEngelb. Adm. 4, 3, 15. al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 4, 245-248. LmLGuido Dion. 1, 4, 372-462. LmLIac. Leod. spec. 6, 74, 9: Sicut enim non omnium ora eodem capiuntur cibo, ita profecto non omnium aures eodem soni modo oblectantur: alios namque morosa et curialis vagatio primi toni recreat, alios rauca secundi gravitas capit, alios severa et quasi indignantis tertii persultatio iuvat, alios adulatorius quarti sonus attrahit, alii modesta quinti petulantia ac [] subitaneo ad finalem casu moventur, alii lacrimosa sexti voce mulcentur, alii inimicos septimi saltus libenter audiunt, alii decentem et quasi matronalem octavi canorem diligunt (sim. LmLTrad. Holl. VIII 27, 15. cf. Ioh. Cott. mus. 16, 4). LmLSumm. Guid. 31: Tertius ad furias tonus incitat estque severus (inde LmLTrad. Holl. VII 4, 54. Trad. Holl. XII 8, 9). LmLHeinr. Eger 5 p. 47-48. LmLCompil. Lips. p. 131 (cf. Ioh. Cott. mus. 16, 4). [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 27, 26. LmLIoh. Olom. 9 p. 70: Primus itaque tonus nobilis censetur et habilis quoslibet ad effectus. Secundus viditur tristibus convenire. Tertius rigidis et severis. Quartus ascribitur adulantibus, garrulis et blandis. Quintus modestus est et delectabilis tristes et anxios laetificans. Sextus habetur pius et lamentabilis conveniens his, qui de facili ad lacrimas provocantur. Septimus est hilaris et iocundus varios habens saltus et ob id adolescentibus propriatur. Octavum dicimus suavem et morosum congruentem moribus discretorum. LmLIac. Twing. p. 94, 14: Primus tonus est regalis (cf. LmLMathias, Königshofen p. 94 adn. 2), secundus humilis, tercius clamosus, quartus lamentabilis, quintus superbus, sextus dulcis, septimus excellens, octavus moderatus. LmLGob. Pers. p. 188a. LmLAnon. Carthus. nat. 8, 2-26. LmLTrad. Holl. V 4, 624. LmLTrad. Holl. VI 26, 20: 3^us tonus delectatur saltibus, 6^us voluptate, 7^mus garulitate, 8^vus gratulatur suavitate. LmLTrad. Holl. VI 39, 1. LmLCompos. Natura 6, 2: Nota, quod in septimo et octavo tonis carmina bene melodisant. al. LmLCompos. Cum igitur 1, 3: advertendum, quod in quatuor tonis bene melodisant dupla, scilicet in tercio, quarto, quinto et sexto tonis, licet in aliis quatuor similiter possit fieri, tamen non ita dulciter. al. LmLIoh. Tinct. nat. 1, 26: Nempe unius et eiusdem toni carmen possibile erit et planctivum et remissum et rigidum et medium esse, tum ex parte compositorum et pronunciatorum, tum instrumentorum et sonitorum. LmLBart. Ram. 1, 3, 3 p. 56-57. LmLBonav. Brix. 18, 22. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 14-15. LmLSzydlov. 13, 88: Proprietas primi toni est ista, scilicet movere ipsos homines ad gaudium, leticiam et ad iocunditatem. al. 4 Begriffsbestimmung und Etymologie — definition of the concept and etymology [s.IX] LmLIoh. Scot. annot. 490, 13: ‚modis‘: tonis (inde LmLRemig. Aut. 490, 10). (?) al. LmLMus. ench. 8, 2: modos, quos abusive tonos dicimus (sim. LmLInch. Uchub. 193). LmLScol. ench. 1, 230: Tropi autem vel modi sunt, quos abusive tonos dicunt (sim. LmLGuido micr. 10, 2. LmLGuido ep. p. 502, 268. LmLLib. spec. 21 p. 48. LmLFrut. brev. 6 p. 51. LmLPs.-Osbern. 32. LmLTheog. Mett. 29, 2 (p. 191b). LmLIoh. Cott. mus. 10, 1). LmLHucbald. 26: pro varietate modorum, qui toni nunc appellantur. al. LmLAlia mus. 13 p. 105: ‚tropus‘ de Graeco in Latinum ‚conversio‘ dicitur idcirco, quod excepta sua proprietate alter in alterum convertitur. Toni vero ideo dicuntur, quod exceptis semitoniis ipsi omnium troporum communis mensura sint. LmLReg. Prum. 4, 1: Sed multi audiunt tonum et fortassis ignorant, quid sit tonus, aut quare dicatur tonus, aut quam longe inter se differant tonus naturalis musicae et tonus artificalis. Siquidem toni naturalis musicae sunt quattuor principales, toni vero artificalis musicae sunt quinque et duo semitonia. LmLReg. Prum. 4, 8: illi sepe dicti octo, qui dicuntur toni, non tam toni dicendi sunt quam modi vel differentiae seu tropi consonantiarum musicae modulationis. [s.XI] LmLBerno ton. p. 103a: Modi vel tropi, quos usualiter tonos vocamus (inde LmLTon. Baumg. 1, 14). LmLPs.-Guido form. ton. 7, 1: Praemissi ergo modi cum subsequentibus ex diapason consonantiae existunt speciebus, quos tropos vel tonos nominamus. LmLOliva 103. LmLIoh. Cott. mus. 10, 15: Cum ergo Latini antiqui consonantiam quandam in musica tantummodo tonum vocarent, grammatici etiam accentus orationis vel distinctiones tonos appellare usurpato nomine coeperunt. Rursus Latini cantores [] non parvam esse similitudinem inter cantus et accentus prosaicae locutionis modosque psallendi considerantes nomen hoc commune utrisque esse sanxerunt. ... Qua in re animadverti potest, quod modi non omnino abusive toni vocantur (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 10). [s.XII] LmLTon. Gratianop. p. 12: Quocienscumque aliquis naturam voluerit modorum vel troporum vel specierum summopere indagare - bene dixi modorum et non tonorum, quia abusive toni vocantur -, ad quatuor autentos, id est principales, prius condescendat. LmLAnon. Pannain p. 107: quod Boetius tropos, Guido modos, Greci ptongos, nos secundum Iohannem tonos appellamus. ibid.: Species consonantie sunt modi, quos tropos vel tonos nominamus. ... Toni vero a tonando dicti sunt, id est a forti sono, et dicuntur toni ad differentiam tonorum, quos Donatus distinctiones appellat. LmLTon. Vatic. 12, 1 p. 190: Quas octo partes (sc. armonie) octo modos appellamus a modulando vel a moderando, tropos a convenienti conversione, tonos ab accentibus vel distinctionibus. [s.XIII] LmLMus. man. 42, 3: a quibusdam toni dicuntur modi. LmLIoh. Aegid. 13, 3: Tonos vero Boetius vocat tropos. ... Graeci vero tonos vocant phthongos. ... Guido vero tonos vocat modos. LmLLambertus plan. 216: Sequitur videre de modis, qualiter omnis cantus ecclesiasticus se habeat et in quo differat. Quos quidam minus periti musici secundum usum modernum tonos asserunt appellandos; quos contradicimus autenti ratione, quod non debent vocari toni, immo potius modi, videlicet propter nomen reale ab antiquis impositum, quoniam modus dicitur discretio modulationis a moderando eo, quod omnis cantus regularis ecclesiasticus et quelibet res naturalis per modum seu per modos regulariter discernitur ac moderatur, et propter etiam secunde speciei differentiam, que tonus appellatur eo, quod perfecte tonat. LmLIoh. Groch. 217: Sed moderni octo regulis utuntur, quas tonos appellant. LmLEngelb. Adm. 4, 9, 11: Antiqui quoque musici tonos musicos tropos, id est conversiones, vocaverunt idcirco, quod secundum ipsorum variaciones cantus musici per modulaciones varias revertuntur in finem. Modernorum etiam quorundam usus est in suis libris, ut non octo tonos, sed VIII^o modos eos vocent propter duas causas: primo, quia ipsorum varietate cantuum modulacio variatur, secundo ad differenciam consonancie prime musicalis, que est tonus, ut equivocacio evitetur. Moderni vero nostri temporis conmuniter in usu habent tonos appellare. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 1, 5: Tropi vero modi dicuntur, et modi toni... toni, quia ex tonis et eorum partibus generantur. LmLGuido Dion. 1, 1, 26: Dicitur autem tonus sic sumptus a tonando secundum aliquos vel ab intonando eo, quod psalmi secundum alium et alium tonum aliter et aliter intonantur. LmLIac. Leod. comp. 2, 1, 7: Item de modis seu tropis vel abusive tonis. LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 1: Modi cantuum generaliter et specialiter diversis nuncupantur nominibus. Nam dicuntur tropi, modi et toni. Graece dicuntur tropi. ... Item modi cantuum dicuntur toni communiter, licet abusive secundum Guidonem, quia ‚tonus‘ est nomen proprium vel appropriatum illi consonantiae, quae in sesquioctava consistit proportione, quae in monochordo inter consonantias primum locum tenet et perfecte tonat. Ipse tamen Boethius modos cantuum tonos vocat. [s.XV] Trad. Holl. X C 148: Tonus, iam magis improprie captus et quasi abusive, idem est quod trophus vel modus. LmLUgol. Urb. 1, 50, 5: ex hinc tropus nomen toni sortitur, quia omnis vocum connexio principaliter ex tonis conficitur ac semitoniis. Trad. Holl. XI 3, 17: Sciendum, quod tropus, tonus, modus et ptongus hic pro eodem sumitur. Trad. Holl. XXIII acc. 5: de thono inproprie dicto, qui et tropus magis proprie dicitur. LmLConr. Zab. tract. AP 1: Graeci autem phthongos vocant, quos nos tonos vocamus, quo vocabulo hodie plures in suis scriptis utuntur. Sunt etiam quidam, qui propter huius nominis ‚tonus‘ aequivocationem [] nomen toni in hac significatione, quae ad propositum facit, mutant in nomen modi nominantes illud modum, quod nos tonum. Alii quoque tonos tropos nominant, sed in hoc nulla est vis facienda. Utamur ergo pro synonimis huiusmodi nominibus tonus, modus, phthongus, tropus. LmLAdam Fuld. 2, 13: Aliqui autem tonos tropos a convenienti conversione dicunt, aliqui modos a moderando, Graeci autem phthongos, nos tonos vocamus, licet Guidoni incongruum videatur, hoc autem Iohannes pulcre excusat. V Grundton (einer Kirchentonart) — fundamental pitch (of a mode) [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 258a: Ad eum denique modum magis cantus pertinet, ad quem suae distinctiones amplius currunt. Nam et principia saepius et decentius in eadem voce, quae cantum terminat, inveniuntur. Dictae rei exemplum in hac antiphona comprobabis: „Tribus miraculis“, ecce una distinctio; „ornatum diem sanctum colimus“, ecce alia; „Hodie stella magos duxit ad praesepium“, ecce tertia; „Hodie vinum ex aqua factum est ad nuptias“, ecce quarta; „Hodie a Iohanne Christus baptizari voluit“, ecce ultima. Vides itaque, ut in regulari cantu plures distinctiones in suo tono incipiant et finiantur, ut et in eadem voce cantus incipiant et finiantur. VI Bezeichnung für einen Abschnitt oder eine Zäsur — term that designates a segment or a caesura [syn.: distinctio] [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 10, 21: Vel certe toni dicuntur ad similitudinem tonorum, quos Donatus distinctiones vocat; sicut enim in prosa tres considerantur distinctiones, quae et pausationes appellari possunt, scilicet colon, id est membrum, comma incisio, periodus clausura sive circuitus, ita et in cantu. In prosa quippe, quando suspensive legitur, colon vocatur; quando per legitimum punctum sententia dividitur, comma, quando ad finem sententia deducitur, periodus est. ... Similiter cum cantus in quarta vel quinta a finali voce per suspensionem pausat, colon est; cum in medio ad finalem reducitur, comma est; cum in fine ad finalem pervenit periodus est. Ut in hac antiphona: „Petrus autem“ colon, „servabatur in carcere“ comma, „et oratio fiebat“ colon, „pro eo sine intermissione“ comma, „ab ecclesia ad Deum“ periodus. Qua in re animadverti potest, quod modi non omnino abusive toni vocantur nec incongrue distinctionum seu accentuum nomen sortiuntur, quorum varietates imitantur (inde LmLAnon. Pannain p. 107. LmLHier. Mor. 20, 30 (p. 152). LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 12. LmLTrad. Holl. VIII 9, 152. LmLTrad. Holl. VIII 22, 36). LmLTon. Vatic. 12, 1 p. 190: Quas octo partes (sc. armonie) octo modos appellamus a modulando vel a moderando, tropos a convenienti conversione, tonos ab accentibus vel distinctionibus. VII Bezeichnung für ein spezifisches Gesangsrepertoire — term for a specific repertoire of chant [s.XIII] LmLAmerus 8, 13: Ad habendam vero noticiam cantus in primis sciendum est, quod littere sunt septem, in quibus dignoscitur omnis cantus seu toni diurni et nocturni. [s.XV] LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 19: Et tonus tripliciter capitur in musica: ... Secundo idem est quod aliquis tonus super unum ex octo tonis compilatus (cf. Berktold/Papp, Hollandrinus IX p. 92). LmLTrad. Holl. IX 2, 3, 4: prout tonus sumitur pro cantu ex 8 tonis ad unum formato, tunc talis est triplex; et hoc secundum tres causas efficientes musice: primus vulgaris, quem Tubal adinvenit, secundus est Ambrosianus, huius efficiens Moyses et beatus Ambrosius, tercius Gregorianus sanctus Gregorius adinvenit; isto moderni adutuntur. Primus non habet debitas rependencias, primo ex eo, quia non sistit in sedibus regularibus, sicut deberet, scilicet in finalibus, in quibus omnis cantus tonorum regulariter formatur et terminatur, et hoc tonorum autentorum et plagalium. Secundo, quia intensuras suas extendit vel remittit non considerando dyapason neque dyapante neque dyateseron. Tercio, quia usque ad excellentes intenditur [] transeundo acutas et superacutas sine regula. Ambrosianus vero, secundus tonus, extendit intensuras suas magis assidue reverberando cordam quintam vel sextam et sistit quandoque in sedibus regularibus, quandoque in contrariis; quo Sclavonica gens <utitur>. Sed Gregorianus, quem sanctus Gregorius ex tono magistri Tubal et Ambrosii transtulit, tamen magis in regularem se extendit racione rependenciarum omnium cordarum, videlicet ut re mi fa sol la. In hiis enim sex cordis omnes toni [et semitoni, dytoni] et omnes iubili concluduntur. Est notandum tamen, quod tonus sive cantus Gregorianus continet 8 tonos comuniter usitatos (sim. LmLTrad. Holl. V 4, 38. LmLLad. Zalk. 4, 46). VIII Bezeichnung für die Differenzen („Saeculorum amen“-Formeln) in der Psalmodie — term for the differences (‘saeculorum amen’ formulas) in psalmody [s.XIV] LmLSumm. Guid. comm. 1, 16: Item tonus est propria notificatio cantus per „saeculorum amen“ (inde LmLGob. Pers. p. 186a. LmLAnon. Carthus. nat. 1, 6-8). [s.XV] LmLIoh. Olom. 8 p. 38: Unde etiam et fines, ut dicunt de „saeculorum amen“, qui in fine antiphonarum pro psalmorum modulatione applicantur, tonos consuevimus vocitare (sim. LmLIoh. Olom. 9 p. 42). LmLIac. Twing. p. 122, 4: Item quartus tonus habet unam principalem et tres differentias. ... Et nota, quod in antiphonis ferialibus super psalmos tam in nocturnis quam in vesperis et specialiter de antiphonis ferialibus quarti toni secundum consuetudinem dicte ecclesie sancti Thome plures insoliti toni reperiuntur, qui tamen in libris scribencium de musica nequaquam continentur, et de quibus non potest dari regula nisi usus. Verbi gracia hec antiphona „Exultate Deo“ in principio nocturni sexte ferie per artem est quarti toni (sequitur exemplum), sed per usum est insoliti vel extravagantis toni talis (sequitur exemplum). LmLIac. Twing. p. 128, 17: Tamen notandum, quod in prescriptis duobus septimis tonis in fine per usum illam notam mi obmittimus et eosdem duos tonos in fa scilicet ⋅c⋅solfaut sic finimus, ut sequitur (sequitur exemplum). LmLIac. Twing. p. 148, 2: omnis antiphona primi toni finitur in re, et eius tonus ac psalmus incipiunt in la. al. LmLGob. Pers. p. 192a: notandum, quod, sicut octo tonos habemus, ita octo tenores tonorum habemus, hoc est tonorum inceptiones. Unde nota deserviens illi syllabae ‚sae-‘ in ista dictione ‚saeculorum‘ tenor dicitur. LmLAnon. Carthus. nat. 1, 10: Sed prout est propria notificatio et discretio cantus per „euouae“, quod significat „Seculorum Amen“, ad musicum pertinet. Et talis propria notificatio cantus dicitur tenor a ‚teneo‘, ‚tenes‘ ... Unde secundum hoc dicitur: Talis cantus talem habet proprium tonum, id est proprium tenorem. ... versus: Est tonus accentus, tenor et nota dicitur esse. / Estque tonus cantum regula fine probans. LmLTrad. Holl. V 4, 2: est notandum, quod tonus 4^or modis accipitur. ... Tercio modo idem est quod propria notificacio cantuum in fine per „euouae“, secundum quam accentuamus psalmos (sim. Trad. Holl. XX 4, 3). LmLLad. Zalk. 4, 4: Alio modo tonus capitur aduc dupliciter: primo pro solius „euouae“ consideracione sive „seculorum amen“, quod idem est, secundum quod psalmos accentuamus. Et sic capitur, cum dicimus: Ista antiphona habet talem differenciam vel tale capitale. Et alio nomine vocatur tenor. LmLSzydlov. 14, 35. eqs. (cf. Hirschmann, Szydlovita p. 430 sq.) IX Bezeichnung für eine Kennmelodie einer Kirchentonart — term for a characteristic melody of a mode [s.XV] LmLTrad. Holl. IX 1, 1, 16: Tonus est preludium cuiuscumque cantus designans litteras iniciales incepcionis eiusdem secundum regulas ascensus vel descensus et dans discurrencias cantui secundum naturalem et licencialem accepcionem. LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 27: Et tonus tripliciter capitur in musica: Primo modo idem est quod tropus vel preambulum alicuius [] cantus ut prius (sim. Trad. Holl. XI 2, 28. cf. Berktold/Papp, Hollandrinus IX p. 92). Trad. Holl. XIII 3, 83: Item nota: Tonus capitur in musica tripliciter. Primo modo tonus est idem quod intonacio vel tropus (sim. Trad. Holl. XV 7, 48. LmLLad. Zalk. 3, 95). Trad. Holl. XIII 3, 98 comm.: Item tonus 2^o modo pro qualibet accipitur melodia vel cantu, super quam fundatur aliquis octo tonorum. LmLIoh. Tinct. diff. 268: Tonus est cantus intonatio. X Bezeichnung für den Halbton — term for the semitone [s.XV] LmLGuill. Pod. 4, 3: Semitoniaque nihil aliud sunt quam imperfecti toni, etiam nomine tonorum, quod longe ceteris vulgatum est, appellantur. Itaque tonus dupliciter dicitur: vel inquantum intervallum, sive plenum, sive semum, de quibus dictum est, vel inquantum illorum repetita assumptio et in singulis modis multiplex aggregatio.